Phát biểu khai mạc hội thảo do Sở Văn hoá, Thể thao và Du lịch phối hợp với Liên hiệp các Hội Khoa học kỹ thuật Hải Phòng tổ chức, TS Trần Thị Hoàng Mai, Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hải Phòng cho biết, trong tiến trình phát triển của đất nước, Hải Phòng luôn được biết đến là thành phố của công nghiệp, cảng biển, tinh thần năng động, sáng tạo và kiên cường... Bên cạnh những yếu tố đó, Hải Phòng còn là vùng đất giàu truyền thống văn hóa, nơi mà âm nhạc luôn ngân vang cùng nhịp sống con người.

Đây cũng là vùng đất của nhiều loại hình âm nhạc dân gian, gồm có ca trù, chèo, trống hội, và đặc biệt là hát văn. Và là nơi sản sinh và nuôi dưỡng nhiều tài năng âm nhạc Việt Nam như Văn Cao, Hoàng Quý, Đoàn Chuẩn, Tô Vũ, Trần Hoàn, Ngô Thụy Miên... cho đến thế hệ ngày nay như Vũ Tự Lân, Vũ Loan, Duy Thái, Vũ Ngọc Quang, Thế Vinh, Tùng Ngọc... với nhiều phong cách đa dạng.

Quang cảnh hội thảo. Ảnh: Phùng Nguyện/Mekong ASEAN.

Sau khi sáp nhập với Hải Dương, Hải Phòng được biết đến là “Thành phố cảng anh hùng - xứ Đông văn hiến”, cũng bởi vậy mà âm nhạc của thành phố không chỉ là khí phách hào hùng, tinh thần "trung dũng, quyết thắng" mà còn mang dấu ấn sâu đậm của xứ Đông văn hiến.

Hải Phòng hôm nay mang trong mình nguồn sinh khí dồi dào cho âm nhạc, đó là lợi thế về hệ thống di sản văn hóa phong phú, đậm đặc; cộng đồng nghệ sĩ chuyên nghiệp, với hệ thống nhà hát đương đại và truyền thống. Hơn thế là lợi thế về cộng đồng dân cư yêu thích âm nhạc và sự quan tâm, đầu tư của thành phố cho các hoạt động âm nhạc...

“Hội thảo hôm nay được tổ chức với mong muốn tạo ra một không gian trao đổi, chia sẻ, nơi các nhà nghiên cứu, nghệ sĩ, nhà quản lý và cộng đồng cùng nhau nhìn lại hành trình âm nhạc của Hải Phòng từ truyền thống đến hiện đại; đồng thời cùng thảo luận về chiến lược, giải pháp và hướng đi để xây dựng Hải Phòng trở thành “Thành phố âm nhạc” trong mạng lưới sáng tạo của UNESCO trong kỷ nguyên phát triển mới của đất nước và thành phố”, TS. Trần Thị Hoàng Mai cho biết thêm.

TS Trần Thị Hoàng Mai, Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch thành phố Hải Phòng phát biểu khai mạc hội thảo. Ảnh: Phùng Nguyện/Mekong ASEAN.

Thông tin tại hội thảo, TS Phạm Hữu Thư, Phó Chủ tịch Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Hải Phòng cho hay, "thành phố âm nhạc" (City of Music) thường được hiểu trong bối cảnh của Mạng lưới các Thành phố Sáng tạo của UNESCO (UNESCO Creative Cities Network – UCCN). Đến nay, mạng lưới này đã có khoảng 350 thành phố trên toàn thế giới, trong đó, 75 thành phố được công nhận trong lĩnh vực âm nhạc, chiếm tỷ lệ 21,4%.

Thành phố đầu tiên trên thế giới được công nhận thành phố âm nhạc là Bologna (Ý) năm 2006. Thành phố Đà Lạt của Việt Nam được công nhận năm 2023…

Theo đánh giá của TS Phạm Hữu Thư, Hải Phòng là mảnh đất của nhiều loại hình âm nhạc dân gian, gồm có ca trù, chèo, trống hội, và đặc biệt là hát văn. Thành phố cảng là nơi sản sinh và nuôi dưỡng nhiều tài năng âm nhạc Việt Nam… Bên cạnh đó, Hải Phòng có dòng chảy âm nhạc hiện đại như nhạc bolero, nhạc đỏ, pop ballad và underground phát triển ở một số quán café âm nhạc, các cộng đồng nhỏ.

