Bước sang năm 2026, kinh tế Việt Nam đang đứng trước ngưỡng cửa của những vận hội mới với mục tiêu tăng trưởng GDP hai con số bất chấp những biến động khó lường từ bối cảnh toàn cầu. Tuy nhiên, để hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng cao và bền vững, bài toán không chỉ dừng lại ở việc duy trì các trụ cột truyền thống mà còn nằm ở khả năng khơi thông 'mạch máu' nguồn vốn.

Nhân dịp đầu Xuân Bính Ngọ, Mekong ASEAN có cuộc trao đổi với ông Shantanu Chakraborty, Giám đốc quốc gia của Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB) tại Việt Nam, nhận diện những động lực cốt lõi và lộ trình cải cách thị trường tài chính của Việt Nam nhằm tạo sức bật cho khu vực tư nhân vươn tầm quốc tế.

Mekong ASEAN: Ông nhận diện như thế nào về triển vọng tăng trưởng kinh tế Việt Nam năm 2026, đâu là những trụ cột chính thúc đẩy tăng trưởng hướng đến mục tiêu hai con số?

Ông Shantanu Chakraborty: Nền kinh tế Việt Nam dự kiến sẽ tiếp tục tăng trưởng tích cực trong năm 2026. Theo dự báo mới nhất của Ngân hàng Phát triển Châu Á (ADB) trong báo cáo công bố trong trung tuần tháng 12/2025, tăng trưởng GDP của Việt Nam dự báo ở mức 6,4% trong năm 2026 bất chấp bất ổn toàn cầu đang gia tăng.

Nhu cầu trong nước ổn định, đầu tư công tiếp tục tăng đều, đầu tư trực tiếp nước ngoài và sản xuất công nghiệp dựa vào xuất khẩu được duy trì là những yếu tố duy trì đà tăng trưởng trong năm 2026.

Để tăng trưởng bền vững, Việt Nam cần đồng thời mở rộng nhu cầu trong nước và tăng cường khai thác nhu cầu từ bên ngoài, thực hiện các cải cách chính sách để nâng cao hiệu quả và khả năng cạnh tranh của nền kinh tế, đồng thời nâng cao giá trị gia tăng trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Về nhu cầu trong nước, Việt Nam có thể tăng cường tiêu dùng hộ gia đình thông qua kích thích tài khóa và cải cách thị trường. Đẩy mạnh đầu tư công vào hạ tầng giao thông, kỹ thuật số và các dự án thích ứng với biến đổi khí hậu sẽ có vai trò rất quan trọng. Bên cạnh đó, tăng chi tiêu cho phúc lợi xã hội, chăm sóc sức khỏe và phát triển kỹ năng của người lao động sẽ góp phần nâng cao thu nhập và tăng cường niềm tin của người tiêu dùng.

Về nhu cầu bên ngoài, thúc đẩy và đa dạng hóa thị trường xuất khẩu và thu hút FDI vẫn sẽ giữ vai trò trung tâm tạo ra tăng trưởng nhờ thúc đẩy năng lực sản xuất, tăng cường khả năng cạnh tranh và hội nhập của kinh tế Việt Nam vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Trong bối cảnh nhu cầu bên ngoài phải đối mặt với những cơn gió ngược khi nền kinh tế toàn cầu chậm lại, đồng thời gia tăng tính bất định về chính sách, Việt Nam cần đa dạng hóa thị trường xuất khẩu để giúp duy trì khả năng thu hút dòng vốn FDI.

Song song đó, Việt Nam cũng cần đẩy nhanh việc thực hiện hiệu quả các cải cách cơ cấu đang diễn ra để cải thiện hơn nữa môi trường kinh doanh, nâng cao năng suất và thúc đẩy hơn nữa chuyển đổi kỹ thuật số và xanh, qua đó giúp Việt Nam nâng cao vị thế trong chuỗi giá trị toàn cầu. Hợp lý hóa các khuôn khổ pháp lý và điều hành thị trường, giảm chi phí tuân thủ và mở rộng khả năng tiếp cận tài chính sẽ tăng cường khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp nói riêng và nền kinh tế nói chung.

