Luật Báo chí (sửa đổi) năm 2025 được Quốc hội khóa XV thông qua vào ngày 10/12/2025 tại Kỳ họp thứ 10, gồm 4 chương, 51 điều và có hiệu lực thi hành từ ngày 01/7/2026. Sự kiện không chỉ đánh dấu bước hoàn thiện quan trọng về thể chế đối với hoạt động báo chí, mà còn mở ra kỳ vọng về việc xây dựng nền báo chí chuyên nghiệp, nhân văn, hiện đại.

Luật tiếp tục hoàn thiện các cơ chế đặt hàng, giao nhiệm vụ và đấu thầu sản phẩm báo chí từ Nhà nước, đặc biệt đối với các nhiệm vụ phục vụ chính trị – xã hội và các khu vực đặc thù như vùng sâu, vùng xa, biên giới, hải đảo. Đây là nhóm nhiệm vụ được xác định cần cơ chế ổn định để bảo đảm triển khai lâu dài.

Luật bổ sung thêm các nguồn thu hợp pháp cho cơ quan báo chí, gồm khai thác bản quyền nội dung, cung cấp dịch vụ sự nghiệp công, triển khai các chương trình, dự án được giao và các hoạt động hợp pháp khác. Những điều chỉnh này là cơ sở quan trọng để tăng tính tự chủ tài chính của báo chí trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng lớn.

Bên cạnh đó, Luật bổ sung các chính sách phát triển báo chí gắn với công nghệ số, từ hạ tầng, nền tảng đến dữ liệu và ứng dụng công nghệ hiện đại. Đáng chú ý, báo chí được mở rộng không gian hoạt động trên môi trường mạng, bao gồm việc xuất bản nội dung số và xây dựng các kênh trên nền tảng mạng xã hội.

Điểm nổi bật khác là nâng cao năng lực đội ngũ người làm báo. Trong kỷ nguyên mới, nhà báo không chỉ cần kỹ năng nghề nghiệp truyền thống mà còn phải làm chủ công nghệ, dữ liệu và ngoại ngữ, đáp ứng yêu cầu hội nhập và chuyển đổi số. Cùng với đó, yếu tố đạo đức nghề nghiệp tiếp tục được đặt ở vị trí trung tâm. Theo quy định mới, Hội Nhà báo Việt Nam có vai trò rõ ràng hơn trong việc bồi dưỡng, giám sát và xử lý vi phạm đạo đức nghề nghiệp.

Chia sẻ với Mekong ASEAN, PGS.TS Bùi Hoài Sơn - Ủy viên Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội cho rằng, Luật Báo chí sửa đổi năm 2025 đã đặt nền móng cho việc xây dựng tầm nhìn thể chế cho nền báo chí Việt Nam hiện đại. Đó là sự kết hợp hài hòa giữa hai trụ cột: phát triển định hướng chính trị - tư tưởng và xây dựng nền kinh tế báo chí bền vững, hướng đến một mô hình kinh tế báo chí mới - minh bạch, sáng tạo, có tính tự chủ cao và được bảo đảm bằng thể chế.

Báo chí ngày nay không chỉ là công cụ tư tưởng, diễn đàn của nhân dân, mà còn là sản phẩm sáng tạo mang giá trị văn hóa và kinh tế, gắn kết chặt chẽ với các ngành công nghiệp văn hóa khác như âm nhạc, điện ảnh, quảng cáo, xuất bản, phát thanh – truyền hình.

"Khi báo chí được đặt trong hệ sinh thái công nghiệp văn hóa, chúng ta có thể tạo ra một chuỗi giá trị gia tăng lớn, vừa phục vụ nhiệm vụ chính trị, vừa đóng góp vào tăng trưởng kinh tế và quảng bá hình ảnh quốc gia,” ông Sơn nói.

Theo ông Sơn, câu chuyện phát triển và kinh tế báo chí cần được đặt trong tổng thể chiến lược phát triển văn hóa - con người - thông tin. Do đó, việc xây dựng một thể chế kinh tế báo chí hiện đại phải đảm bảo ba yêu cầu: định hướng - tự chủ - sáng tạo.

Định hướng chính trị - tư tưởng là nguyên tắc cốt lõi, giữ vai trò kim chỉ nam cho sự phát triển đúng hướng, bảo vệ bản sắc dân tộc và nền tảng tư tưởng của Đảng trong báo chí Việt Nam. Một nền báo chí mạnh mẽ không thể tách rời niềm tin và lý tưởng xã hội chủ nghĩa. Tất nhiên, nền tảng này cần được hiện thực hóa bằng một cơ chế quản trị minh bạch, phân định rõ trách nhiệm, quyền hạn.

Tự chủ tài chính là điều kiện tiên quyết. Báo chí chỉ có thể đổi mới toàn diện khi được trao quyền tự chủ về tài chính và bộ máy tổ chức, từ đó chủ động hoạch định chiến lược, thu hút nguồn lực xã hội và đa dạng hóa nguồn thu từ quảng cáo, dịch vụ truyền thông, kinh doanh bản quyền, xuất bản số, sự kiện đến hợp tác quốc tế. Cần xây dựng hành lang pháp lý vững chắc cho mô hình này, đặc biệt là các cơ quan báo chí có năng lực phát triển đa phương tiện.

