Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn. Ảnh: Media Quốc hội.

Chiều 21/10, Quốc hội thảo luận tại tổ về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật An toàn, vệ sinh lao động; Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Bộ luật Lao động, Luật Lưu trữ, Luật Bình đẳng giới, Luật Hoạt động chữ thập đỏ và Luật Việc làm; Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo hiểm xã hội; Dự án Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở (sửa đổi).

Góp ý tại phiên thảo luận, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh yêu cầu sửa đổi pháp luật nhằm tháo gỡ khó khăn cho người dân, doanh nghiệp, đồng thời bảo đảm hiệu quả quản lý Nhà nước và bảo vệ quyền lợi của người lao động.

Cắt giảm thủ tục phải ngăn được giấy phép con phát sinh

Đối với dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật An toàn, vệ sinh lao động, Chủ tịch Quốc hội ghi nhận Chính phủ đã nghiêm túc tiếp thu ý kiến của Ủy ban Thường vụ Quốc hội; đánh giá báo cáo thẩm tra của Ủy ban Văn hóa và Xã hội được chuẩn bị công phu, có nhiều kiến nghị xác đáng.

Tuy nhiên, ông bày tỏ trăn trở khi mỗi năm vẫn xảy ra hàng nghìn vụ tai nạn lao động, tập trung trong các ngành xây dựng, khai khoáng, điện lực và công việc trên cao. Công tác bảo đảm an toàn lao động ở khu vực phi chính thức còn nhiều khoảng trống; bệnh nghề nghiệp chưa được phát hiện sớm; hoạt động huấn luyện, kiểm định tại một số nơi còn hình thức, trong khi lực lượng thanh tra mỏng và chế tài chưa đủ sức răn đe.

Theo Chủ tịch Quốc hội, dù phạm vi sửa đổi lần này hẹp, yêu cầu xuyên suốt vẫn phải là cắt giảm thủ tục nhưng không buông lỏng vấn đề an toàn; giảm tiền kiểm phải đẩy mạnh hậu kiểm.

Về huấn luyện an toàn, vệ sinh lao động tại Điều 14, Chủ tịch Quốc hội tán thành cắt giảm điều kiện đầu tư, kinh doanh, đồng thời yêu cầu kiểm soát chất lượng bằng chuẩn đầu ra, gắn với trách nhiệm của tổ chức huấn luyện và cơ chế hậu kiểm thực chất. Việc chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm cần làm rõ cách thức tổ chức, điều kiện và năng lực thực hiện.

Chủ tịch Quốc hội cũng tán thành đề xuất của cơ quan thẩm tra về bổ sung tại Điều 12 hành vi nghiêm cấm đối với hoạt động huấn luyện không bảo đảm chất lượng. Đặc biệt, các văn bản hướng dẫn thi hành không được làm phát sinh trở lại giấy phép con dưới bất kỳ hình thức nào.

Người đứng đầu Quốc hội lưu ý, sau khi cắt giảm điều kiện, thủ tục kinh doanh, phải xác định cơ quan chịu trách nhiệm theo dõi, kiểm tra việc thực hiện tại địa phương. Cải cách thủ tục cần được giám sát trong suốt quá trình thực hiện, tránh tình trạng quy định đã được bãi bỏ nhưng rào cản lại xuất hiện dưới hình thức khác.

Đối với máy, thiết bị, vật tư, chất có yêu cầu nghiêm ngặt về an toàn lao động, Chủ tịch Quốc hội đề nghị luật hóa nguyên tắc quản lý bằng dữ liệu. Cơ sở dữ liệu cần theo dõi toàn bộ vòng đời thiết bị, từ kiểm định, khai báo, sử dụng đến thanh lý, đồng thời kết nối giữa các Bộ, ngành và chính quyền địa phương. Đây là khâu then chốt để phòng ngừa tai nạn lao động nghiêm trọng.

Về khai báo, điều tra tai nạn lao động, ông lưu ý tình trạng che giấu, không khai báo vẫn xảy ra, nhất là tại doanh nghiệp nhỏ và vừa. Vì vậy, cần hoàn thiện cơ chế tiếp nhận, xử lý thông tin và nghiêm cấm hành vi cản trở người lao động cung cấp thông tin liên quan đến tai nạn lao động.

Trong mô hình chính quyền địa phương hai cấp, trách nhiệm giữa cấp tỉnh và cấp xã phải được phân định rõ, đi đôi với tăng cường hỗ trợ cho cấp xã, không để xuất hiện khoảng trống quản lý.

Chủ tịch Quốc hội đề nghị Chính phủ rà soát chế tài đối với hành vi cố ý vi phạm quy định về an toàn, vệ sinh lao động, gây hậu quả nghiêm trọng; nghiên cứu chính sách hỗ trợ huấn luyện, kiểm định cho làng nghề, hợp tác xã, hộ kinh doanh và lao động tự do. Những vấn đề của khu vực phi chính thức cần được đánh giá đầy đủ khi sửa đổi toàn diện luật.

