Mekong ASEAN: Ông đánh giá như thế nào về bối cảnh kinh tế Việt Nam hiện nay và sự ra đời của 4 Nghị quyết đột phá, được coi là 'Bộ tứ trụ cột' đưa đất nước bước vào kỷ nguyên mới?

PGS. TS Trần Đình Thiên: Kinh tế toàn cầu đang ở vào giai đoạn nhiều yếu tố bất thường và bất ngờ. Những vận động kinh tế, địa chính trị và công nghệ đang tái định hình nền kinh tế thế giới.

Đây là thời điểm Việt Nam cần tận dụng thời cơ để bứt phá, song cũng đối mặt với những thách thức lớn khi bước vào chuỗi giá trị toàn cầu. Trong đó, xu thế “xanh hóa”, “số hóa” và “AI hóa” không còn là lựa chọn mà là đòi hỏi tất yếu cho sự phát triển kinh tế của bất kỳ quốc gia nào. Chính những xu hướng này quyết định “cách chơi” của mỗi nền kinh tế, buộc các quốc gia phải chủ động nắm bắt và thích ứng.

Trong bối cảnh đó, không có hộ chiếu nào tốt hơn “Bộ tứ chiến lược” để doanh nghiệp Việt Nam tự tin bước ra biển lớn. Bộ tứ chiến lược bao gồm Nghị quyết 57 về khoa học công nghệ, Nghị quyết 59 về hội nhập quốc tế, Nghị quyết 66 về cải cách thể chế và Nghị quyết 68 về phát triển kinh tế tư nhân.

Nghị quyết 57 thúc đẩy đổi mới sáng tạo và công nghệ, tạo nền tảng cho phát triển kinh tế số và kinh tế xanh. Nghị quyết 59 mở ra cánh cửa hợp tác quốc tế và cạnh tranh toàn cầu, giúp doanh nghiệp Việt Nam “mượn sức thế giới” để vươn lên. Nghị quyết 66 đóng vai trò quan trọng trong việc tháo gỡ rào cản hành chính, loại bỏ cơ chế “xin-cho”, tạo môi trường kinh doanh minh bạch, thuận lợi. Trong khi đó, Nghị quyết 68 là động lực trung tâm, trao quyền và thúc đẩy doanh nghiệp tư nhân trở thành trụ cột phát triển của nền kinh tế.

Mekong ASEAN: Nghị quyết 68-NQ/TW được Bộ Chính trị ban hành ngày 5/4/2025, đánh dấu bước lịch sử khi xác lập khu vực kinh tế tư nhân là động lực quan trọng nhất của nền kinh tế Việt Nam, quan điểm của ông như thế nào?

PGS. TS Trần Đình Thiên: Nghị quyết 68 là đột phá về tư duy đối với kinh tế tư nhân. Nghị quyết khẳng định, kinh tế tư nhân là động lực quan trọng nhất của nền kinh tế, là lực lượng tiên phong thúc đẩy tăng trưởng, tạo việc làm, nâng cao năng suất lao động, năng lực cạnh tranh quốc gia, công nghiệp hoá, hiện đại hoá, tái cấu trúc nền kinh tế.

Tôi xin nhấn mạnh, kinh tế tư nhân là động lực “quan trọng nhất”, chứ không còn là động lực “quan trọng bậc nhất” hay “quan trọng hàng đầu”. Đây không chỉ là thay đổi về từ ngữ, mà là thay đổi cả tư duy, thay đổi thái độ, thay đổi quan điểm của Đảng và Nhà nước đối với khu vực kinh tế này, đặt kinh tế tư nhân vào đúng vai trò, vị trí xứng đáng.

Nghị quyết 68-NQ/TW tháo bỏ hết ràng buộc, gỡ vòng kim cô, thiết lập thể chế để doanh nghiệp phát triển. Nghị quyết yêu cầu cả hệ thống chính trị không chỉ xóa bỏ triệt để nhận thức, tư tưởng, quan niệm, thái độ định kiến về kinh tế tư nhân Việt Nam, mà còn phải đánh giá đúng vai trò quan trọng của kinh tế tư nhân đối với phát triển đất nước; nuôi dưỡng, khuyến khích tinh thần kinh doanh, đổi mới sáng tạo của người dân, doanh nghiệp.

Theo đó, cơ quan quản lý Nhà nước phải kịp thời xây dựng, hoàn thiện pháp luật và cơ chế, chính sách đột phá để khuyến khích kinh tế tư nhân phát triển trong những lĩnh vực ưu tiên, đầu tư nghiên cứu phát triển, ứng dụng khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, tham gia các nhiệm vụ quan trọng, chiến lược của quốc gia và vươn tầm khu vực, thế giới; thúc đẩy tinh thần khởi nghiệp sáng tạo, chuyển đổi số và làm giàu hợp pháp, chính đáng.

