Sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo (AI), mạng xã hội và các nền tảng số đang làm thay đổi sâu sắc cách con người tiếp cận thông tin. Trong một thế giới mà bất kỳ ai cũng có thể tạo ra và lan truyền nội dung chỉ trong vài giây, câu hỏi đặt ra là: Báo chí chính thống sẽ giữ vai trò gì để tiếp tục khẳng định giá trị của mình?

Chia sẻ với Mekong ASEAN về tác động của AI đối với báo chí, ông Lê Quốc Vinh, Chủ tịch Le Group of Companies cho rằng không thể phủ nhận những lợi thế mà công nghệ này mang lại. AI có thể thực hiện nhiều công việc vốn do người làm báo đảm nhiệm như thu thập thông tin, xử lý dữ liệu hay sản xuất các nội dung mang tính thông tin đơn thuần với tốc độ nhanh hơn và chi phí thấp hơn.

Tuy nhiên theo ông Vinh, làm báo không chỉ là những công việc mang tính kỹ thuật. Nếu AI có thể thu thập dữ liệu và tạo ra sản phẩm thông tin thì yếu tố làm nên giá trị khác biệt của báo chí vẫn nằm ở tư duy của con người. “AI có thể tìm kiếm và tổng hợp dữ liệu nhưng không thể tự trả lời những câu hỏi quan trọng hơn: Dữ liệu đó có ý nghĩa gì, tác động như thế nào đến xã hội và cộng đồng. Việc diễn giải, kết nối các dữ kiện, đặt chúng vào bối cảnh phù hợp để người dân hiểu được bản chất của vấn đề vẫn là công việc thuộc về con người,” ông Vinh nêu quan điểm.

Trong bối cảnh đó, ông Lê Quốc Vinh cho rằng vai trò của báo chí không còn chỉ là đưa tin. Báo chí cần giúp độc giả hiểu những gì đang diễn ra, vì sao nó quan trọng và sẽ ảnh hưởng thế nào đến cuộc sống hiện tại cũng như tương lai. Nhà báo có thể sử dụng AI như một công cụ hỗ trợ, nhưng tư duy, góc nhìn và định hướng thông tin vẫn phải do con người quyết định. “Nếu phó mặc hoàn toàn cho AI tạo ra thông tin, báo chí sẽ rất dễ bị mất đi giá trị quan trọng nhất, đó là kiến tạo hạ tầng niềm tin. Nhưng nếu biết khai thác AI để phục vụ cho mục tiêu và thông điệp mà mình muốn truyền tải, con người vẫn là chủ thể làm chủ công nghệ và dẫn dắt cuộc chơi thông tin,” ông Vinh nói.

Chính sự khác biệt về tư duy, năng lực kiểm chứng và khả năng lý giải vấn đề tạo nên vai trò đặc biệt của báo chí trong cuộc chiến chống tin giả.

Theo ông Lê Quốc Vinh, bản chất của AI là tổng hợp thông tin từ mọi nguồn có thể tiếp cận, bao gồm cả những nguồn chứa tin giả, tin rác hoặc những nội dung không thực sự có giá trị. Trong khi đó, vai trò của báo chí là sàng lọc, kiểm chứng và lựa chọn những thông tin thực sự có ý nghĩa đối với đời sống xã hội.

Ông cho rằng chống tin giả không đơn thuần là liên tục khẳng định thông tin nào đúng hay sai. Việc chỉ tập trung bác bỏ hoặc chỉ trích đôi khi còn khiến độc giả tò mò hơn về những nội dung sai lệch. Điều quan trọng hơn là tạo ra một môi trường thông tin đáng tin cậy, nơi người dân có thể tiếp cận những thông tin xác thực, hữu ích và có giá trị.

“Khi người dân thường xuyên được tiếp cận với những sản phẩm báo chí chất lượng, họ sẽ dần hình thành thói quen tin tưởng vào các nguồn tin chính thống và ít bị tác động bởi các thông tin sai lệch,” ông Vinh nói.