Nhận thức được đổi mới sáng tạo và phát tiển khoa học công nghệ là một động lực quan trọng để nâng cao khả năng cạnh tranh và giá trị gia tăng, Việt Nam cần xây dựng các thị trường vận hành hiệu quả cho dịch vụ khoa học, công nghệ, nghiên cứu phát triển và khởi nghiệp để đẩy nhanh quá trình nâng cấp và áp dụng công nghệ cao, chuyển đổi số và thúc đẩy một hệ sinh thái khởi nghiệp năng động.

Mekong ASEAN: Nhìn vào cấu trúc nguồn vốn của Việt Nam hiện nay, ADB đánh giá như thế nào về bức tranh tổng thể? Đâu là những kênh huy động còn nhiều dư địa mà Việt Nam có thể khai thác tốt hơn trong thời gian tới?

Ông Shantanu Chakraborty: Trong nhiều thập kỷ vừa qua, kết quả tăng trưởng và phát triển kinh tế xã hội của Việt Nam có đóng góp lớn của nguồn vốn đầu tư. Hiện nay, xu hướng chung đầu tư toàn xã hội vẫn ở ngưỡng tích cực, song có xu hướng giảm nhẹ, từ mức đỉnh 37% GDP năm 2010 đến khoảng 30-32% GDP thời gian gần đây.

Trong giai đoạn 2026-2030, định hướng phát triển của Việt Nam mong muốn nâng tỷ lệ đầu tư toàn xã hội lên ngưỡng 40% GDP. Đây là mức rất tham vọng so với kinh nghiệm của cả Việt Nam và các nước trong khu vực, đòi hỏi những biện pháp mạnh mẽ.

Đầu tư công giai đoạn vừa qua chiếm khoảng 6% GDP hàng năm, và kết quả thực hiện chưa được hiệu quả như kỳ vọng. Trong giai đoạn sắp tới, định hướng mức đầu tư công có thể tăng lên 8-10% GDP, là mức tăng rất đáng kể. Có hai khía cạnh Việt Nam cần chú ý trong giai đoạn tới. Một là, ngân sách còn nhiều dư địa để thúc đẩy đầu tư công, khi mức nợ công chiếm khoảng 34% GDP so với trần 60% do Quốc hội đề ra.

Hai là, bên cạnh việc tăng quy mô, nâng cao hiệu quả thực hiện đầu tư công cũng đóng vai trò quan trọng không kém trong việc sử dụng công cụ đầu tư công để thúc đẩy tăng trưởng trong ngắn hạn, tạo đà cho nền kinh tế phát triển bền vững hơn trong trung và dài hạn.

Đầu tư nước ngoài giai đoạn vừa qua khá tích cực, mức giải ngân hàng năm chiếm khoảng 4-5% GDP. Đây là nguồn vốn đi kèm với công nghệ và thị trường, giúp Việt Nam hội nhập và gắn kết hơn vào thị trường thế giới. Tuy nhiên, phần lớn nguồn FDI thời gian qua chú trọng vào sản xuất hướng đến xuất khẩu (khoảng 80%), do đó còn nhiều dư địa để thu hút FDI vào các lĩnh vực phát triển kinh tế trong nước, vừa tận dụng được nguồn vốn và nâng cao trình độ công nghệ, quản lý của các doanh nghiệp nước ngoài, vừa tạo cơ hội nâng cao sức cạnh tranh của các doanh nghiệp trong nước. Điều này đòi hỏi môi trường kinh doanh và các cơ chế chính sách được cải thiện theo hướng minh bạch, hiệu quả hơn, tương thích với các thông lệ quốc tế, qua đó nâng cao sức hấp dẫn của thị trường Việt Nam.

