Khi chia sẻ với Mekong ASEAN trước thềm AFF 2026, Đại sứ Philippines tại Việt Nam Francisco Noel R. Fernandez III đánh giá rằng Diễn đàn là sáng kiến có ý nghĩa quan trọng của Việt Nam trong khuôn khổ ASEAN

“Nói cách khác, Diễn đàn này mang tính bổ trợ, bởi những gì đang diễn ra hôm nay sẽ định hình những gì xảy ra trong tương lai. Trong quan hệ quốc tế, chúng tôi luôn coi trọng tư duy dự báo chiến lược,” Đại sứ Philippines chia sẻ.

AFF yêu cầu các bên tham gia không chỉ nói về hiện tại mà phải suy nghĩ về tương lai. Điều này giúp các nhà lãnh đạo và quan chức chuẩn bị tốt hơn, cả về năng lực, định hướng và chính sách, để sẵn sàng ứng phó khi các dự báo trở thành hiện thực.

Đại sứ cũng đưa ra dẫn chứng về bài toán an ninh năng lượng toàn cầu trước những xung đột phức tạp tại Trung Đông. Dù không ai có thể dự đoán chính xác diễn biến của các cuộc khủng hoảng, song ASEAN trước đó đã có tầm nhìn về việc chia sẻ nguồn năng lượng và kết nối lưới điện trong khu vực. Nhờ vậy, các nước đã xây dựng được các khuôn khổ pháp lý cho phép chia sẻ nguồn dự trữ năng lượng và tăng cường liên kết hệ thống.

Bên cạnh tư duy dự báo, việc mở rộng không gian đối thoại chính là một dấu ấn quan trọng khác minh chứng cho sự phát triển mạnh mẽ của AFF qua từng mùa tổ chức.

Chia sẻ với Mekong ASEAN, Thứ trưởng Ngoại giao Nguyễn Mạnh Cường cho biết AFF hướng tới thúc đẩy và xây dựng một không gian đối thoại cởi mở, thực chất và mang tính xây dựng, qua đó góp phần củng cố lòng tin, tăng cường hiểu biết lẫn nhau và nâng cao năng lực ứng phó với các vấn đề chung.

Theo Thứ trưởng, trong một thế giới đang gia tăng sự phân mảnh và cạnh tranh chiến lược, việc duy trì các không gian đối thoại mở như AFF có ý nghĩa đặc biệt quan trọng để ASEAN tiếp tục phát huy vai trò trung tâm dựa trên cách tiếp cận đồng thuận, bao trùm và tôn trọng luật pháp quốc tế.

Nhìn nhận từ góc độ đối tác, Đại sứ Thái Lan tại Việt Nam Urawadee Sriphiromya cũng đánh giá AFF là Diễn đàn thiết thực và thú vị khi quy tụ lãnh đạo các thành phố, các đảng chính trị cùng gặp gỡ, trao đổi tại Hà Nội. Bà cho rằng Diễn đàn là một sáng kiến có ý nghĩa của Việt Nam trong khuôn khổ ASEAN, khi tạo ra không gian để nhiều đối tác và các bên liên quan cùng tham gia trao đổi về tương lai của khu vực. Theo bà, càng có nhiều đối thoại, ASEAN càng có thêm những góc nhìn và ý tưởng hữu ích để hỗ trợ cho các cuộc thảo luận ở cấp chính phủ.

Đại sứ Thái Lan cũng đánh giá cao điểm mới của AFF 2026, khi lần đầu tiên tổ chức các hoạt động dành riêng cho lãnh đạo các thành phố ASEAN (Hội nghị Lãnh đạo các thành phố ASEAN) và đại diện các chính đảng trong khu vực (Tọa đàm các chính đảng Đông Nam Á).

Sự xuất hiện của các không gian nghị sự mới này cùng các phiên đối thoại với thanh niên và các hoạt động cho tiểu vùng Mekong tại AFF 2026 cho thấy câu chuyện tương lai của khối không còn bó hẹp trong các phòng họp ngoại giao kín. Cùng với đó, các chủ thể tham gia vào quá trình định hình tương lai khu vực đang ngày càng đa dạng hơn, từ chính quyền địa phương, cộng đồng doanh nghiệp, giới học giả đến thế hệ trẻ.

Sự mở rộng này cũng phản ánh một thực tế rằng những thách thức mà ASEAN đang đối mặt ngày nay không còn là vấn đề của riêng các chính phủ, mà đòi hỏi sự tham gia của nhiều tầng nấc trong xã hội theo hướng bao trùm hơn và đa chiều hơn.