Giá trị của thông tin xác tín không chỉ thể hiện trong cuộc chiến chống tin giả. Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu liên tục biến động, chất lượng và độ tin cậy của thông tin còn trở thành một nguồn lực quan trọng giúp doanh nghiệp đưa ra quyết định, thích ứng với những thay đổi của thị trường và giảm thiểu rủi ro trong hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Ở góc độ này, báo chí không chỉ là kênh cung cấp thông tin cho công chúng, mà còn đóng vai trò cầu nối giữa cơ quan quản lý và cộng đồng doanh nghiệp. Ông Nguyễn Văn Mười, Phó Tổng thư ký Hiệp hội Rau quả Việt Nam cho rằng vai trò này quan trọng trong lĩnh vực nông nghiệp và xuất khẩu, khi các thị trường nhập khẩu liên tục cập nhật những quy định mới về tiêu chuẩn kỹ thuật, truy xuất nguồn gốc hay an toàn thực phẩm.

“Không phải doanh nghiệp nào cũng có đủ nguồn lực để nghiên cứu toàn diện các quy định pháp lý phức tạp. Thông qua các bài viết phân tích, ý kiến chuyên gia và thông tin từ cơ quan quản lý được báo chí truyền tải, doanh nghiệp có thể nhanh chóng nắm bắt những nội dung cốt lõi và các yêu cầu quan trọng cần tuân thủ,” ông Nguyễn Văn Mười chia sẻ với Mekong ASEAN.

Ông Mười dẫn ví dụ về Lệnh 280 của Trung Quốc liên quan đến đăng ký doanh nghiệp sản xuất thực phẩm nước ngoài xuất khẩu vào thị trường này. Đây là quy định có ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động xuất khẩu nhưng không phải doanh nghiệp nào cũng dễ dàng tiếp cận và hiểu đầy đủ các yêu cầu cụ thể. Trong bối cảnh đó, báo chí giúp doanh nghiệp nhận diện những thay đổi quan trọng, hiểu rõ các tiêu chí cần đáp ứng và chủ động điều chỉnh hoạt động sản xuất, chế biến, xuất khẩu để phù hợp với yêu cầu của thị trường.

Theo ông Mười, việc báo chí kịp thời phản ánh các cảnh báo, tiêu chuẩn kỹ thuật mới hay thay đổi chính sách từ các thị trường nhập khẩu chính là một trong những yếu tố giúp doanh nghiệp nâng cao năng lực cạnh tranh và thích ứng tốt hơn với môi trường kinh doanh toàn cầu.

Nếu trong lĩnh vực xuất khẩu, báo chí giúp doanh nghiệp tiếp cận và hiểu rõ hơn các chính sách, quy định mới thì ở chiều ngược lại, báo chí còn là kênh phản ánh những vướng mắc từ thực tiễn đến các cơ quan quản lý. Đây cũng là một trong những vai trò quan trọng của báo chí trong quá trình hoàn thiện thể chế và chính sách phát triển.

Trong lĩnh vực bất động sản, ông Nguyễn Chí Thanh, Phó chủ tịch Thường trực Hội Môi giới Bất động sản Việt Nam kỳ vọng báo chí sẽ tiếp tục đóng vai trò phản biện xã hội và đồng hành cùng quá trình hoàn thiện chính sách. Theo ông Thanh, để các chủ trương và chính sách lớn thực sự đi vào cuộc sống, báo chí cần phản ánh khách quan thực tiễn thị trường, từ chính sách đất đai, nguồn vốn tín dụng đến thực trạng của từng phân khúc nhà ở.

Điển hình như đối với phân khúc nhà ở cho thuê - lĩnh vực đang được định hướng trở thành một chiến lược dài hạn cho sự phát triển bền vững của thị trường, ông Thanh cho rằng báo chí có thể đóng vai trò như một kênh phản biện và hiến kế chính sách, giúp truyền tải những vướng mắc thực tế từ doanh nghiệp đến cơ quan quản lý, đồng thời giúp dư luận hiểu đúng về mô hình này.

Từ góc nhìn của các đại diện doanh nghiệp, hiệp hội cho thấy, báo chí trong thời đại số đang đứng trước những kỳ vọng lớn hơn. Giữa dòng chảy thông tin không ngừng biến động, giá trị cốt lõi của báo chí không nằm ở tốc độ hay số lượng, mà ở chất lượng, tính xác thực và trách nhiệm với công chúng. Chỉ khi kiên định với sứ mệnh cung cấp thông tin trung thực, khách quan và đáng tin cậy, báo chí mới tiếp tục giữ vững vai trò là cầu nối của niềm tin, góp phần kiến tạo một không gian thông tin lành mạnh, thúc đẩy sự phát triển bền vững của xã hội.