Quốc hội nghe Tờ trình và Báo cáo thẩm tra dự án Luật Đấu thầu (sửa đổi) - Ảnh: Media Quốc hội

Sáng 23/10, tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ 2, Quốc hội nghe Chính phủ trình bày Tờ trình và cơ quan thẩm tra báo cáo về dự án Luật Đấu thầu (sửa đổi).

Theo Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn, quá trình thực thi Luật Đấu thầu còn một số bất cập về tính đồng bộ của hệ thống pháp luật, hình thức lựa chọn nhà thầu, thủ tục và cơ chế đánh giá hồ sơ dự thầu. Một số quy định về hợp đồng, hành vi bị cấm, trách nhiệm các bên và giải quyết kiến nghị cũng cần được làm rõ.

Việc sửa đổi Luật nhằm hoàn thiện thể chế, đơn giản hóa thủ tục hành chính, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, khơi thông nguồn lực và thúc đẩy đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số; qua đó nâng cao hiệu quả sử dụng vốn, bảo đảm cạnh tranh, minh bạch, phòng chống tham nhũng và lãng phí.

Theo Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn, dự thảo Luật tập trung sửa đổi, bổ sung các quy định theo 4 nhóm chính sách. Nhóm thứ nhất nhằm bảo đảm tính khả thi, đồng bộ, thống nhất của hệ thống pháp luật về đấu thầu.

Nhóm thứ hai tập trung nâng cao chất lượng, hiệu quả hoạt động đấu thầu; bổ sung các quy định về chính sách và nguyên tắc cơ bản nhằm xác định mục tiêu, định hướng chính sách và bảo đảm thống nhất trong tổ chức thực hiện.

Nhóm thứ ba hướng tới đơn giản hóa thủ tục, rút ngắn thời gian và đẩy mạnh phân cấp, phân quyền. Theo đó, dự thảo Luật sửa đổi các quy định theo hướng trao quyền cho chủ đầu tư quyết định việc áp dụng các hình thức lựa chọn nhà thầu phù hợp, như chỉ định thầu, đấu thầu, qua đó nâng cao tính chủ động và trách nhiệm của chủ đầu tư trong hoạt động đấu thầu.

Nhóm thứ tư nhằm nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý Nhà nước, tăng cường cơ chế kiểm tra, giám sát hoạt động đấu thầu.

Bổ sung hình thức đàm phán cạnh tranh

Nhằm đơn giản hóa thủ tục, rút ngắn thời gian và đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, dự thảo tăng quyền chủ động cho chủ đầu tư trong việc quyết định áp dụng hình thức lựa chọn nhà thầu phù hợp, đồng thời gắn quyền quyết định với trách nhiệm trong tổ chức thực hiện.

Một điểm mới đáng chú ý là đề xuất bổ sung hình thức đàm phán cạnh tranh đối với các gói thầu chưa thể xác định đầy đủ yêu cầu kỹ thuật, giải pháp công nghệ hoặc giá gói thầu. Hình thức này nhằm tháo gỡ vướng mắc khi triển khai các gói thầu đặc thù trong lĩnh vực khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Cùng với đó, Chính phủ đề xuất mở rộng các trường hợp áp dụng chỉ định thầu, lựa chọn nhà đầu tư trong trường hợp đặc biệt và đặt hàng; giao Chính phủ quy định chi tiết để bảo đảm tính linh hoạt, thuận lợi khi thực hiện. Phạm vi áp dụng thủ tục đấu thầu trước cũng được mở rộng đối với những gói thầu cần đẩy nhanh tiến độ, qua đó rút ngắn thời gian chuẩn bị thực hiện dự án.

Để đồng bộ với các thay đổi trên, dự thảo đề xuất cắt giảm những thủ tục trung gian không cần thiết như sơ tuyển, mời quan tâm, lập kế hoạch tổng thể lựa chọn nhà thầu; đồng thời bỏ phương thức đấu thầu hai giai đoạn.

Đáng chú ý, dự thảo luật hoàn thiện quy định về hành vi bị cấm trong hoạt động lựa chọn nhà thầu, nhà đầu tư theo hướng bổ sung hành vi dàn xếp, thỏa thuận nâng khống giá gói thầu, dự toán; hành vi chia nhỏ dự án, dự toán mua sắm nhằm áp dụng hạn mức chỉ định thầu; làm rõ hành vi thông thầu, gian lận, không bảo đảm công bằng, minh bạch…

Bổ sung cơ sở dữ liệu giá, khắc phục tình trạng nâng khống giá gói thầu

Một nội dung đáng chú ý là hoàn thiện phương pháp đánh giá hồ sơ dự thầu theo hướng chú trọng đánh giá tiêu chuẩn kỹ thuật, không chỉ tập trung vào đánh giá về giá, nhằm hạn chế tình trạng nhà thầu trúng thầu giá thấp nhưng không bảo đảm được chất lượng.

Cùng với đó, dự thảo cho phép hồ sơ mời thầu được nêu nhãn hiệu của hàng hóa theo nhóm nhãn hiệu, nhằm bảo đảm sự lựa chọn hàng hóa đáp ứng yêu cầu về chất lượng, kỹ thuật, công nghệ và hiệu quả sử dụng.

