Ngược dòng thời gian khi khái niệm "Trung tâm tài chính" còn nằm ngoài sự hình dung của nhiều người, thì những bến cảng chính là nơi hoạt động giao thương kinh tế có những nhịp đập đầu tiên. Ký ức về những đô thị cửa ngõ giao thương nằm ở thanh âm của tiếng còi tàu hú vang vọng các con sông, ở mùi gỗ mới, mùi tiêu, mùi cà phê nồng đượm chất chồng trên những bến bãi.

Những sàn giao dịch sơ khai nằm ngay tại các quán cà phê ven sông, nơi các chủ tàu và giới buôn sỉ bàn chuyện giá đô, giá lúa, giá vàng bên tách cà phê sáng. Từ những nhịp đập kinh tế đầu tiên nơi bến cảng này, dòng chảy giao thương bắt đầu khởi sinh. Nền tảng "trên bến dưới thuyền" bền bỉ năm nào chính là phù sa màu mỡ bồi đắp nên bản sắc của một trung tâm kinh tế năng động hiện đại.

Giờ đây, dòng chảy kinh tế ấy vẫn tiếp tục vươn xa nhưng với một tâm thế mới: Không chỉ đong đếm bằng trọng tải tàu bè mà còn bằng tốc độ của dòng vốn đầu tư và giá trị vốn hóa thị trường. Từ việc tận dụng lợi thế địa kinh tế để trao đổi hàng hóa thô, dòng sông tài chính hiện đại đã tiến tới khai thác địa tài chính, nơi tốc độ, niềm tin và sự minh bạch trở thành giá trị cốt lõi. Sức mạnh của tài chính không nằm ở việc tích trữ, mà nằm ở sự lưu thông.

Trong một thành phố năng động và hiện đại ngày nay như TP HCM, khi những tia nắng đầu tiên của mùa xuân chiếu rọi lên những tòa tháp bằng kính và thép, chúng ta không chỉ thấy những công trình kiến trúc hiện đại, mà đang nhìn thấy hình hài của một vận hội mới: Trung tâm Tài chính Quốc tế (IFC). Đây không còn là một dự án trên giấy, mà là biểu tượng cho khát vọng hóa rồng, nơi Việt Nam tự tin ghi tên mình vào bản đồ tài chính toàn cầu.

Hình hài của IFC trong tương lai không chỉ gói gọn trong những tòa nhà chọc trời. Đó là một hệ sinh thái cộng sinh hoàn chỉnh: nơi những định chế tài chính khổng lồ của thế giới đặt đại bản doanh, nơi các "kỳ lân" công nghệ tài chính (Fintech) ươm mầm, và là nơi những dòng vốn xanh (Green Finance) tìm đường đổ về các dự án bền vững.

Vận hội mới càng thêm lớn lao bởi xuất hiện đúng vào thời điểm của sự hội tụ: Sự bùng nổ của kinh tế số, vị thế địa chính trị đang lên của Việt Nam và niềm tin của các nhà đầu tư quốc tế. Một trung tâm tài chính vận hành 24/7, kết nối xuyên suốt từ Frankfurt, Zurich đến Singapore và Tokyo, sẽ biến Việt Nam thành một mắt xích không thể thiếu trong chuỗi giá trị toàn cầu.

Chia sẻ với Mekong ASEAN, PGS.TS Nguyễn Hữu Huân - Phó Chủ tịch Cơ quan điều hành IFC tại TP HCM nhận định, việc thành lập Trung tâm Tài chính Quốc tế không đơn thuần là một thiết chế tài chính mới, mà đóng vai trò như hạ tầng huy động và phân bổ vốn, giúp Việt Nam mở rộng không gian huy động vốn vượt ra khỏi biên giới quốc gia, đồng thời nâng chất lượng của nguồn vốn.

