Gần bốn thập kỷ trước, những dòng vốn đầu tư nước ngoài (FDI) đầu tiên cập bến Việt Nam không chỉ mang theo ngoại tệ, mà còn mang theo khát vọng về một nền kinh tế đang rụt rè mở cửa. Từ những xưởng may gia công trong ký ức, Việt Nam đã vươn mình trở thành 'công xưởng' công nghệ của thế giới.

Thế nhưng, di sản lớn nhất mà FDI để lại không chỉ là những con số tăng trưởng, mà chính là sự trưởng thành của nội lực Việt. Giờ đây, đứng trước ngưỡng cửa của kỷ nguyên bán dẫn và kinh tế xanh, Việt Nam đang viết tiếp một chương mới: Nơi ngoại lực là đòn bẩy, còn nội lực là điểm tựa vững chắc cho khát vọng tự cường.

Trước khi có nhà máy tại Việt Nam, cái tên Honda đã gắn liền với đời sống người dân qua những chiếc xe Super Cub, 67 hay Dream nhập khẩu. Tuy nhiên, việc chính thức mở nhà máy Honda tại Việt Nam vào năm 1996 là một bước đi khi đó được đánh giá là mạo hiểm nhưng đầy tầm nhìn của tập đoàn toàn cầu này.

Nhắc lại bối cảnh những năm 90, Việt Nam vẫn là quốc gia có phương tiện di chuyển phổ biến là xe đạp, cơ sở hạ tầng giao thông còn thô sơ. Thuế nhập khẩu xe nguyên chiếc thời điểm đó rất cao, trong khi ngành công nghiệp phụ trợ tại Việt Nam gần như bằng không. Bối cảnh này đặt Honda phải đối mặt với bài toán: Làm sao để sản xuất tại chỗ với chất lượng Nhật Bản nhưng giá thành phù hợp với túi tiền người Việt?

Và chiếc Super Dream đầu tiên xuất xưởng năm 1997 không chỉ là một chiếc xe mà là dấu ấn của một doanh nghiệp nước ngoài đầu tư, sản xuất và kinh doanh tại Việt Nam. Honda đã kiên trì thực hiện chiến lược "nội địa hóa", kéo theo hàng trăm nhà cung cấp vệ tinh sang Việt Nam, đặt nền móng cho ngành công nghiệp cơ khí chế tạo.

Dò dẫm mở đường, nếu Honda mất hàng thập kỷ để thấu hiểu thị trường, thì Samsung giống như một "cú nổ" làm thay đổi hoàn toàn diện mạo kinh tế của các tỉnh phía Bắc.

Năm 2008, thế giới đang bước vào cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu. Giữa lúc các tập đoàn thắt chặt chi tiêu, Samsung quyết định rót 670 triệu USD vào một cánh đồng tại Yên Phong, Bắc Ninh. Chỉ sau 1 năm ký kết, nhà máy đã đi vào hoạt động. Khó khăn lớn nhất khi ấy có lẽ là con người. Samsung cần hàng vạn lao động có tay nghề ngay lập tức, trong khi hệ thống đào tạo nghề lúc đó của Việt Nam chưa đáp ứng kịp. Samsung đã phải phối hợp chặt chẽ với chính quyền địa phương để xây dựng các khu ký túc xá, tổ chức các tuyến xe buýt đưa đón công nhân từ khắp các tỉnh thành lân cận.

Từ con số 670 triệu USD ban đầu, đến nay tổng vốn đầu tư của Samsung tại Việt Nam đã vượt 23 tỷ USD, với 6 nhà máy lớn (tại Bắc Ninh, Thái Nguyên và TP HCM) cùng một Trung tâm R&D tại Hà Nội. Khoảng 50% sản lượng điện thoại của Samsung trên toàn cầu được sản xuất tại Việt Nam.

TS. Võ Trí Thành, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Chiến lược Thương hiệu và Cạnh tranh (BCSI), người dành nhiều tâm huyết cho các nghiên cứu về kinh tế vĩ mô nhớ lại dấu mốc Việt Nam thu hút 1 tỷ USD vốn đầu tư nước ngoài những năm đầu thấp kỷ 90.

Con số này vào thời điểm đó là điểm khởi đầu cho những làn sóng FDI nối tiếp, đưa Việt Nam trở thành một trong những điểm sáng trong thu hút đầu tư trong khu vực và trên thế giới, đặt nền móng cho ngành công nghiệp quan trọng. Các dự án trong lĩnh vực dầu khí, lắp ráp ô tô, xe máy, điện tử và sự xuất hiện của những khách sạn 5 sao đầu tiên tại Hà Nội và TP HCM đã làm thay đổi kinh tế đất nước.

