Theo số liệu từ Cục Hải quan, 5 tháng đầu năm 2026, kim ngạch xuất nhập khẩu của Việt Nam đạt 445 tỷ USD, tăng 25% so với cùng kỳ năm trước (YoY), với xuất khẩu đạt 215,6 tỷ USD, tăng 19,5%; nhập khẩu đạt 229,4 tỷ USD, tăng 30,8%.

Tính toán trong kỳ, Việt Nam ghi nhận mức nhập siêu kỷ lục lên tới 13,8 tỷ USD, tạm thời làm đứt mạch thặng dư thương mại kéo dài 10 năm qua.

Trao đổi với Mekong ASEAN bên lề Hội nghị giao ban Thương vụ Việt Nam tại nước ngoài vào tháng 3/2026, Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu Nguyễn Anh Sơn cho rằng, kết quả nhập siêu chưa phải là tín hiệu đáng lo ngại với nền kinh tế, bởi Việt Nam là quốc gia có độ mở kinh tế tới 200%.

Mặt khác, cuối năm 2025, Việt Nam đẩy mạnh xuất khẩu các đơn hàng, do đó các tháng đầu năm 2026, kết quả nhập khẩu sẽ tăng mạnh hơn để nhập nguyên liệu thô, sản phẩm lắp ráp.

Báo cáo công bố ngày 15/5/2026 của World Bank cho biết, xuất khẩu điện tử và công nghệ cao của Việt Nam sang Mỹ - thị trường xuất khẩu chủ lực - năm 2025 đã tăng 28%, nhờ các đơn hàng được đẩy sớm trước khi nước này áp thuế và nhu cầu hạ tầng AI toàn cầu gia tăng.

Cùng quan điểm, PGS.TS Đinh Công Hoàng - Trưởng phòng nghiên cứu Trung Đông và Tây Á, Viện Nghiên cứu Nam Á, Tây Á và châu Phi (Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam) nhận định, thâm hụt thương mại chủ yếu đến từ nhập khẩu máy móc, linh kiện và nguyên liệu phục vụ sản xuất, phản ánh xu hướng tích trữ đầu vào để đón đầu đà tăng đơn hàng xuất khẩu trong quý 3 và cuối năm 2026.

Mặt khác, xung đột Trung Đông làm gián đoạn nguồn cung, đẩy giá năng lượng tăng cao và làm tăng giá trị nhập khẩu nhiên liệu, nguyên liệu đầu vào.

Số liệu 5 tháng đầu năm 2026 cho thấy nhập khẩu tăng mạnh ở các nhóm nguyên liệu và tư liệu sản xuất. Trong đó, máy vi tính, điện tử và linh kiện tăng 57%, đạt 88,2 tỷ USD; máy móc, thiết bị tăng 21,6%, đạt 27,8 tỷ USD; kim loại thường tăng 32%; xăng dầu tăng 81%...

Ở chiều ngược lại, các mặt hàng xuất khẩu chủ lực cũng tăng trưởng cao, như máy vi tính, điện tử và linh kiện tăng 46,2%; máy móc, thiết bị tăng 22,1%; điện thoại và linh kiện tăng 17,7%.

Cùng xu hướng trên, tình hình sản xuất công nghiệp (IIP) cũng tăng tới 9,1% (cùng kỳ năm 2025 chỉ tăng 8,8%). Riêng ngành công nghiệp chế biến, chế tạo tăng 9,5%, đóng góp 7,4 điểm phần trăm.

Đáng chú ý, nhiều ngành hàng thế mạnh của doanh nghiệp trong nước cũng tiếp tục duy trì trạng thái thặng dư. Lũy kế 5 tháng đầu năm 2026, xuất khẩu nông lâm thủy sản đạt 30,69 tỷ USD, tăng 9,2% so với cùng kỳ và xuất siêu 8,4 tỷ USD.

Từ đà tăng của chỉ số IIP đến kết quả xuất nhập khẩu, có thể thấy hoạt động thương mại của Việt Nam vẫn duy trì xu hướng tăng trưởng tích cực.

Năm 2025, kim ngạch xuất nhập khẩu của Việt Nam đạt con số kỷ lục 930 tỷ USD, tăng 18% so với năm trước, bao gồm xuất khẩu tăng 17%, nhập khẩu tăng 19%.

Từ kết quả trên, ngày 8/1/2026, Chính phủ đã ban hành Nghị quyết 01/NQ-CP, trong đó kim ngạch xuất khẩu năm 2026 được đặt mục tiêu tăng khoảng 15 – 16% so với năm trước.

