Lịch sử hình thành Greenland

Greenland nằm gần Bắc Mỹ, giữa Đại Tây Dương và Bắc Băng Dương. Hòn đảo này hiện nay có chính quyền tự trị và thuộc quyền quản lý của Vương quốc Đan Mạch, có dân số 57.000 người và diện tích khoảng 2,16 triệu km2, rộng hơn cả Mexico và gấp hơn ba lần bang Texas (Mỹ).

Theo Local Histories, hòn đảo lớn nhất thế giới này ban đầu là lãnh thổ của những tộc người cổ đại như người Inuit, Saqqaq, Dorset hay Thule trong khoảng 2.500 năm trước Công nguyên tới thế kỷ 10.

Bước ngoặt đến với Greenland vào năm 982 khi người Viking đến đây dưới sự dẫn dắt của thủ lĩnh Erik Thorvaldsson. Chính ông Erik Thorvaldsson là người đặt tên cho nơi này là “Greenland - Vùng đất xanh” - cái tên vẫn được sử dụng tới thời điểm hiện tại.

Có nhiều giả thuyết xoay quanh cái tên “Vùng đất xanh” này. Local Histories cho rằng Erik Thorvaldsson muốn lôi kéo thêm người Viking tới hòn đảo hẻo lánh, lạnh lẽo gần Bắc Cực này nên đã đặt một cái tên mang hàm ý mô tả sự tươi tốt, trù phú.

Đến năm 1261, Greenland trở thành một phần của Na Uy. Năm 1380, Na Uy sáp nhập một phần vào Đan Mạch và hòn đảo băng giá này cũng trở thành một phần của Đan Mạch cho tới ngày nay.

Do ở khu vực Bắc Cực, Greenland có thời tiết lạnh lẽo quanh năm. Ảnh: X/@GreenlandMFA

Tại sao Mỹ muốn Greenland?

Theo Reuters và News 24, Tổng thống Donald Trump không phải nhà lãnh đạo Mỹ đầu tiên mong muốn sở hữu hòn đảo khổng lồ Greenland. Năm 1867, Ngoại trưởng Mỹ William Selwood đã đề nghị Washington mua đảo Greenland ngay sau khi đã mua được bán đảo Alaska từ Nga. Tuy hiên, quyết định này khi đó không được Quốc hội Mỹ phê duyệt.

Năm 1910, Tổng thống Mỹ William Taft cũng cân nhắc thương vụ mua lại Greenland. Năm 1946, đến thời Tổng thống Harry Truman, ông đã đề nghị trả một số lượng vàng thỏi trị giá 100 triệu USD để mua Greenland. Thời điểm đó Đan Mạch từ chối thương vụ mua bán này nhưng đồng ý cho Mỹ xây dựng căn cứ không quân Tully (nay là căn cứ Pituffik) trên đảo và là một căn cứ quan trọng của Mỹ ở khu vực Bắc Cực.

Trong quá khứ, Bắc Cực từng được coi như một bức tường tự nhiên bảo vệ nước Mỹ từ xa, khi băng giá quanh năm khiến tàu thuyền không đi lại được, máy bay thì không có chỗ hạ cánh. Tuy nhiên, bức tường đó nay đang tan chảy do tác động của biến đổi khí hậu. Khi băng tan, các tuyến hàng hải mới dần mở ra, cánh cửa phía Bắc của nước Mỹ bị bỏ ngỏ. Khi đó đảo Greenland được coi như “chiếc then cài” chiến lược cho cánh cửa ấy.

Cụ thể, Greenland nằm ở giữa Bắc Mỹ và châu Âu và nằm trên tuyến đường ngắn nhất đối với tên lửa giữa Nga và Mỹ. Nếu vẽ một đường thẳng từ Moscow đến New York, đường thẳng đó đi qua Bắc Cực và sượt qua Greenland. Theo tính toán, một quả tên lửa đạn đạo liên lục địa từ Nga, bay qua Greenland với tốc độ 25.000 km/h sẽ chỉ mất khoảng 30 phút để đến được Mỹ.

Bên cạnh đó, dù 80% bề mặt bị bao phủ bởi băng giá, Greenland vẫn sở hữu lượng tài nguyên thiên nhiên đáng kể. Theo Bloomberg, Greenland chứa 25 trong số 34 khoáng sản mà Liên minh Châu Âu xếp loại quan trọng, bao gồm lithium cho pin xe điện, graphite cho bán dẫn và nhiều nguyên tố đất hiếm khác. Cục Khảo sát địa chất Mỹ cho rằng Greenland còn có trữ lượng dầu thô lên tới 31 tỷ thùng.

Chưa dừng lại ở đó, nếu có thể kiểm soát Greenland, Mỹ sẽ có bước đệm để tiến vào Bắc Cực, nơi chứa khoảng 25% chữ lượng dầu khí chưa khai thác của thế giới, cùng với các mỏ đất hiếm khổng lồ, theo TIME.