Không đánh đổi an toàn quỹ bảo hiểm xã hội để chạy theo lợi suất

Góp ý dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo hiểm xã hội, Chủ tịch Quốc hội tập trung vào việc mở rộng đối tượng tham gia và danh mục đầu tư quỹ. Theo ông, mở rộng diện bao phủ, bảo vệ người lao động trên nền tảng số là phù hợp với tinh thần Nghị quyết số 28-NQ/TW ngày 23/5/2018 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XII về cải cách chính sách bảo hiểm xã hội.

Tuy nhiên, quy định về người làm việc không có quan hệ lao động, người làm việc trên nền tảng số còn quá rộng, chưa làm rõ ai đóng bảo hiểm xã hội, đóng trên cơ sở thu nhập nào và trách nhiệm của nền tảng số đến đâu.

Nếu chưa định danh rõ đối tượng đã quy định tham gia bắt buộc, chính sách sẽ khó thực thi và dễ phát sinh tranh chấp. Chủ tịch Quốc hội đề nghị thực hiện đầy đủ Kết luận số 276 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, xác định rõ đối tượng và thời điểm áp dụng.

Ông cho rằng có thể nghiên cứu mốc năm 2028 để có thời gian hoàn thiện pháp luật lao động, kết nối dữ liệu bảo hiểm xã hội, dữ liệu thuế và dữ liệu của các nền tảng số. Nếu chưa rõ, chưa đủ điều kiện thực hiện thì nên giữ quy định hiện hành, chưa vội mở rộng đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc.

Từ thực tiễn sửa đổi Luật Bảo hiểm y tế, Chủ tịch Quốc hội dẫn lại câu chuyện tháo gỡ những rào cản về địa giới hành chính trong khám, chữa bệnh bảo hiểm y tế, tạo thuận lợi cho người dân khi chuyển tuyến, khám và điều trị. Theo Chủ tịch Quốc hội, trước đây, nhiều người dân, đặc biệt là bệnh nhân nặng, phải chờ đợi các thủ tục chuyển tuyến, gây khó khăn và ảnh hưởng đến cơ hội điều trị. Khi đề xuất tháo gỡ các rào cản này, đã có những lo ngại về tình trạng quá tải và khả năng cân đối quỹ bảo hiểm y tế.

"Tuy nhiên, từ thực tiễn khó khăn của người dân, cần mạnh dạn nghiên cứu, quyết định những chính sách thực sự mang lại lợi ích thiết thực. Cái gì có lợi cho dân, cho nước thì mình quyết định ngay," Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh và cho rằng đây phải là tinh thần xuyên suốt trong quá trình xây dựng, hoàn thiện pháp luật.

Góp ý về danh mục đầu tư quỹ bảo hiểm xã hội, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn cho biết, theo số liệu được báo cáo, số dư đầu tư quỹ hiện khoảng 1,5 triệu tỷ đồng, trong đó trên 82% được đầu tư vào trái phiếu Chính phủ. Năm 2025, lãi suất đầu tư bình quân đạt khoảng 3,72%, trong khi chỉ số giá tiêu dùng tăng khoảng 3,31%. Theo Chủ tịch Quốc hội, những con số này cho thấy mức tăng trưởng thực của quỹ còn thấp, đặt ra yêu cầu cấp thiết phải nâng cao hiệu quả đầu tư.

Tuy nhiên, việc nâng cao hiệu quả phải đi đôi với bảo đảm an toàn, bảo toàn quỹ. "Đây là tiền của hàng chục triệu người lao động, không được đánh đổi an toàn của quỹ để chạy theo lợi suất,"Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh.

Theo đó, đầu tư quỹ phải bảo đảm 4 nguyên tắc: an toàn là điều kiện tiên quyết; bảo toàn quỹ là giới hạn không được vượt qua; hiệu quả là yêu cầu bắt buộc; minh bạch và trách nhiệm là cơ chế bảo đảm.

Việc mở rộng danh mục đầu tư phải dựa trên tiêu chuẩn khách quan, thống nhất, không thiết kế cơ chế riêng cho bất kỳ ngân hàng cụ thể nào. Nhiệm vụ đặc thù của tổ chức tín dụng có thể được xem xét trong tổng thể chính sách, nhưng không thay thế tiêu chuẩn về chất lượng, an toàn hoặc mặc nhiên tạo quyền tiếp nhận tiền từ quỹ.

Ngược lại, cũng không nên loại trừ một cách cơ học những tổ chức tín dụng có cơ cấu sở hữu khác với nhóm hiện hành nếu đáp ứng đầy đủ tiêu chuẩn do pháp luật quy định. Mở rộng danh mục phải thực sự góp phần giảm rủi ro, tránh chuyển từ rủi ro này sang rủi ro khác.