AFF 2026 cũng đánh dấu bước chuyển mình khi ASEAN thảo luận sâu sắc hơn về vai trò chủ thể của chính mình trong một thế giới đang thay đổi nhanh chón

Phát biểu tại phiên khai mạc Diễn đàn, Thủ tướng Lê Minh Hưng cho rằng những quy tắc nền tảng của kinh tế, công nghệ và quyền lực toàn cầu đang được viết lại. Trí tuệ nhân tạo đang tái định nghĩa năng suất. Công nghệ đang tái định nghĩa năng lực cạnh tranh. Dữ liệu đang tái định nghĩa quyền lực. Chuyển đổi xanh đang tái định nghĩa mô hình phát triển.

Theo Thủ tướng, trong thời khắc mang tính bước ngoặt đó, lợi thế không chỉ thuộc về những quốc gia có nguồn lực lớn mà còn thuộc về những quốc gia và khu vực có khả năng tham gia xây dựng các quy tắc và chuẩn mực mới của thời đại.

“Việt Nam tin rằng ASEAN cần và phải trở thành một chủ thể tích cực trong tiến trình đó - nơi không chỉ tiếp nhận các xu thế toàn cầu, mà là một động lực góp phần định hình chính các xu thế đó,” Thủ tướng nhấn mạnh.

Trên hành trình thực hiện Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045, Thủ tướng đề xuất 3 tầm vóc chiến lược lớn cho ASEAN.

Thứ nhất, ASEAN không chỉ tham gia các xu thế toàn cầu mà cần góp phần định hình các xu thế đó. Trong bối cảnh thế giới ngày càng phân mảnh và cạnh tranh gay gắt, ASEAN cần trở thành trung tâm của đối thoại, tâm điểm của hợp tác và điểm tựa của lòng tin.

Thứ hai, ASEAN không chỉ là một trung tâm sản xuất mà cần trở thành một trung tâm đổi mới sáng tạo. Theo Thủ tướng, tương lai không thuộc về những nền kinh tế chỉ biết sản xuất mà còn thuộc về những nền kinh tế biết sáng tạo, làm chủ công nghệ và tham gia định hình các chuỗi giá trị mới.

Thứ ba, ASEAN không chỉ là một cộng đồng các quốc gia mà cần trở thành một cộng đồng thực sự của người dân. Mục tiêu cuối cùng của mọi chiến lược phát triển không phải là những con số tăng trưởng mà là chất lượng cuộc sống của người dân.

Từ trái sang phải: Bộ trưởng Ngoại giao Lê Hoài Trung, Thủ tướng Timor-Leste Kay Rala Xanana Gusmão, Thủ tướng Campuchia Hun Manet, Thủ tướng Lê Minh Hưng, Thủ tướng Lào Sonexay Siphandone, Thủ tướng Thái Lan Anutin Charnvirakul, Tổng thư ký ASEAN Kao Kim Hourn chụp ảnh kỷ niệm tại phiên khai mạc Diễn đàn Tương lai ASEAN lần thứ ba. Ảnh: VGP

Khi khép lại AFF 2026 tại Hà Nội với quy mô kỷ lục hơn 1.200 đại biểu từ khắp nơi trên thế giới, Bộ trưởng Ngoại giao Lê Hoài Trung ngày 10/6 nhận định các phiên thảo luận trong 2 ngày làm việc đã thể hiện rõ nét tinh thần cộng đồng ASEAN, cùng sự cam kết mạnh mẽ đối với các giá trị cốt lõi và vai trò của Hiệp hội.

Theo ông, Diễn đàn Tương lai ASEAN đang dần trở thành một nền tảng ngày càng quan trọng để thúc đẩy các nỗ lực chung nhằm xây dựng Cộng đồng ASEAN và tăng cường quan hệ giữa ASEAN với các đối tác quốc tế quan trọng ngoài khu vực.

Trong một thế giới đầy rẫy những biến động và bất định, sự đồng thuận rộng rãi về chặng đường phía trước đã tiếp thêm niềm lạc quan lớn cho toàn khu vực.

Diễn đàn đã trang bị cho các nước thành viên một hành trang chủ động, một tầm nhìn xa rộng để ASEAN không chỉ tồn tại trong một thế giới đang thay đổi sâu sắc, mà còn tự tin viết nên kịch bản phát triển tự cường cho chính mình trong những thập niên tới.