Hội nghị “Dự báo, cảnh báo sớm tình hình khí tượng thủy văn năm 2026”. Ảnh: UNDP.

Sáng 23/6 tại Hà Nội, Cục Khí tượng Thủy văn (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) phối hợp với Chương trình Phát triển Liên Hợp Quốc (UNDP) tại Việt Nam tổ chức Hội nghị “Dự báo, cảnh báo sớm tình hình khí tượng thủy văn năm 2026”.

Tại hội nghị, các chuyên gia khí tượng nhận định năm 2026 có thể xuất hiện nhiều hình thái thời tiết cực đoan dưới tác động của biến đổi khí hậu và hiện tượng El Nino, làm gia tăng nguy cơ nắng nóng, hạn hán và thiếu nước tại nhiều khu vực trên cả nước.

El Nino mạnh có thể quay trở lại từ cuối năm 2026

Theo Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Lê Công Thành,hệ thống khí hậu toàn cầu đang biến động ngày càng phức tạp, khó lường với sự xuất hiện ngày càng nhiều của các hiện tượng thời tiết cực đoan.

Theo các mô hình giám sát khí hậu trong nước và quốc tế, thế giới đang bước vào pha nóng của chu kỳ khí hậu, còn gọi là hiện tượng El Nino. Đây là hiện tượng nước biển bề mặt khu vực Thái Bình Dương nóng lên bất thường, thường làm nhiệt độ tăng cao, lượng mưa suy giảm và gia tăng nguy cơ hạn hán ở nhiều nơi trên thế giới.

Các cơ quan khí tượng nhận định El Nino có khả năng phát triển mạnh từ nửa cuối năm 2026 và kéo dài sang đầu năm 2027. Đáng chú ý, cường độ có thể tương đương đợt El Nino lịch sử giai đoạn 2015 - 2016, một trong những đợt mạnh nhất từng được ghi nhận.

Theo Thứ trưởng Lê Công Thành, nếu kịch bản này xảy ra, nhiều khu vực của Việt Nam sẽ phải đối mặt với nắng nóng kéo dài, lượng mưa suy giảm và nguy cơ hạn hán gia tăng.

Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Lê Công Thành. Ảnh: UNDP.

“Bài học từ mười năm trước vẫn còn nguyên giá trị, khi hạn hán, xâm nhập mặn nghiêm trọng, đặc biệt tại Nam Trung Bộ, Tây Nguyên và Đồng bằng sông Cửu Long, khiến hơn 100.000 ha lúa bị thiệt hại, trên 210.000 hộ dân thiếu nước sinh hoạt và làm đứt gãy các chuỗi cung ứng nông sản trọng điểm,” Thứ trưởng nói.

Ông Thành cũng lưu ý, El Nino không chỉ gây khô hạn mà còn có thể kéo theo các hiện tượng thời tiết bất thường. Điển hình là trận mưa lũ lịch sử tại Quảng Ninh năm 2015 xảy ra trong giai đoạn El Nino hoạt động mạnh.

Trung Bộ đối mặt nguy cơ thiếu mưa ngay trong mùa mưa

Phó Cục trưởng Cục Khí tượng Thủy văn Hoàng Đức Cường cho biết nắng nóng và khô hạn có khả năng xảy ra trên phạm vi cả nước. Tuy nhiên, Trung Bộ là khu vực đáng lo ngại nhất khi nguy cơ thiếu mưa, thiếu nước và hạn hán được dự báo ở mức cao.

Theo ông Cường, thông thường mùa mưa tại khu vực này bắt đầu từ tháng 8 - 9 và kéo dài đến khoảng tháng 11. Tuy nhiên, đây cũng là giai đoạn El Nino được dự báo phát triển mạnh nhất, khiến lượng mưa có thể suy giảm đáng kể ngay trong thời kỳ cao điểm mùa mưa.

Dự báo trong năm 2026 sẽ có khoảng 16 - 19 đợt mưa lớn diện rộng trên cả nước, thấp hơn trung bình nhiều năm và chủ yếu tập trung trong giai đoạn từ cuối tháng 6 đến tháng 11. Mùa mưa cũng có khả năng kết thúc sớm tại Duyên hải Nam Trung Bộ, Tây Nguyên và Nam Bộ.

Việc thiếu hụt lượng mưa có thể làm gia tăng nguy cơ khô hạn, thiếu nước sinh hoạt, thiếu nước phục vụ sản xuất và xâm nhập mặn trong mùa khô tiếp theo. Các địa phương ven biển Trung Bộ được khuyến nghị chủ động tích trữ nguồn nước từ sớm.

Phó Cục trưởng Cục Khí tượng Thủy văn Hoàng Đức Cường. Ảnh: Thảo Ngân - Mekong ASEAN.