Mekong ASEAN: Đâu là những điểm mới của Nghị quyết 68 được cộng đồng doanh nghiệp mong chờ nhất, theo ông?

PGS. TS Trần Đình Thiên: Một trong những đột phá trong Nghị quyết 68 được cộng đồng doanh nghiệp mong mỏi là hoàn thiện hệ thống pháp luật, xoá bỏ các rào cản tiếp cận thị trường, đảm bảo môi trường kinh doanh thông thoáng, minh bạch, rõ ràng, nhất quán, ổn định lâu dài, dễ tuân thủ, chi phí thấp.

Nghị quyết 68 quy định nguyên tắc phân định rõ trách nhiệm hình sự với hành chính, dân sự; giữa pháp nhân và cá nhân trong xử lý vi phạm. Nghị định nêu rõ sửa đổi các quy định về pháp luật hình sự, dân sự, tố tụng hình sự, tố tụng dân sự để bảo đảm nguyên tắc khi xử lý các sai phạm, vụ việc về dân sự kinh tế, ưu tiên áp dụng các biện pháp về dân sự, kinh tế, hành chính trước, cho phép các doanh nghiệp, doanh nhân được chủ động khắc phục sai phạm, thiệt hại.

Nhiệm vụ tạo thuận lợi cho kinh tế tư nhân tiếp cận các nguồn lực về đất đai, vốn, nhân lực chất lượng cao cũng là một nhóm giải pháp riêng trong Nghị quyết 68. Trong đó, đặc biệt nhấn mạnh việc đẩy mạnh chuyển đổi số, tạo thuận lợi cho kinh tế tư nhân tiếp cận đất đai, mặt bằng sản xuất kinh doanh, tiếp cận tín dụng xanh,...

Nghị quyết 68 không chỉ tập trung vào giải pháp ngắn hạn mà còn đặt nền móng cho sự phát triển dài hạn thông qua đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Doanh nghiệp tư nhân Việt Nam hiện còn yếu về công nghệ và thiếu liên kết. Để bắt kịp xu hướng toàn cầu, việc chuyển đổi số là yếu tố sống còn, giúp doanh nghiệp hiểu rõ nhu cầu thị trường và nâng cao năng lực cạnh tranh.

Song song đó, nghị quyết cũng ưu tiên phát triển các khu công nghiệp xanh, công nghệ cao, thay thế mô hình gia công, lắp ráp truyền thống. Những khu công nghiệp này không chỉ là động lực kinh tế mà còn là biểu tượng của sự phát triển bền vững, thu hút các nhà đầu tư chiến lược.

Mekong ASEAN: Định hướng nào để khu vực kinh tế tư nhân thực sự phát triển xứng tầm là một động lực quan trọng nhất của nền kinh tế, theo ông?

PGS. TS Trần Đình Thiên: Việt Nam muốn phát triển, phải có những doanh nghiệp Việt đầu chuỗi, vậy chọn chuỗi nào, khung chính sách ra sao để có cả doanh nghiệp đầu chuỗi và một đạo quận doanh nghiệp nhỏ và vừa cùng đi? Khung khổ chính sách để doanh nghiệp Việt kết nối với doanh nghiệp nước ngoài, kết nối với nguồn lực người Việt ở nước ngoài ra sao? Phải có cơ chế để doanh nghiệp tư nhân tham gia vào các dự án, công trình lớn của quốc gia như thế nào?

Phải nhắc lại, những tập đoàn lớn của thế giới đang vươn lên rất nhanh. Có những tập đoàn chỉ cần 15 năm, thậm chí là 10 năm để có mặt trong hàng dẫn đầu thế giới. Nền tảng để đạt được điều đó, cùng với năng lực của doanh nghiệp là nền tảng quốc gia, những điều kiện về thể chế, thị trường mà doanh nghiệp không thể tự hô quyết tâm mà có được. Hiện tại, Việt Nam đang rất quyết tâm thay đổi thể chế. Tôi tin rằng, với đà này, Việt Nam sẽ có doanh nghiệp mạnh.

Song, để phát triển kinh tế tư nhân Việt Nam xứng tầm, cần xác lập rõ chức năng của khu vực doanh nghiệp Nhà nước trong mối quan hệ với toàn bộ khu vực doanh nghiệp Việt Nam nói chung và khu vực tư nhân nói riêng, theo hướng hỗ trợ, tạo điều kiện thúc đẩy và lan tỏa phát triển.