"Những ngày đầu ấy, Việt Nam không chỉ thu hút vốn, mà cái quan trọng hơn là thu hút được tri thức quản trị và tầm nhìn quốc tế,” TS. Võ Trí Thành nhấn mạnh.

Chặng đường bốn thập kỷ thu hút FDI là một minh chứng cho tầm nhìn và quyết tâm trong việc liên tục sửa đổi, hoàn thiện hệ thống pháp luật, tạo ra một sân chơi ngày càng bình đẳng, minh bạch, phù hợp với thông lệ quốc tế. Việt Nam hiện không chỉ là nơi có nhân công rẻ mà là một trung tâm sản xuất chiến lược trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Mối quan hệ đầu tư không còn là bên mua - bên bán thuần túy, mà hướng đến là những đối tác chiến lược.

Tính đến nay, khu vực kinh tế có vốn FDI đã phát triển nhanh và có hiệu quả, trở thành bộ phận quan trọng của nền kinh tế. Ước tính luỹ kế đến cuối tháng 12/2025, khoảng 43.000 dự án FDI có hiệu lực tại Việt Nam, với tổng vốn đăng ký luỹ kế hơn 510 tỷ USD, vốn thực hiện luỹ kế ước gần 330 tỷ USD.

Riêng trong năm 2025, tổng trị giá xuất nhập khẩu của khối doanh nghiệp FDI dự kiến lần đầu tiên vượt mốc 600 tỷ USD, đạt khoảng 663 tỷ USD, tăng 25% so với năm trước và chiếm tới 72% tổng kim ngạch cả nước. Khu vực FDI cũng đã góp phần giải quyết hơn 5 triệu việc làm, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và đem lại nguồn thu nhập khả quan cho người lao động.

Lũy kế các dự án còn hiệu lực, tính đến cuối năm 2025, Việt Nam đã thu hút các nhà đầu tư từ khoảng 149 quốc gia và vùng lãnh thổ. Trong đó, năm 2025 có khoảng 88 quốc gia và vùng lãnh thổ có dự án đầu tư mới hoặc điều chỉnh vốn tại Việt Nam.

“Dòng vốn đầu tư của doanh nghiệp Thái Lan đang đổ vào Việt Nam với một niềm tin sắt đá, đạt con số kỷ lục 966 triệu USD chỉ trong 11 tháng năm 2025, tăng trưởng phi mã 440% so với cùng kỳ.

Từ những đại siêu thị GO! rực rỡ sắc Tết đến các đại dự án năng lượng tái tạo và khu công nghiệp thông minh của SCG, Amata, Super Energy, dòng chảy FDI từ Thái Lan qua Việt Nam giờ đây đã hòa chung nhịp đập với chuỗi giá trị nội địa,” Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp Thái Lan tại Việt Nam (ThaiCham) ông Praween Wirotpan chia sẻ với Mekong ASEAN nhân dịp đầu Xuân Bính Ngọ.

Ông Praween Wirotpan bày tỏ vui mừng khi sự hợp tác đầu tư và thương mại giữa hai nước đang tiến vào một giai đoạn trưởng thành và chiến lược hơn, chuyển dịch sang các khoản đầu tư chất lượng cao, giá trị gia tăng lớn cùng với sự hội nhập sâu rộng hơn vào chuỗi giá trị nội địa của Việt Nam.

Bất chấp những bất ổn toàn cầu, các nhà đầu tư Thái Lan vẫn duy trì niềm tin mạnh mẽ vào sự ổn định kinh tế vĩ mô và lộ trình cải cách của Việt Nam. Việt Nam và Thái Lan ngày càng đóng vai trò bổ trợ cho nhau thay vì cạnh tranh trực tiếp khi các chuỗi cung ứng khu vực được tái cấu trúc theo hướng bền vững và đa dạng hóa.

Năm 2026, ThaiCham dự báo đầu tư giữa Thái Lan và Việt Nam sẽ tăng trưởng mạnh mẽ trong các lĩnh vực xây dựng, vật liệu xây dựng và bất động sản nhờ các kế hoạch thúc đẩy hạ tầng của Chính phủ. Ngoài ra, các ngành chế biến thực phẩm, hàng tiêu dùng, bán lẻ, năng lượng tái tạo và giải pháp môi trường cũng sẽ có triển vọng rất tích cực.

Tuy nhiên, Chủ tịch ThaiCham cũng bày tỏ băn khoăn, nhà đầu tư nước ngoài có thể phải đối mặt với những thách thức như sự phức tạp về thủ tục hành chính, sự khác biệt trong cách giải thích quy định giữa các địa phương, những nút thắt về cơ sở hạ tầng ở một số khu vực, và áp lực ngày càng tăng liên quan đến nguồn lao động và việc tuân thủ các quy định về môi trường.