Đầu tư tư nhân tuy vẫn chiếm tỷ trọng lớn trong tổng mức đầu tư toàn xã hội, song có dấu hiệu chững lại đáng kể. Điều này cũng phản ánh hệ quả từ xu hướng hiệu suất đầu tư giảm (chỉ số ICOR – tỷ lệ vốn tăng thêm trên đơn vị đầu ra) trong giai đoạn vừa qua, cho thấy hạn chế về sức cạnh tranh của các doanh nghiệp nội địa. Đại đa số các doanh nghiệp trong nước vẫn là doanh nghiệp nhỏ và vừa, do đó khả năng huy động vốn đầu tư ở quy mô lớn, cũng như năng lực tổ chức quản trị các hoạt động sản xuất kinh doanh ở quy mô lớn cũng còn nhiều hạn chế.

Để thúc đẩy đầu tư tư nhân trong nước, điều quan trọng là cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh để nâng cao sức cạnh tranh của doanh nghiệp, tạo cơ hội hoạt động sản xuất kinh doanh hiệu quả hơn, qua đó thúc đẩy các doanh nghiệp có động lực đầu tư nhiều hơn nữa.

Mekong ASEAN: Việc tiếp cận thị trường vốn quốc tế có ý nghĩa như thế nào đối với Việt Nam, nhất là trong bối cảnh kinh tế Việt Nam hướng đến mục tiêu tăng trưởng xanh và bền vững?

Ông Shantanu Chakraborty: Để đạt được mục tiêu tăng trưởng đột phá, nhu cầu vốn cho phát triển sẽ tăng đáng kể, đòi hỏi kết hợp nguồn vốn quốc tế để mở rộng quy mô, giảm chi phí. Các nguồn quốc tế và các sản phẩm tài chính đa dạng cho mục tiêu xanh, bền vững cũng mang lại giá trị tích cực. Do đó, Việt Nam cần đánh giá vài trò của thị trường vốn quốc tế đối với đầu tư công và đầu tư tư nhân.

Trước mắt, Việt Nam cần nâng cao nhận thức và giảm thiểu rủi ro trong đánh giá của các nhà đầu tư quốc tế, từng bước tiếp cận thị trường vốn quốc tế và phát triển thị trường vốn trong nước thu hút nhà đầu tư nước ngoài tham gia.

Trong trung hạn, Việt Nam cần cải thiện xếp hạng tín nhiệm của mình lên mức cao hơn để mở rộng quy mô huy động vốn. Một số lượng nhỏ doanh nghiệp lớn Việt Nam đã tiếp cận thị trường vốn quốc tế tích cực hơn, chủ yếu cho vốn ngắn – trung hạn do chi phí huy động còn cao và các doanh nghiệp bị chặn trần xếp hạng tín nhiệm quốc gia. Việt Nam có thể tạo điều kiện cho các doanh nghiệp thu hút nguồn vốn quốc tế vào thị trường thuận lợi hơn thông qua các cơ chế đặc biệt, ví dụ như thành lập Trung tâm Tài chính Quốc tế ở TP HCM và Đà Nẵng.

Đây là bước đi tích cực, nhưng để thực hiện hiệu quả thì vẫn cần triển khai các biện pháp căn bản để nâng cao hiệu quả sử dụng vốn, nâng cao xếp hạng tín nhiệm quốc gia và phát triển hệ sinh thái dịch vụ tài chính để giúp cho thông tin thị trường minh bạch hơn, phù hợp với chuẩn mực quốc tế nhằm thu hút nhà đầu tư nước ngoài.

Mekong ASEAN: Đối với khu vực tư nhân, chuyên gia đánh giá thế nào về các kênh huy động vốn hiện nay của doanh nghiệp Việt Nam? ADB có khuyến nghị chính sách như thế nào trong việc mở rộng nguồn vốn cho doanh nghiệp tư nhân hiện nay?

Ông Shantanu Chakraborty: Gần đây, với Nghị quyết 68 về phát triển kinh tế tư nhân và các biện pháp cải cách liên quan, Chính phủ đã thể hiện cam kết mới trong việc thúc đẩy phát triển khu vực tư nhân với các mục tiêu đầy tham vọng là nuôi dưỡng các doanh nghiệp quốc gia lớn có tầm ảnh hưởng quốc tế, cũng như tăng gấp đôi số lượng doanh nghiệp tư nhân.