Khi cơ chế này được vận hành, ngân sách Nhà nước sẽ tập trung cho báo chí công ích và nhiệm vụ chính trị - tư tưởng; trong khi các đơn vị còn lại có thể dịch chuyển sang mô hình phù hợp để vừa hoàn thành nhiệm vụ chính trị, vừa chủ động phát triển kinh tế báo chí.

Đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số phải là động lực trung tâm. “Việc mở rộng không gian hoạt động của báo chí trên nền tảng số là một điểm nổi bật trong Luật Báo chí sửa đổi 2025. Các kênh nội dung số của cơ quan báo chí không chỉ được xem là phần mở rộng, mà được xác định là sản phẩm báo chí chính thức trong hệ thống pháp luật. Việc công nhận sản phẩm báo chí trên không gian mạng là bước quan trọng để báo chí bắt kịp xu thế truyền thông hiện đại và chuyển đổi số,” theo ông Bùi Hoài Sơn.

Trong kỷ nguyên dữ liệu, nội dung không còn là đích đến cuối cùng, mà đóng vai trò nền tảng để tạo ra các giá trị gia tăng. Các tòa soạn cần chủ động đầu tư vào trí tuệ nhân tạo (AI), phân tích dữ liệu lớn và cá nhân hóa trải nghiệm độc giả; đồng thời đẩy mạnh sản xuất đa định dạng (báo chí đa phương tiện) và định vị thương hiệu vững chắc trên không gian số. Song song đó, Nhà nước cần ban hành các chính sách thúc đẩy đổi mới sáng tạo, làm cầu nối liên kết giữa cơ quan báo chí và các doanh nghiệp công nghệ, nhằm xây dựng một hệ sinh thái truyền thông số Việt Nam năng động, đủ sức cạnh tranh trong khu vực.

Theo PGS.TS Bùi Hoài Sơn, phát triển kinh tế báo chí không có nghĩa là thương mại hóa báo chí. Mục tiêu của kinh tế báo chí là tạo điều kiện để báo chí tồn tại và phát triển một cách bền vững, trên nền tảng giá trị công ích. Để Luật thực sự phát huy hiệu lực và báo chí ngày càng chuyên nghiệp, hiện đại, cần thực hiện đồng bộ các giải pháp cốt lõi: đào tạo nhân lực, đổi mới mô hình tòa soạn, và tích hợp sâu công nghệ trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn vào quy trình sản xuất nội dung.

Ở góc độ cơ quan quản lý báo chí, trao đổi với phóng viên Mekong ASEAN về Luật Báo chí sửa đổi có hiệu lực từ ngày 01/7/2026, ông Đặng Khắc Lợi - Phó Cục trưởng Cục Báo chí cho rằng, luật mới đã được bổ sung và quy định chặt chẽ hơn rất nhiều so với Luật Báo chí năm 2016, đặc biệt trong việc hoàn thiện hành lang pháp lý cho hoạt động báo chí.

Theo ông Đặng Khắc Lợi, luật sửa đổi lần này đã quy định rõ ràng hơn đối với từng loại hình báo chí như báo, tạp chí, trang tin điện tử cũng như các hoạt động nghề nghiệp của phóng viên và cơ quan báo chí. Việc siết chặt các quy định không nhằm hạn chế, mà là để góp phần định hình môi trường hoạt động báo chí theo hướng rõ ràng, minh bạch hơn.

Liên quan đến vấn đề sáng tạo nội dung trên nền tảng số, Phó Cục trưởng Cục Báo chí nhấn mạnh rằng, luật mới không chỉ tăng cường quản lý mà đồng thời mở ra nhiều không gian pháp lý thuận lợi hơn cho chuyển đổi số báo chí. Trong bối cảnh công nghệ số ngày càng phát triển mạnh, các quy định mới được xây dựng nhằm tạo điều kiện để phóng viên và cơ quan báo chí thích ứng tốt hơn với xu hướng tác nghiệp hiện đại.

Việc bổ sung các quy định liên quan đến chuyển đổi số, công nghệ số và hoạt động trên nền tảng trực tuyến sẽ tạo cơ sở pháp lý để các cơ quan báo chí chủ động đổi mới mô hình hoạt động, phát triển nội dung số và thích ứng với môi trường truyền thông đang thay đổi nhanh chóng.

Nhân dịp kỷ niệm 101 năm Ngày Báo chí Cách mạng Việt Nam (21/6/1925 - 21/6/2026), ông Đặng Khắc Lợi gửi lời chúc tới đội ngũ những người làm báo trên cả nước tiếp tục nuôi dưỡng ngọn lửa nghề, không ngừng đổi mới sáng tạo, phát triển mạnh mẽ và luôn vững vàng trên mặt trận thông tin.