Mekong ASEAN: Từ góc nhìn của cộng đồng doanh nghiệp châu Âu đang hoạt động tại Việt Nam, ông đánh giá môi trường kinh doanh đã có những chuyển biến nào đáng chú ý trong thời gian qua?

Chủ tịch EuroCham Bruno Jaspaert: Nhìn lại giai đoạn 2021 - 2025, có thể nói Việt Nam đã đi qua một chu kỳ đặc biệt thử thách của kinh tế toàn cầu với một bản lĩnh rất đáng ghi nhận. Trong bối cảnh thế giới liên tục chịu tác động từ đại dịch, căng thẳng địa chính trị, bảo hộ thương mại và sự phân mảnh sâu sắc của chuỗi cung ứng, Việt Nam không chỉ giữ vững ổn định vĩ mô mà còn từng bước khôi phục đà tăng trưởng và củng cố vị thế trong khu vực.

Từ góc nhìn của EuroCham, những chuyển biến này không mang tính cảm nhận, mà được phản ánh rõ nét qua Chỉ số Niềm tin Kinh doanh (BCI) Quý IV/2025. Chỉ số đã tăng 13,5 điểm so với quý trước, đạt 80 điểm – mức cao nhất trong 7 năm, đưa Việt Nam trở lại vùng “tín nhiệm mạnh” trong đánh giá của doanh nghiệp châu Âu.

Đây không chỉ là một con số ấn tượng, mà là dấu hiệu cho thấy niềm tin của doanh nghiệp đã chuyển từ trạng thái thận trọng sang tin tưởng mang tính chiến lược.

Niềm tin này được xây dựng trên những kết quả rất thực chất: hoạt động sản xuất duy trì ổn định, đơn hàng dần phục hồi và các kế hoạch đầu tư đã bị trì hoãn trong giai đoạn bất định đang được nối lại.

Đáng chú ý, tăng trưởng GDP Quý IV/2025 của Việt Nam đã bứt phá mạnh mẽ đạt 8,46% - mức tăng theo quý cao nhất kể từ năm 2007. Cú hích này đã giúp nâng tăng trưởng GDP cả năm lên con số ấn tượng 8,02%, vượt xa dự báo của nhiều tổ chức quốc tế và khẳng định niềm tin vào môi trường kinh doanh tại Việt Nam.

Mekong ASEAN: Các khảo sát của EuroCham thường xuyên chỉ ra Việt Nam là một trong những điểm đến đầu tư hàng đầu của doanh nghiệp châu Âu. Trên cương vị Chủ tịch EuroCham, đồng thời là lãnh đạo một doanh nghiệp châu Âu đang hoạt động tại Việt Nam, ông có thể chia sẻ những trụ cột chính trong chiến lược đầu tư của doanh nghiệp châu Âu hiện nay?

Chủ tịch EuroCham Bruno Jaspaert: Chiến lược đầu tư của doanh nghiệp châu Âu tại Việt Nam hiện nay được xây dựng trên một tầm nhìn dài hạn, với ba trụ cột chính.

Thứ nhất là niềm tin vào nền tảng vĩ mô và tiềm năng tăng trưởng dài hạn của Việt Nam. Việt Nam hiện không chỉ là một điểm đến sản xuất chi phí cạnh tranh, mà đang từng bước khẳng định vai trò là một đối tác chiến lược trong chuỗi giá trị toàn cầu. Vị trí địa chính trị thuận lợi, lực lượng lao động trẻ và năng động, cùng mạng lưới các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới tạo ra lợi thế mà rất ít thị trường có được.

Thứ hai là chất lượng dòng vốn, doanh nghiệp châu Âu ngày càng tập trung vào các lĩnh vực có giá trị gia tăng cao như công nghiệp chế biến, chế tạo tiên tiến, năng lượng tái tạo, công nghệ, logistics và dịch vụ hiện đại. Hiện nay, các nhà đầu tư châu Âu đã rót hơn 28 tỷ USD vào Việt Nam, không chỉ mang theo vốn, mà còn mang theo công nghệ, chuẩn mực quản trị và mạng lưới kết nối toàn cầu.

Và trụ cột thứ ba ngày càng quan trọng là tính bền vững. Doanh nghiệp châu Âu không xem phát triển bền vững là chi phí, mà là điều kiện để duy trì khả năng cạnh tranh. Chính vì vậy, những thị trường có định hướng rõ ràng về chuyển đổi xanh, minh bạch chính sách và khả năng dự báo cao sẽ tiếp tục là điểm đến ưu tiên trong chiến lược đầu tư của doanh nghiệp châu Âu.

Mekong ASEAN: Nhìn về năm tới, nếu phải lựa chọn một xu hướng có khả năng định hình rõ nét nhất quan hệ kinh tế châu Âu – Việt Nam, theo ông đó sẽ là chuyển đổi xanh, hội nhập sâu hơn vào chuỗi cung ứng hay nâng cao chuẩn mực quản trị doanh nghiệp?