Và khi có IFC, Việt Nam có cơ hội chuyển sang mô hình tăng trưởng dựa trên thị trường vốn hiện đại, hiệu quả và bền vững hơn đúng với yêu cầu của một quốc gia thu nhập cao trong tương lai.

Trước hết, IFC giúp mở rộng không gian huy động vốn quốc tế. Nhiều năm qua, tăng trưởng của Việt Nam chủ yếu dựa vào tín dụng ngân hàng trong nước và vốn đầu tư nước ngoài truyền thống. Mô hình này đã đóng vai trò quan trọng ở giai đoạn thu nhập trung bình, nhưng khi quy mô nền kinh tế lớn hơn, nhu cầu vốn sẽ vượt xa khả năng cung ứng của hệ thống ngân hàng nội địa.

IFC cho phép doanh nghiệp và Chính phủ tiếp cận trực tiếp các dòng vốn quốc tế dài hạn như vốn đầu tư danh mục (FII), quỹ hưu trí, quỹ bảo hiểm, quỹ đầu tư hạ tầng và tài chính xanh.

Thông qua các thị trường và sản phẩm tài chính chuẩn mực quốc tế, vốn được định giá minh bạch hơn, chi phí vốn giảm và thời hạn vốn dài hơn cho các dự án có vòng đời dài.

IFC cũng đóng vai trò then chốt trong tái cơ cấu nền kinh tế thông qua phân bổ lại dòng vốn. Thay vì tập trung quá nhiều vào bất động sản hay các ngành thâm dụng vốn nhưng giá trị gia tăng thấp, IFC tạo điều kiện hình thành các thị trường vốn chuyên biệt cho tài chính xanh, đổi mới sáng tạo, doanh nghiệp công nghệ và các mô hình kinh doanh mới.

Hơn nữa, IFC giúp Việt Nam chuyển từ vị thế "điểm đến của FDI" sang "đầu mối luân chuyển vốn" cho khu vực khi trở thành nơi trung chuyển, cấu trúc và phân phối vốn cho khu vực, gắn kết chặt chẽ giữa FDI, FII và thương mại quốc tế.

Theo ông Nguyễn Hữu Huân, lợi thế của Việt Nam trong việc xây dựng IFC không nằm ở việc "đi sau" hay "đi trước", mà ở chỗ Việt Nam đang đứng đúng thời điểm để chọn một con đường khác biệt. Lợi thế lớn nhất là dư địa phát triển còn rất rộng. Việt Nam bước vào cuộc chơi IFC khi nền kinh tế vẫn đang tăng trưởng nhanh, nhu cầu vốn cho phát triển là rất lớn và cấu trúc thị trường tài chính chưa bị "đóng cứng".

Điều này cho phép Việt Nam thiết kế một IFC theo tư duy mới, linh hoạt hơn, đi thẳng vào những phân khúc tài chính của tương lai như tài chính xanh, tài sản số, fintech, thay vì phải gánh theo các di sản thể chế của quá khứ.

Lợi thế thứ hai là vị thế kinh tế - địa chính trị ngày càng nổi bật của Việt Nam trong chuỗi giá trị toàn cầu. IFC của Việt Nam không phải là một "ốc đảo tài chính", mà gắn chặt với nền kinh tế thực - một yếu tố ngày càng được nhà đầu tư toàn cầu coi trọng. Việt Nam cũng có lợi thế chi phí và nguồn nhân lực trẻ, nhanh nhạy với công nghệ, có khả năng thích ứng cao với các mô hình tài chính - công nghệ mới là nền tảng quan trọng để IFC phát triển theo hướng số hóa, hiện đại.

Song, ông Nguyễn Hữu Huân sự phát triển của IFC cũng đối mặt với thách thức đến từ cạnh tranh thể chế với các IFC đã định hình trong khu vực, nhất là tạo dựng một không gian thể chế đủ khác biệt và đủ linh hoạt.