Trong khu vực kinh tế tư nhân, cần ưu tiên phát triển khối doanh nghiệp tư nhân nội địa, lực lượng trực tiếp tạo việc làm, tăng thu nhập, góp phần hiện thực hóa mục tiêu xã hội chủ nghĩa thông qua việc chuyển hộ cá thể thành doanh nghiệp, cắt giảm thủ tục hành chính và cải thiện môi trường kinh doanh. Đồng thời, chúng ta phải xây dựng và hỗ trợ phát triển các chuỗi sản xuất trong nước, với vai trò dẫn dắt của các tập đoàn kinh tế tư nhân Việt Nam và sự tham gia sâu rộng của các doanh nghiệp trong nước.

Sự phối hợp chặt chẽ giữa Nhà nước, doanh nghiệp và xã hội là yếu tố then chốt. Đặc biệt, bản thân các doanh nghiệp cũng cần thay đổi tư duy, chuyển từ “không muốn lớn” sang quản trị hiện đại, minh bạch, có khả năng hội nhập và cạnh tranh toàn cầu.

Mekong ASEAN: Như ông vừa đề cập, một nguồn lực không thể thiếu của doanh nghiệp là khoa học công nghệ. Vậy, Nghị quyết 57 về khoa học công nghệ có vai trò công hưởng như thế nào trong việc thực hiện thành công Nghị quyết 68, thúc đẩy doanh nghiệp tư nhân cất cánh?

PGS. TS Trần Đình Thiên: Nghị quyết 68 đặt tầm nhìn ở dài hạn. Mục tiêu không chỉ là có hai triệu doanh nghiệp, đóng góp hơn 60% GDP vào năm 2045. Điều quan trọng là định hình một khu vực kinh tế tư nhân mang bản sắc Việt: năng động, đổi mới, có trách nhiệm xã hội, thượng tôn pháp luật và đủ sức cạnh tranh quốc tế.

Trong Nghị quyết 57 về đổi mới sáng tạo có “kinh tế tư nhân”, trong Nghị quyết 68 về kinh tế tư nhân đề cập đến “đổi mới sáng tạo”. Khi “kinh tế tư nhân” và “đổi mới sáng tạo” không còn được nhắc riêng lẻ mà cùng hiện diện trong những nghị quyết chiến lược, đồng nghĩa với việc trở thành yếu tố không thể tách rời định hình kinh tế Việt Nam. Chỉ khi chính sách trải thảm, mới giúp tư nhân làm giàu, vươn mình ra quốc tế. Và chỉ khi sáng tạo được bảo vệ, đổi mới được khuyến khích thực chất, tư nhân mới thật sự có động lực để bứt phá.

Cũng phải làm rõ, chuyển đổi số không phải chỉ là xu hướng ta phải theo trong thế giới đã chuyển dịch, mà xác định đây là một cơ hội, điều kiện tiên quyết để chúng ta giải quyết vấn đề phát triển của nội tại nền kinh tế Việt Nam.

Trong kỷ nguyên 4.0, không đổi mới, không sáng tạo, thì không bao giờ lớn, mãi mãi chỉ là sản xuất, kinh doanh nhỏ lẻ, manh mún. Đặc biệt, Nghị quyết 57 đặt ra mục tiêu rất cao, theo nghĩa là hiện thực hóa chân dung của nền khoa học công nghệ, nền kinh tế công nghệ cao, nền kinh tế số của Việt Nam.

Nhưng đổi mới, sáng tạo luôn đi kèm với rủi ro, rất nhiều doanh nghiệp sợ không dám làm. Đáng nói, tính đổi mới, cải cách trong Nghị quyết 57 và Nghị quyết 68 đều rất mạnh, rất đồng nhất, khuyến khích mạo hiểm, chấp nhận rủi ro, chấp nhận thất bại, không quy kết. Đây là điểm rất quan trọng trong thiết kế thể chế tới đây.

Nghị quyết đã bàn về tính khả thi chứ không phải đưa ra những mục tiêu đơn thuần. Như là xác định trách nhiệm của Nhà nước ở trọng trách mở đường, dẫn dắt về mặt tầm nhìn. Tầm nhìn này không phải là Nhà nước nghĩ ra mà là yêu cầu của thời đại, nhưng Nhà nước định hình thành đường lối, định hình thành chiến lược, chính sách để hành động, tạo điều kiện cho các chủ thể khác trong nền kinh tế cùng cộng hưởng sức mạnh, nhất là khai thác năng lực của khu vực doanh nghiệp tư nhân.

Mekong ASEAN: Cảm ơn những chia sẻ của ông!