Để thu hút vốn hiệu quả hơn, cần có các biện pháp quyết liệt ở cả hai góc độ: nâng cao hiệu quả sử dụng vốn, và phát triển thị trường tài chính vận hành tốt hơn. Nhiều giải pháp cụ thể đã được xác định và cần được thực hiện hiệu quả nhằm đạt được các mục tiêu này trong trung và dài hạn ở các lĩnh vực sau:

Một là, tăng cường các quy định thị trường cạnh tranh công bằng với việc tiếp cận hiệu quả các nguồn lực và chi phí tuân thủ thấp để thúc đẩy phát triển cân bằng hệ sinh thái các doanh nghiệp lớn - vừa - nhỏ.

Một trở ngại lớn đối với khu vực tư nhân của Việt Nam là sự kém phát triển của các doanh nghiệp vừa và nhỏ, chiếm khoảng 97% trong số gần một triệu doanh nghiệp.

Các doanh nghiệp vừa và nhỏ được xem là năng động nhất trong việc tăng cường năng lực cạnh tranh và tạo ra việc làm chất lượng, đồng thời là giai đoạn phát triển cần thiết để trở thành các doanh nghiệp lớn. Do đó, cần hoạt động trong môi trường kinh doanh hiệu quả, có đủ nguồn lực về lao động, vốn và công nghệ, và có khả năng thích ứng với điều kiện thị trường đang thay đổi.

Hai là, tăng cường liên kết giữa các doanh nghiệp trong nước và doanh nghiệp FDI trong chuỗi cung ứng quốc tế nhằm hội nhập chuỗi giá trị toàn cầu và mở rộng khả năng huy động vốn. Các doanh nghiệp này rất quan trọng không chỉ để hội nhập Việt Nam vào các chuỗi giá trị toàn cầu do FDI dẫn đầu mà còn để làm sâu sắc thêm thị trường vốn trong nước của Việt Nam, vì các doanh nghiệp vừa và nhỏ có năng lực và động lực huy động nguồn lực lớn hơn ngoài tín dụng ngân hàng truyền thống, không giống như các doanh nghiệp siêu nhỏ và nhỏ chỉ dựa vào tín dụng ngân hàng.

Ba là, phát triển sâu rộng thị trường vốn để doanh nghiệp huy động nguồn lực nhanh hơn ở quy mô lớn hơn và thời hạn dài hơn với chi phí thấp hơn. Trong thị trường tài chính Việt Nam, nền kinh tế vẫn phụ thuộc nhiều vào tín dụng ngân hàng, trong khi các khu vực khác của thị trường vốn như cổ phiếu, trái phiếu vẫn còn rất nhiều tiềm năng để cân đối nguồn vốn cho nền kinh tế.

Thị trường cổ phiếu đóng vai trò phát triển doanh nghiệp dài hạn khi mở rộng quy mô vốn chủ sở hữu, do đó chịu ảnh hưởng của môi trường kinh doanh và tăng trưởng quy mô doanh nghiệp và phản ánh sức cạnh tranh của nền kinh tế. Thị trường trái phiếu có ưu thế huy động tín dụng trung - dài hạn phù hợp với nhu cầu vốn đa dạng của các doanh nghiệp cũng như nhu cầu đầu tư của nhiều nguồn vốn khác nhau. Hiện nay, thị trường trái phiếu Việt Nam còn tập trung vào một số ngành nhỏ, hạn chế về quy mô, đặc biệt thị trường thứ cấp.

Để phát triển sâu rộng thị trường vốn và hệ thống tài chính, cần phát triển hệ sinh thái tài chính đồng bộ liên kết thị trường tiền tệ, dịch vụ tài chính, tư vấn, xếp hạng tín nhiệm thông qua thể chế rõ ràng, hiệu quả, bảo vệ lợi ích hợp pháp của các chủ thể.

Mekong ASEAN: Xin cảm ơn những chia sẻ của ông!