Về nắng nóng, cơ quan khí tượng dự báo từ tháng 7 - 9/2026, số ngày nắng nóng tại Bắc Bộ, khu vực từ Thanh Hóa đến Huế và Duyên hải Nam Trung Bộ có khả năng cao hơn trung bình nhiều năm và cao hơn cùng kỳ năm 2025.

Đồng bằng sông Cửu Long có nguy cơ thiếu nước và xâm nhập mặn nghiêm trọng

Tại Nam Bộ, đặc biệt là khu vực Đồng bằng sông Cửu Long, ông Cường dự báo, các tác động sẽ rõ nét hơn từ cuối năm 2026 và kéo dài sang đầu năm 2027; khả năng cao nguồn nước tại Đồng bằng sông Cửu Long sẽ suy giảm, lượng mưa trái mùa ít xuất hiện hơn, trong khi xâm nhập mặn có thể gia tăng.

Tình trạng này không chỉ ảnh hưởng đến sản xuất nông nghiệp mà còn tác động trực tiếp đến đời sống của hàng triệu người dân. Nguồn nước phục vụ sinh hoạt, trồng trọt và chăn nuôi đều có nguy cơ bị thiếu hụt nếu hạn hán kéo dài, Phó Cục trưởng Cục Khí tượng Thủy văn Hoàng Đức Cường nói.

Xâm nhập mặn có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến sản xuất cây ăn trái tại một số địa phương ở Đồng bằng sông Cửu Long như Vĩnh Long, Đồng Tháp, Cần Thơ và Cà Mau. Các chuyên gia cho rằng đây sẽ là thách thức lớn đối với một trong những vùng sản xuất lương thực trọng điểm của cả nước.

Chủ động ứng phó từ sớm

Theo lãnh đạo Cục Khí tượng Thủy văn, khác với nhiều loại hình thiên tai xảy ra đột ngột, các đợt nóng kéo dài thường được dự báo trước nhiều tháng. Đây là điều kiện thuận lợi để các địa phương xây dựng phương án ứng phó.

Ông Cường đề nghị các địa phương cần sớm rà soát nguồn nước, xây dựng kế hoạch tích trữ nước ngọt, đồng thời nghiên cứu chuyển đổi cơ cấu cây trồng và vật nuôi phù hợp với điều kiện khô hạn.

Song song với đó, ngành khí tượng thủy văn đang đẩy mạnh hiện đại hóa hệ thống quan trắc, nâng cao năng lực dự báo và cảnh báo sớm. Công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big Data) cùng các mô hình dự báo hiện đại đang được ứng dụng để nâng cao độ chính xác của các bản tin khí tượng.

Thay vì chỉ dự báo hiện tượng thời tiết, ngành khí tượng cũng đang chuyển dần sang dự báo tác động, giúp người dân và chính quyền địa phương nhận diện rõ mức độ ảnh hưởng của thiên tai đối với sản xuất, hạ tầng và đời sống dân sinh.

Bên cạnh đó, Việt Nam tiếp tục mở rộng hợp tác quốc tế, tăng cường chia sẻ dữ liệu khí tượng và ứng dụng các công nghệ tiên tiến nhằm nâng cao năng lực dự báo trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng phức tạp.

Ông Hoàng Đức Cường nhấn mạnh, dự báo và cảnh báo sớm chỉ là bước đầu. Để giảm thiểu thiệt hại do thiên tai gây ra, yếu tố quan trọng nhất vẫn là sự chủ động của chính quyền địa phương và kỹ năng ứng phó của người dân.

Về phía Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Thứ trưởng Lê Công Thành cho rằng trong bối cảnh các hiện tượng thời tiết cực đoan ngày càng gia tăng, năng lực dự báo, cảnh báo sớm và khả năng chuyển hóa thông tin khoa học thành các quyết định quản lý kịp thời đóng vai trò then chốt trong ứng phó thiên tai và thích ứng với biến đổi khí hậu.

Theo Thứ trưởng, Việt Nam có nhiều điều kiện thuận lợi khi đã xây dựng được hệ thống quan trắc khí tượng thủy văn tương đối đồng bộ, hạ tầng thủy lợi và quản lý nguồn nước ngày càng hoàn thiện, cùng với kinh nghiệm thực tiễn phong phú trong phòng chống thiên tai. Nếu tiếp tục đẩy mạnh đầu tư cho khoa học công nghệ, chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo (AI) và các hệ thống cảnh báo sớm đa thiên tai, Việt Nam có thể nâng cao chất lượng dự báo, chủ động hành động từ sớm, giảm thiểu thiệt hại, bảo vệ sinh kế người dân và duy trì ổn định phát triển kinh tế - xã hội.