Xung đột Trung Đông gây áp lực lớn lên ngành hàng không

Theo báo cáo ngày 9/3 của Cục Hàng không Việt Nam, từ cuối tháng 2/2026, xung đột quân sự tại Trung Đông leo thang nghiêm trọng. Iran gần như đóng hoàn toàn eo biển Hormuz - tuyến hàng hải chiến lược vận chuyển hơn 20% sản lượng dầu toàn cầu, phần lớn cung cấp cho khu vực châu Á. Diễn biến này đã tác động mạnh đến thị trường năng lượng, đặc biệt là nhiên liệu hàng không.

Số liệu từ Hiệp hội Vận tải Hàng không Quốc tế (IATA) chỉ ra, khi giá nhiên liệu Jet A-1 tăng cao, chi phí khai thác của các hãng hàng không có thể tăng thêm 50 - 60%. Nếu giá Jet A-1 vượt mức 200 USD/thùng, chi phí vận hành có thể tăng trên 70%.

Cục Hàng không Việt Nam cho biết, nguồn cung dầu thô toàn cầu đang chịu nhiều sức ép khi các nhà máy lọc dầu tại châu Á - đối tác cung cấp chính cho Việt Nam phải cắt giảm công suất, trong khi một số quốc gia hạn chế xuất khẩu để đảm bảo nhu cầu trong nước.

Trong khi đó, Việt Nam hiện phụ thuộc khá lớn vào nguồn nhiên liệu nhập khẩu. Khoảng 70% nhu cầu nhiên liệu hàng không phải nhập từ nước ngoài, trong đó hơn 60% đến từ Thái Lan và Trung Quốc. Hiện tại, hầu hết các nhà cung cấp trong khu vực không còn nguồn hàng sẵn có, các kho dự trữ dần cạn. Một số quốc gia có năng lực sản xuất lớn như Hàn Quốc và Nhật Bản cũng có nguy cơ giảm hoặc tạm dừng xuất khẩu, dẫn tới tình trạng cạnh tranh mua hàng và giá nhiên liệu tiếp tục tăng cao.

Tình hình này có thể kéo theo nhu cầu du lịch và giao thương suy giảm, chuỗi cung ứng hàng hóa bị gián đoạn và người dân có xu hướng thắt chặt chi tiêu. Những yếu tố này được dự báo sẽ tác động đáng kể tới hoạt động của các hãng hàng không và các doanh nghiệp dịch vụ hàng không trong thời gian tới.

Đề xuất nhiều giải pháp hỗ trợ ngành hàng không

Để ứng phó với nguy cơ thiếu nhiên liệu và chi phí khai thác tăng cao, Cục Hàng không Việt Nam đã đề xuất nhiều giải pháp đối với các doanh nghiệp và cơ quan quản lý.

Theo đó, các doanh nghiệp cung cấp nhiên liệu hàng không được đề nghị tiếp tục tìm kiếm nguồn cung mới từ Hàn Quốc, Brunei, Ấn Độ và Nhật Bản; đồng thời điều phối hiệu quả lượng tồn kho giữa các kho trong hệ thống trên toàn quốc.

Các đơn vị cũng cần làm việc với hai nhà máy lọc dầu Dung Quất và Nghi Sơn nhằm tăng khối lượng mua từ nguồn nội địa trong phạm vi cho phép.

Đối với các hãng hàng không, Cục Hàng không yêu cầu chủ động xây dựng phương án sản xuất kinh doanh phù hợp với diễn biến chiến sự và kịch bản giá nhiên liệu; rà soát kế hoạch khai thác, đặc biệt là các đường bay nội địa, nhằm đảm bảo hiệu quả và giảm thiểu rủi ro thua lỗ.

Các hãng cũng được khuyến nghị tối ưu hóa chi phí, duy trì mạng đường bay hợp lý và phối hợp với ngành du lịch để nghiên cứu mở mới hoặc tăng tần suất các đường bay đến các thị trường tiềm năng như châu Mỹ, châu Phi, châu Úc, Đông Âu, Ấn Độ, Nhật Bản và Hàn Quốc.

Bên cạnh đó, các hãng cần thực hiện nghiêm chế độ thanh toán để đảm bảo nguồn lực tài chính cho doanh nghiệp cung cấp nhiên liệu nhập hàng; đồng thời duy trì chất lượng dịch vụ và tăng cường minh bạch thông tin với hành khách.

Cục Hàng không Việt Nam cũng đề nghị Tổng công ty Cảng hàng không Việt Nam cùng các doanh nghiệp khai thác cảng hàng không nghiên cứu giảm giá, phí và giãn thời hạn thanh toán cho các hãng hàng không, tương tự giai đoạn dịch Covid-19.

Đối với Tổng công ty Quản lý bay Việt Nam, cơ quan quản lý đề nghị tiếp tục nghiên cứu các phương án điều hành bay hiệu quả nhằm rút ngắn thời gian bay, qua đó giúp các hãng tiết kiệm nhiên liệu. Ngoài ra, Cục Hàng không cho biết sẽ triển khai cơ chế miễn trừ việc sử dụng giờ cất, hạ cánh (slot) tại các cảng hàng không đối với những hãng bị ảnh hưởng bởi xung đột tại Trung Đông.

Trước xu hướng giá nhiên liệu tăng cao, Cục Hàng không Việt Nam kiến nghị Bộ Xây dựng đề xuất Chính phủ sớm ban hành nghị định sửa đổi thuế xuất nhập khẩu ưu đãi đối với một số mặt hàng xăng dầu và nguyên liệu đầu vào. Cơ quan này cũng đề nghị Ủy ban Thường vụ Quốc hội xem xét miễn 100% thuế bảo vệ môi trường đối với nhiên liệu bay đến hết tháng 5/2026.

Cục Hàng không đề xuất bổ sung nhiên liệu bay vào danh mục hàng hóa được giảm thuế giá trị gia tăng (VAT); cho phép áp dụng phụ thu nhiên liệu đối với vé máy bay nội địa với cơ chế điều chỉnh linh hoạt theo biến động giá Jet A-1; đồng thời xem xét điều chỉnh giá trần vé máy bay nội địa khi cần thiết.