Nhìn về tương lai, các doanh nghiệp Thái Lan kỳ vọng vào sự nhất quán hơn trong việc thực thi chính sách giữa cấp trung ương và địa phương. Đồng thời, các cơ chế khuyến khích và đột phá tiếp tục được duy trì để thúc đẩy đầu tư vào các lĩnh vực động lực tăng trưởng như logistics, năng lượng, hạ tầng số và nguồn nhân lực.

Chủ tịch danh dự Hiệp hội Doanh nghiệp Hàn Quốc tại Việt Nam (KoCham), ông Hong Sun nhận định, Việt Nam vẫn là điểm đến lý tưởng để đầu tư của doanh nghiệp nước ngoài nói chung và doanh nghiệp Hàn Quốc nói riêng, nhất là trong trung và dài hạn. Hiện Hàn Quốc là nhà đầu tư lớn nhất tại Việt Nam với khoảng gần 95 tỷ USD vốn đăng ký.

Tuy nhiên, ông Hong Sun cho rằng, Việt Nam hiện vẫn chưa có những thương hiệu nằm trong top đầu thế giới. Nhìn từ những tập đoàn toàn cầu như Samsung, SK, Hyundai, LG, Lotte, Hanwha,… của Hàn Quốc đang hiện diện tại Việt Nam, theo ông Hong Sun, sự khác biệt không chỉ nằm ở công nghệ hay vốn, mà quan trọng là tầm nhìn dài hạn và môi trường hỗ trợ cho đổi mới sáng tạo để tạo nên những doanh nghiệp nội địa mạnh.

Với kinh nghiệm làm việc tại Việt Nam hơn 30 năm, ông Hong Sun cho rằng, Việt Nam cần thoát khỏi cái bẫy "gia công giá rẻ" bằng việc đầu tư vào nghiên cứu và phát triển (R&D) chuyển từ "Made in Vietnam" (sản xuất tại Việt Nam) sang "Made by Vietnam" (người Việt làm chủ công nghệ và thiết kế) và xây dựng thương hiệu, tập trung vào giá trị văn hoá và uy tín quốc gia.

Lời khuyên xuyên suốt của ông Hong Sun là doanh nghiệp Việt Nam cần "nghĩ lớn nhưng hành động thực tế", bắt đầu từ việc trở thành đối tác tin cậy của các tập đoàn toàn cầu ngay trên sân nhà và đi tắt đón đầu những xu hướng mới.

Những thành công trong quá khứ đáng trân trọng nhưng không còn đủ để đảm bảo cho tương lai. Việt Nam cần một mô hình thu hút đầu tư và phát triển kinh tế bền vững, sáng tạo và bao trùm hơn, TS. Võ Trí Thành nhìn nhận.

Chuyển đổi số và chuyển đổi xanh đã và đang làm thay đổi bản đồ năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp lớn trên thế giới, trở thành một ưu tiên mang tính sống còn. Với những bước đi cụ thể, thiết thực, việc chuyển đổi sẽ giúp tăng năng suất, hiệu quả kinh doanh và giá trị thương hiệu doanh nghiệp, qua đó, tạo thuận lợi trong kết nối đối tác, tiếp cận thị trường, thu hút vốn.

Trên thực tế, nhiều doanh nghiệp Việt Nam ở hầu khắp các lĩnh vực (thương mại, tài chính ngân hàng, giáo dục, y tế, du lịch, logistics, công nghiệp chế tạo,..) đã bắt tay vào công cuộc chuyển đổi số, chuyển đổi xanh. Không ít doanh nghiệp đã tuyên bố và nỗ lực để thực sự trở thành doanh nghiệp số, doanh nghiệp phát triển bền vững. Nhưng phải thấy rõ, đây là một tiến trình đầy gian nan, cũng không có đáp án sẵn cho mọi doanh nghiệp, TS. Võ Trí Thành nhìn nhận.

Thế giới đang bước vào cuộc chơi mà không theo kịp nghĩa là bị bỏ lại. Và đó là lý do doanh nghiệp nội địa không được phép chậm chân, và không được ngừng định vị giá trị thương hiệu Việt.

40 năm FDI là một hành trình đầy tự hào, góp phần đưa Việt Nam từ một quốc gia thiếu hụt hàng hóa trở thành một mắt xích quan trọng trong nền kinh tế toàn cầu. Bước vào kỷ nguyên mới, FDI sẽ tiếp tục là "cánh tay nối dài" để Việt Nam hiện thực hóa khát vọng trở thành quốc gia phát triển, thu nhập cao vào năm 2045. Và mỗi mùa Xuân đi qua, nội lực Việt Nam lại thêm can trường, doanh nghiệp Việt Nam càng thêm hứng khởi.