PGS.TS Đinh Công Hoàng dự báo thặng dư thương mại có thể trở lại từ cuối quý 3/2026, khi lượng tư liệu sản xuất nhập khẩu được chuyển hóa thành hàng xuất khẩu, qua đó tạo động lực hướng tới mục tiêu kim ngạch xuất nhập khẩu 1.000 tỷ USD.

Tuy nhiên, PGS.TS Đinh Công Hoàng cũng lưu ý, trước rủi ro giá dầu neo cao làm tăng chi phí logistics, doanh nghiệp sẽ cần tận dụng hiệu quả các FTA, mở rộng thị trường ngách và phân khúc Halal để duy trì đà tăng trưởng.

Trong khi đó, World Bank dự báo, năm 2026, xuất khẩu của Việt Nam có thể tăng 9,5% so với năm trước và nhập khẩu với 10%. Trong ngắn hạn, gián đoạn nguồn cung dầu mỏ toàn cầu bị kéo dài hoặc xấu đi, làm suy giảm nhu cầu trên toàn cầu với hàng xuất khẩu của Việt Nam. Trong trung hạn, cán cân vãng lai (nguồn thu nhập ròng từ giao thương và dịch vụ quốc tế của Việt Nam) sẽ duy trì thặng dư, nhờ được hỗ trợ bởi dòng vốn FDI, cơ cấu xuất khẩu chuyển sang các hàng hóa và dịch vụ có giá trị gia tăng cao hơn.

Tại cuộc họp thường kỳ tháng 6/2026, ông Trần Gia Long - Phó Vụ trưởng Vụ Kế hoạch - Tài chính, Bộ Nông nghiệp và Môi trường nhận định, những bất ổn địa chính trị, xung đột quân sự và quá trình phục hồi kinh tế vẫn diễn ra chậm, biến động tài chính toàn cầu sẽ tiếp tục tác động đến xuất khẩu nông lâm thủy sản của Việt Nam trong nửa cuối năm 2026.

Về phía ngành hàng, ông Nguyễn Văn Mười - Phó Tổng thư ký Hiệp hội Rau quả Việt Nam cho rằng, xuất khẩu rau quả năm 2026 có thể hướng tới mốc kỷ lục 10 tỷ USD, nhờ nguồn cung dồi dào trong nửa cuối năm và việc mở cửa thêm một số loại trái cây vào thị trường Australia và Trung Quốc.

Song, từ ngày 1/6, Trung Quốc chính thức áp dụng Lệnh 280 về siết chặt an toàn thực phẩm đối với hàng nhập khẩu, tạo thêm áp lực cho doanh nghiệp trong việc đáp ứng các tiêu chuẩn mới. Bên cạnh đó, chi phí logistics và đầu vào sản xuất vẫn ở mức cao, trong đó giá phân bón được dự báo tăng khoảng 20%.

Ông Ngô Sỹ Hoài – Phó Chủ tịch kiêm Tổng thư ký Hiệp hội Gỗ và Lâm sản Việt Nam (Viforest) cũng nhấn mạnh, nửa cuối năm 2026 sẽ tiếp tục là giai đoạn đan xen cơ hội và thách thức của ngành gỗ.

Theo ông, nhu cầu tiêu dùng tại một số thị trường lớn đang có tín hiệu phục hồi dần, trong khi doanh nghiệp Việt Nam chủ động tái cơ cấu thị trường và đẩy mạnh chuyển đổi số.

Dù vậy, tăng trưởng vẫn chịu áp lực từ chính sách thuế của Mỹ, chi phí đầu vào gia tăng và các yêu cầu ngày càng khắt khe về xanh hóa, giảm phát thải, minh bạch chuỗi cung ứng.

Để thích ứng với bối cảnh này, ông đề xuất các cơ quan quản lý tăng cường hỗ trợ doanh nghiệp cập nhật và đáp ứng các quy định mới của thị trường quốc tế, nhất là các yêu cầu liên quan đến EUDR, chống bán phá giá, chống lẩn tránh thuế và truy xuất nguồn gốc.

Đồng thời, báo chí cần tiếp tục đồng hành cùng doanh nghiệp, cung cấp thông tin khách quan và góp phần bảo vệ uy tín hàng Việt trước các cáo buộc thiếu căn cứ liên quan đến nguồn gốc gỗ, gian lận thương mại hay các cuộc điều tra thương mại quốc tế.