Tài chính quốc tế, đặc biệt là các lĩnh vực mới như fintech, tài sản số, tài chính xanh... thay đổi rất nhanh, trong khi quá trình xây dựng và sửa đổi chính sách thường mất nhiều thời gian. Nếu IFC vẫn vận hành theo logic quản lý hành chính truyền thống, nguy cơ tụt lại phía sau là rất rõ.

Một thách thức lớn khác là nguồn nhân lực chất lượng cao cho IFC. IFC không thể vận hành hiệu quả nếu thiếu những con người hiểu sâu thị trường tài chính toàn cầu, luật quốc tế, quản trị rủi ro và công nghệ. Trong bối cảnh cạnh tranh nhân lực gay gắt, Việt Nam sẽ gặp khó khăn nếu chỉ dựa vào cơ chế tuyển dụng và đãi ngộ khu vực công truyền thống.

“Và thách thức lớn nhất của IFC Việt Nam không nằm ở việc đi sau, mà ở chỗ chúng ta có dám khác, dám thử và dám điều chỉnh hay không,” PGS.TS Nguyễn Hữu Huân nhận định.

Để phát triển hiệu quả Trung tâm Tài chính Quốc tế, trong ngắn hạn, theo ông Huân, Việt Nam cần tiếp tục củng cố và mở rộng mạng lưới đối tác quốc tế chiến lược theo hướng có chọn lọc, tập trung vào các trụ cột then chốt của Trung tâm tài chính quốc tế như thị trường vốn, tài chính số, tài chính xanh và đào tạo nhân lực. Hợp tác cần được cụ thể hóa bằng các chương trình, dự án và sản phẩm đầu ra rõ ràng, tránh dàn trải và hình thức.

Trong trung hạn, cần chuyển mạnh từ tư duy “thu hút đối tác” sang tư duy “đồng phát triển hệ sinh thái”. Điều này đòi hỏi IFC chủ động thiết kế các không gian thử nghiệm chính sách và công nghệ mang tính quốc tế, nơi các định chế tài chính lớn, quỹ đầu tư, tổ chức thanh toán – bù trừ, hãng xếp hạng, kiểm toán và tư vấn quốc tế cùng tham gia đồng sáng tạo và chia sẻ lợi ích dài hạn.

Song song đó, cần đẩy mạnh liên kết khu vực, định vị IFC như một mắt xích quan trọng trong chuỗi tài chính châu Á - Thái Bình Dương, gắn kết chặt chẽ tài chính với thương mại, logistics và sản xuất – những lĩnh vực Việt Nam đang có lợi thế rõ nét.

Xuyên suốt cả ngắn và trung hạn, nguyên tắc cốt lõi là liên kết quốc tế phải song hành với nâng cao năng lực nội sinh. Hợp tác không nhằm thay thế vai trò của doanh nghiệp và thể chế trong nước, mà tạo điều kiện để các chủ thể trong nước từng bước tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị tài chính toàn cầu, “đứng trên vai người khổng lồ” để phát triển bền vững, Phó Chủ tịch Cơ quan điều hành IFC tại TP HCM nêu.

Vượt lên trên những con số và công nghệ, hình hài của Trung tâm Tài chính Quốc tế là hình ảnh của con người. Đó là thế hệ những chuyên gia trẻ người Việt, những "công dân toàn cầu" mang tư duy sắc bén, những người thuyền trưởng mới, điều khiển con tàu tài chính Việt Nam lướt đi trên những con sóng lớn của thị trường quốc tế với tâm thế tự tin và bản lĩnh.

Trong vận hội mới, dòng sông vẫn chảy, nhưng tầm vóc của Việt Nam đã khác. Trung tâm Tài chính Quốc tế chính là món quà của hiện tại gửi cho tương lai, là lời khẳng định rằng: Từ ký ức giao thương nhộn nhịp, Việt Nam đang vươn mình trở thành một tâm điểm mới của sự thịnh vượng, rực rỡ và tràn đầy sức sống như chính sắc xuân đang về.