Các câu lạc bộ văn nghệ phường/xã hoạt động khá mạnh, đặc biệt trong các dịp lễ hội. Nhiều nhóm học sinh, sinh viên, nghệ sĩ đường phố... tích cực lan tỏa âm nhạc. Âm nhạc là một phần quan trọng trong sinh hoạt văn hóa, tín ngưỡng tại các đền, phủ, đình.

Về các thiết chế văn hóa, Hải Phòng có Nhà hát thành phố, Cung Văn hóa Lao động Hữu nghị Việt Tiệp, Trung tâm Hội nghị biểu diễn mới 1500 chỗ ngồi... Trên địa bàn thành phố cũng đang hình thành một số không gian văn hóa nghệ thuật mới như Đảo Hoàng gia (Vũ Yên) do Vingroup đầu tư và Cát Bà Xanh do Sungroup đầu tư.

Tuy nhiên, Hải Phòng chưa xây dựng được hình ảnh âm nhạc đặc trưng đại diện thành phố. Các trung tâm đào tạo nhạc chủ yếu ở cấp nghiệp dư, chưa có học viện hoặc nhạc viện chuyên sâu. Hạ tầng công nghiệp âm nhạc (phòng thu, hãng thu âm, quản lý nghệ sĩ, sản xuất show...) còn rời rạc hoặc gần như vắng bóng.

Từ năm 2012 đến nay, Hải Phòng đã tổ chức rất thành công Lễ hội Hoa Phượng Đỏ, các Liên hoan Ca Múa Nhạc, nhưng thiếu các festival âm nhạc chuyên đề, có bản sắc âm nhạc riêng. Chưa có các liên hoan âm nhạc quốc tế thường niên; chưa có chiến lược xây dựng “thương hiệu âm nhạc” để thu hút nghệ sĩ quốc tế, hoặc hợp tác sản xuất âm nhạc xuyên quốc gia…

“Mặc dù Hải Phòng hiện chưa đủ điều kiện để được công nhận là "Thành phố Âm nhạc" của UNESCO, nhưng hoàn toàn có tiềm năng nếu xây dựng chiến lược phát triển âm nhạc như một ngành công nghiệp văn hóa - sáng tạo gắn với bản sắc địa phương”, TS Phạm Hữu Thư nhận định.

Theo PGS.TS Bùi Hoài Sơn, Ủy viên Thường trực Ủy ban Văn hóa, Giáo dục của Quốc hội, trong ký ức của nhiều thế hệ người Việt, Hải Phòng không chỉ là một địa danh địa lý, mà còn là một không gian âm nhạc – nơi cất giữ những bản hùng ca đi cùng năm tháng như Thành phố hoa phượng đỏ, Bài ca xây dựng, Hải Phòng ơi, bến cảng quê hương tôi, Biển hát chiều nay… Những giai điệu vang lên từ lòng người thợ, người lính, người dân nơi đầu sóng ngọn gió, làm nên một “thành phố của những bản hùng ca”.

Bên cạnh đó, Hải Phòng còn được coi là cái nôi khai sinh của tân nhạc Việt Nam. Tại mảnh đất này, Đoàn Chuẩn, người công tử tài hoa của đất Cảng, đã góp phần định hình diện mạo của tân nhạc Việt Nam với những bản tình ca bất hủ như Gửi gió cho mây ngàn bay, Tình nghệ sĩ, Lá thư, Chuyển bến.

Cùng với các nhạc sĩ đồng thời như Tô Hải, Hoàng Quý, Văn Cao – những người con của Hải Phòng – tân nhạc Việt Nam đã thực sự tìm được bước đi đầu tiên từ chính thành phố này.

Đặc biệt, nhạc sĩ Văn Cao – người viết Tiến quân ca, Quốc ca của Việt Nam – cũng sinh ra và lớn lên ở Hải Phòng. Ông chính là biểu tượng cho tư duy âm nhạc đổi mới, hiện đại, mang tầm vóc thời đại. Những tác phẩm như Trường ca Sông Lô, Suối mơ, Thiên Thai, Trương Chi… không chỉ đặt nền móng cho tân nhạc mà còn mở ra một kỷ nguyên mới cho âm nhạc nghệ thuật Việt Nam…

“Hải Phòng đang bước vào kỷ nguyên mới - kỷ nguyên của sáng tạo, của hội nhập, của công nghiệp văn hóa và sức mạnh mềm. Âm nhạc không còn chỉ là tiếng hát ca ngợi, mà trở thành ngành kinh tế sáng tạo, một “ngôn ngữ mềm” định hình thương hiệu đô thị và truyền cảm hứng phát triển…

“Một thành phố chỉ thực sự có sức sống khi nó biết gìn giữ ký ức âm thanh của mình – những giai điệu đã nuôi dưỡng tâm hồn con người và tạo nên bản lĩnh của cả một vùng đất”, PGS.TS Bùi Hoài Sơn nói.