Vị trí của Greenland (Grin-len). Ảnh: Google Maps

Vai trò của Greenland với Đan Mạch

Theo Reuters, từ năm 1979, Greenland trở thành vùng lãnh thổ tự trị thuộc Đan Mạch. Năm 2008, hòn đảo thông qua Đạo luật Tự trị, cho phép quyền tự quản lớn hơn, song trách nhiệm về quốc phòng và đối ngoại vẫn thuộc về Đan Mạch.

Với việc Greenland là một phần lãnh thổ, Đan Mạch về lý thuyết đã mở rộng diện tích lên gần 50 lần. Họ cũng là quốc gia EU duy nhất sở hữu đường bờ biển Bắc Cực (Na Uy không phải thành viên EU).

Theo BBC và The Guardian, bên cạnh ý nghĩa địa chính trị, Greenland còn giữ vai trò then chốt trong lợi ích chiến lược của Đan Mạch. Khoản trợ cấp thường niên mà Copenhagen dành cho Greenland – khoảng 3,9 tỷ Kroner Đan Mạch (hơn 550 triệu USD) – không chỉ mang tính hỗ trợ kinh tế, mà còn là công cụ duy trì sự gắn kết giữa Copenhagen và vùng lãnh thổ tự trị ở vùng Bắc Cực. Đổi lại, Đan Mạch có được chỗ đứng chiến lược tại khu vực Bắc Cực, mở ra các tuyến hàng hải mới và khả năng khai thác tài nguyên dồi dào.

Greenland cũng giúp Đan Mạch trở thành một bên liên quan trực tiếp trong các diễn đàn Bắc Cực, từ Hội đồng Bắc Cực (AC) đến các cuộc thảo luận về an ninh, môi trường và khí hậu. Vị thế chính trị, tiếng nói của Đan Mạch ở Bắc Cực nói riêng và châu Âu nói chung được gia tăng nhờ ảnh hưởng có được từ Greenland.

Do đó, Thủ tướng Đan Mạch Mette Frederiksen đã nhiều lần phản đối các phát biểu của Tổng thống Donald Trump về việc Mỹ cần Greenland và "sẽ làm gì đó" để Washington có được hòn đảo này. Thủ tướng Frederiksen ngày 5/1 cảnh báo rằng một cuộc tấn công của Mỹ vào Greenland sẽ chấm dứt “mọi thứ”, bao gồm NATO và cấu trúc an ninh hình thành sau Thế chiến II.

Cũng trong ngày ngày 5/1, Thủ hiến Greenland, ông Jens-Frederik Nielsen đã phản ứng bằng một tuyên bố chung: “Chúng tôi không muốn trở thành người Mỹ, chúng tôi không muốn trở thành người Đan Mạch, chúng tôi muốn là người Greenland. Tương lai của Greenland phải do người Greenland quyết định”.

Tổng thống Mỹ Donald Trump. Ảnh: Nhà Trắng

Trong tuyên bố chung về Greenland ngày 6/1, Thủ tướng Đan Mạch cùng Tổng thống Pháp Emmanuel Macron, Thủ tướng Đức Friedrich Merz, Thủ tướng Italy Giorgia Meloni, Thủ tướng Ba Lan Donald Tusk, Thủ tướng Tây Ban Nha Pedro Sanchez và Thủ tướng Anh Keir Starmer khẳng định “Greenland thuộc về nhân dân Greenland”.

“Chính quyền Đan Mạch và Greenland, và chỉ có họ, mới có quyền quyết định các vấn đề liên quan đến Đan Mạch và Greenland. An ninh Bắc Cực phải được đảm bảo thông qua sự hợp tác tập thể giữa các đồng minh NATO, bao gồm cả Mỹ, bằng cách duy trì các nguyên tắc của Hiến chương Liên Hợp Quốc, bao gồm chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ và sự bất khả xâm phạm của biên giới. Đây là những nguyên tắc phổ quát mà chúng tôi sẽ không ngừng bảo vệ,” tuyên bố chung của các nhà lãnh đạo châu Âu viết.

'Mỹ sẽ làm điều gì đó với Greenland' Tổng thống Mỹ Donald Trump cảnh báo rằng Washington sẽ “làm điều gì đó” nhằm kiểm soát Greenland dù là theo cách dễ dàng hay khó khăn, bất chấp hòn đảo này có muốn hay không.

Đức kêu gọi tôn trọng luật pháp quốc tế trong vấn đề Greenland Bộ trưởng Tài chính kiêm Phó Thủ tướng Đức Lars Klingbeil khẳng định tương lai của Greenland phải do chính người dân Greenland và Đan Mạch quyết định.

Thủ tướng Frederiksen: Đan Mạch đứng trước 'thời khắc định mệnh' Thủ tướng Đan Mạch cho biết nước này đang đối mặt với “thời khắc định mệnh” trong bối cảnh Mỹ có các tuyên bố về việc kiểm soát Greenland và cho rằng Washington có nguy cơ quay lưng với NATO.