Chủ tịch EuroCham Bruno Jaspaert: Trên thực tế, ba xu hướng này có mối liên hệ chặt chẽ với nhau. Tuy nhiên, nếu phải chọn một động lực mang tính định hình mạnh mẽ nhất, tôi cho rằng đó chính là chuyển đổi xanh.

Tính cấp thiết của chuyển đổi xanh chưa bao giờ rõ ràng hơn những tháng vừa qua. Việt Nam đang chứng kiến trực tiếp những tác động ngày càng khốc liệt của biến đổi khí hậu lên đời sống người dân và nền kinh tế. Chỉ trong mười tháng đầu năm 2025, thiên tai đã gây ra thiệt hại kinh tế vượt 1,3 tỷ USD; lũ lụt, thời tiết cực đoan làm gián đoạn chuỗi cung ứng, gây ảnh hưởng nặng nề đến giao thông và hạ tầng ở nhiều đô thị.

Tuy nhiên, thách thức luôn song hành cùng cơ hội đổi mới, châu Âu đang tái định hình chuỗi giá trị toàn cầu thông qua những khuôn khổ lớn như Thỏa thuận Xanh châu Âu, với quy mô huy động ít nhất 1.000 tỷ EUR, hay Sáng kiến Cửa ngõ Toàn cầu trị giá 300 tỷ EUR cho các quan hệ đối tác chiến lược.

Việt Nam cũng có đủ khả năng để định hình con đường phát triển của riêng mình - một con đường giúp đất nước tạo dấu ấn khác biệt và xây dựng một nền kinh tế có sức chống chịu tốt hơn trước các thảm họa tự nhiên do biến đổi khí hậu gây ra trong tương lai.

Trong khi các sáng kiến của châu Âu đang tái định hình chuỗi giá trị toàn cầu, Việt Nam đang ở vị thế thuận lợi để tham gia sâu vào quá trình chuyển đổi này và nắm bắt những lợi ích từ sự dịch chuyển chuỗi cung ứng nhằm giảm thiểu rủi ro.

Việt Nam cũng đã có những bước đi táo bạo như cam kết Phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050 tại COP26, được hỗ trợ bởi Chiến lược Quốc gia về Tăng trưởng Xanh, Kế hoạch Phát triển Điện VIII đặt mục tiêu 47% năng lượng tái tạo vào năm 2030, và lộ trình thị trường carbon hướng tới vận hành đầy đủ vào năm 2029.

Song song đó, Việt Nam vẫn duy trì vị thế là một trong những nền kinh tế tăng trưởng nhanh nhất thế giới, thu hút hơn 38,42 tỷ USD vốn FDI đăng ký trong năm 2025, với số vốn giải ngân thực tế đạt mức kỷ lục 27,62 tỷ USD. Kết quả này không chỉ khẳng định sức hấp dẫn nội tại của nền kinh tế mà còn là minh chứng cho niềm tin mạnh mẽ của các nhà đầu tư quốc tế vào tiềm năng phát triển dài hạn của Việt Nam.

Mekong ASEAN: Năm 2025 đánh dấu 5 năm Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam – EU (EVFTA) có hiệu lực. Từ thực tiễn hoạt động của doanh nghiệp châu Âu, ông đánh giá đâu là kết quả rõ nét nhất mà EVFTA đã mang lại, và những nội dung nào vẫn cần tiếp tục được tháo gỡ?

Chủ tịch EuroCham Bruno Jaspaert: Ngay từ giai đoạn đàm phán, EuroCham đã sát cánh cùng Chính phủ Việt Nam và Liên minh Châu Âu để định hình một hiệp định tham vọng nhưng đồng thời thiết thực.

Cho đến nay, EuroCham tiếp tục đóng vai trò là cầu nối thúc đẩy các giá trị cốt lõi của EVFTA gồm thương mại công bằng, tăng trưởng bền vững, và liên kết chiến lược giữa doanh nghiệp, chính sách và thị trường trên cả hai bờ Á – Âu.

Sau 5 năm thực thi, EVFTA đã chứng minh giá trị chiến lược của mình, kể từ khi hiệp định có hiệu lực, tổng kim ngạch thương mại hai chiều Việt Nam - EU đã vượt 365 tỷ USD, bất chấp những giai đoạn gián đoạn nghiêm trọng của thương mại toàn cầu. EVFTA không chỉ giúp giảm thuế quan, mà quan trọng hơn, tạo ra một khung khổ ổn định và có thể dự báo cho doanh nghiệp.

Hiện nay, Việt Nam là đối tác thương mại hàng hóa lớn nhất của EU tại ASEAN và đứng thứ 16 trên toàn cầu. Các mặt hàng xuất khẩu sang châu Âu đa dạng từ điện tử, dệt may, nội thất cho đến nông sản.

Ở chiều ngược lại, EU là thị trường xuất khẩu lớn thứ 3 và là nguồn nhập khẩu lớn thứ 4 của Việt Nam, cung cấp các sản phẩm chiến lược như máy móc công nghệ cao, phương tiện vận tải, dược phẩm và công nghệ xanh.