Để có cơ sở xác định giá gói thầu phù hợp với thị trường, dự thảo bổ sung quy định về cơ sở dữ liệu giá theo hướng tích hợp đồng bộ với cơ sở dữ liệu về thuế, hải quan. Đây là cơ sở tham chiếu nhằm nâng cao tính công khai, minh bạch, khắc phục tình trạng nâng khống giá gói thầu.

Dự thảo cũng áp dụng hình thức nhà thầu quản lý, trao quyền chủ động cho nhà thầu trong quản lý, tổ chức thực hiện gói thầu, nhưng phải bảo đảm trách nhiệm toàn diện về chất lượng, tiến độ, chi phí và hiệu quả.

Về ưu tiên, ưu đãi trong đấu thầu, Chính phủ đề xuất hoàn thiện cơ chế để thể chế hóa chủ trương phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, phát triển kinh tế Nhà nước, doanh nghiệp Nhà nước, doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Đối với đấu thầu quốc tế, dự thảo hoàn thiện quy định theo hướng chỉ áp dụng đối với dự án đặc thù cần sự tham gia của các nhà đầu tư nước ngoài để hỗ trợ chuyển giao công nghệ kỹ thuật hiện đại, kinh nghiệm quản lý tiên tiến. Đồng thời, yêu cầu nhà thầu nước ngoài vừa liên doanh với nhà thầu Việt Nam, vừa sử dụng nhà thầu phụ Việt Nam nhằm hỗ trợ doanh nghiệp trong nước phát triển, nâng cao năng lực cạnh tranh.

Trình bày Báo cáo thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội Phan Văn Mãi cho biết, Ủy ban thống nhất với sự cần thiết sửa đổi Luật Đấu thầu nhằm thể chế hóa chủ trương của Đảng, tháo gỡ khó khăn, vướng mắc, đơn giản hóa thủ tục, tăng cường phân cấp, phân quyền, khơi thông nguồn lực cho đầu tư phát triển và bảo đảm đồng bộ với các luật mới được ban hành. Hồ sơ dự án Luật đủ điều kiện trình Quốc hội xem xét, cho ý kiến tại Kỳ họp thứ 2.

Tuy nhiên, Ủy ban Kinh tế và Tài chính lưu ý, Luật Đấu thầu năm 2023 đã được sửa đổi, bổ sung nhiều lần và nay tiếp tục được đề xuất sửa đổi toàn diện theo trình tự, thủ tục rút gọn, với nhiều chính sách thay đổi lớn, phạm vi tác động rộng.

Do đó, cần quán triệt tinh thần thận trọng, chắc chắn, chỉ sửa đổi những vấn đề đã đủ chín, đủ rõ từ thực tiễn; đánh giá thực chất tác động, chi phí, lợi ích và rủi ro của các chính sách lớn. Đồng thời, bảo đảm tính ổn định, thống nhất của hệ thống pháp luật, chuẩn bị đầy đủ các điều kiện và văn bản hướng dẫn để Luật được triển khai thống nhất, đồng bộ ngay khi có hiệu lực.

Về các hành vi bị cấm trong hoạt động đấu thầu (Điều 14), Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị rà soát, xác định rõ chủ thể và hành vi vi phạm, bảo đảm phòng ngừa, xử lý đầy đủ các hành vi thông thầu, gian lận, xung đột lợi ích và làm lộ bí mật nhà nước.

Một số ý kiến cho rằng, quy định chỉ cấm tổ chức lựa chọn nhà thầu khi chưa xác định được nguồn vốn nếu dẫn đến nợ đọng có thể khiến việc xác định vi phạm phải chờ đến khi phát sinh hậu quả, gây khó khăn cho công tác phòng ngừa và xử lý.

Vì vậy, đề nghị xác định rõ hành vi bị cấm ngay tại thời điểm thực hiện; đồng thời quy định cụ thể các trường hợp được tổ chức lựa chọn nhà thầu khi chưa xác định nguồn vốn, nhất là đối với gói thầu khẩn cấp, cấp bách và trường hợp đấu thầu trước, thay vì chỉ xác định hành vi bị cấm khi đã phát sinh hậu quả nợ đọng vốn.

Về hình thức, phương thức lựa chọn nhà thầu, nhà đầu tư, Ủy ban Kinh tế và Tài chính cơ bản thống nhất với việc hợp nhất chào hàng cạnh tranh vào đấu thầu rộng rãi, mua sắm trực tiếp vào chỉ định thầu và bổ sung hình thức đàm phán cạnh tranh.

Tuy nhiên, cơ quan thẩm tra đề nghị tiếp tục xác định đấu thầu rộng rãi là hình thức chủ yếu để bảo đảm cạnh tranh; quy định rõ điều kiện, giới hạn áp dụng chỉ định thầu, đặt hàng, lựa chọn nhà thầu trong trường hợp đặc biệt và chỉ định nhà đầu tư, nhất là các tiêu chí về lĩnh vực chiến lược, hạn mức chỉ định thầu, tránh thu hẹp cạnh tranh.

Đối với hình thức đàm phán cạnh tranh, Ủy ban đề nghị có quy định bảo vệ bí mật kinh doanh, quyền sở hữu trí tuệ, bảo đảm căn cứ kiểm chứng khách quan về giá; đồng thời tăng cường cơ chế kiểm soát và trách nhiệm giải trình của chủ đầu tư.