Đặc biệt, lợi thế từ các hiệp định thương mại không chỉ dành riêng cho các tập đoàn lớn mà các doanh nghiệp vừa và nhỏ (SME) cũng đang khai thác rất hiệu quả.

Minh chứng là tỷ lệ doanh nghiệp coi cắt giảm thuế quan là lợi thế then chốt đã tăng gấp đôi, từ 29% (quý 2/2024) lên 61% (cùng kỳ năm 2025). Đặc biệt, nhiều đơn vị đã định lượng được lợi ích trực tiếp từ EVFTA với mức tăng lợi nhuận ròng trung bình là 8,7%, thậm chí có những doanh nghiệp ghi nhận mức đột phá lên tới 25%.

Không chỉ dừng lại ở các ưu đãi thuế quan, EVFTA còn là chìa khóa giúp doanh nghiệp châu Âu tiếp cận tốt hơn thị trường nội địa đang phát triển nhanh chóng của Việt Nam, từ cơ hội đầu tư FDI được hưởng nhiều chính sách ưu đãi đến hợp tác trong các dự án hợp tác công tư (PPP).

Với quy mô dân số 100 triệu người và lực lượng lao động hơn 55 triệu người, Việt Nam đang dần trở thành một hệ sinh thái chiến lược cho các doanh nghiệp châu Âu hội nhập sâu hơn vào các chuỗi cung ứng mới và mở rộng thị trường dài hạn.

Dòng vốn đầu tư từ châu Âu cũng đang cho thấy xu hướng tích cực, với tỷ trọng FDI vào Việt Nam tăng từ 5,4% năm 2024 lên 7,1% năm 2025. Dù con số này vẫn còn khiêm tốn, nhưng đó là tín hiệu cho thấy mối quan hệ giao thương đang dần phát triển khăng khít hơn.

Dù lợi ích từ EVFTA ngày càng rõ rệt, cộng đồng doanh nghiệp vẫn đang đối mặt với những rào cản lớn từ cơ chế thực thi.

Khảo sát của EuroCham cho thấy 37% doanh nghiệp thường xuyên gặp khó khăn do chênh lệch trong định giá hải quan - yếu tố trực tiếp làm đội chi phí và bào mòn sức cạnh tranh.

Bên cạnh đó, các quy định thiếu rõ ràng cùng sự phối hợp chưa đồng bộ giữa các cơ quan chức năng của cả EU và Việt Nam đang là những 'điểm nghẽn' kìm hãm tiềm năng tối đa mà hiệp định có thể mang lại.

EU vẫn là một trong những đối tác kinh tế ổn định và bền vững nhất của Việt Nam. Nếu chúng ta tiếp tục chung sức, tháo gỡ các rào cản và tập trung vào thực thi hiệu quả, EVFTA sẽ tiếp tục chứng minh cho cả thế giới rằng các hiệp định thương mại song phương có thể tạo ra giá trị thực tiễn và lợi ích lâu dài cho cả hai bên. EuroCham và cộng đồng doanh nghiệp châu Âu cam kết sát cánh cùng Việt Nam trong giai đoạn mang tính bước ngoặt này. Chúng tôi xem Việt Nam là ngôi nhà thứ hai của mình và sẽ đồng hành cùng Việt Nam trong quá trình hiện thực hóa các mục tiêu tăng trưởng dài hạn.

Mekong ASEAN: Trong năm 2026, EuroCham sẽ có những kế hoạch và hoạt động gì nhằm thúc đẩy hơn nữa hợp tác kinh tế - thương mại EU – Việt Nam và hỗ trợ cộng đồng doanh nghiệp châu Âu phát triển bền vững tại Việt Nam?

Chủ tịch EuroCham Bruno Jaspaert: Năm 2026 EuroCham sẽ tiếp tục đóng vai trò cầu nối giữa doanh nghiệp và Chính phủ, tập trung vào việc tháo gỡ các điểm nghẽn mang tính cấu trúc, thúc đẩy các “ưu tiên chiến lược, những trận chiến phải thắng” để cải thiện môi trường đầu tư.

Chúng tôi cũng kỳ vọng vào việc làm sâu sắc hơn quan hệ đối tác EU – Việt Nam, thông qua các chuyến thăm cấp cao dự kiến của Cao ủy châu Âu Jozef Síkela và Apostolos Tzitzikostas, cùng một diễn đàn doanh nghiệp đặc biệt đi kèm. Những hoạt động này phản ánh tầm quan trọng chiến lược ngày càng lớn của quan hệ EU – Việt Nam, đặc biệt trong các lĩnh vực như chuyển đổi xanh, hạ tầng bền vững và tăng trưởng hướng tới tương lai.

Song song đó, EuroCham sẽ tiếp tục hỗ trợ cộng đồng doanh nghiệp thành viên nâng cao năng lực tuân thủ, quản trị và kết nối với chuỗi giá trị toàn cầu.