Cũng theo, Ủy viên Thường trực Ủy ban Văn hóa, Giáo dục của Quốc hội, từ truyền thống cảng biển, Hải Phòng hôm nay có đủ nền tảng để trở thành “thành phố của giai điệu sáng tạo” – nơi mỗi nhịp sống, nhịp sóng đều có thể hóa thành âm thanh; nơi năng lượng của lao động và khát vọng của con người được chuyển hóa thành sức mạnh nghệ thuật.

Kết nối các nguồn lực sáng tạo, sản sinh giá trị kinh tế

Còn theo PGS.TS Đặng Thị Phương Anh, Khoa Du lịch học, trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn (Đại học Quốc gia Hà Nội), trong thời đại toàn cầu hóa và chuyển đổi số, nền kinh tế văn hóa ngày càng được nhìn nhận như một động lực quan trọng thúc đẩy phát triển bền vững, đổi mới sáng tạo và gia tăng giá trị mềm cho quốc gia.

Trong cấu trúc của nền kinh tế văn hóa, ngành công nghiệp sự kiện nổi lên như một lĩnh vực có khả năng kết nối các nguồn lực sáng tạo, huy động cộng đồng tham gia và sản sinh giá trị kinh tế thông qua các hoạt động tổ chức sự kiện chuyên nghiệp, đa dạng về hình thức lẫn nội dung. Sự phát triển của ngành này không chỉ góp phần định hình thói quen tiêu dùng văn hóa mới, mà còn thúc đẩy các ngành công nghiệp liên quan như du lịch, truyền thông, công nghệ và giải trí.

Thị trường “sự kiện âm nhạc” toàn cầu (concerts, lễ hội, chương trình ­âm nhạc) được định giá ~250,8 tỷ USD vào năm 2023, và dự kiến chạm 775,7 tỷ USD vào năm 2035 với tốc độ tăng trưởng khoảng 10,2% mỗi năm. Thị trường “du lịch âm nhạc” (music tourism) - tức là người tham dự đi du lịch đến để tham gia sự kiện âm nhạc - được dự đoán đạt khoảng 267,85 tỷ USD vào năm 2030, với CAGR ~18,8% từ 2025 - 2030. Kể cả ở các thị trường địa phương, số lượng buổi biểu diễn trực tiếp và lượng khán giả tham dự đang hồi phục sau thời gian bị ảnh hưởng bởi đại dịch. Ví dụ ở Pháp, số khán giả và doanh thu từ biểu diễn sống đã tăng mạnh.

Ở trong nước, sự kiện concert “Anh trai say Hi” - một sự kiện âm nhạc để lại tiếng vang trong lĩnh vực công nghiệp văn hoá tại Việt Nam được chọn làm trường hợp nghiên cứu cụ thể. Đây là một ví dụ tiêu biểu chứng minh tác động của sự kiện âm nhạc đối với đồi sống kinh tế xã hội, đồng thời phản ánh sự chuyển mình của thị trường văn hóa - giải trí Việt Nam…

Về tác động của sự kiện concert “Anh trai say Hi” đối với đời sống kinh tế đã tạo ra nguồn doanh thu trực tiếp và đóng góp vào GDP; tạo ra hàng nghìn việc làm trực tiếp và đem lại nguồn thu nhập cho người lao động và gián tiếp (như khách sạn và lưu trú, vận chuyển, ẩm thực, quảng cáo, in ấn…). Bên cạnh đó là thúc đẩy du lịch và chi tiêu, thúc đẩy phát triển cơ sở hạ tầng, tăng cường liên kết chuỗi cung ứng, tăng nguồn thu thuế cho Nhà nước…

Đối với đời sống văn hóa xã hội, “Anh trai say Hi” đã góp phần tăng cường gắn kết cộng đồng và tự hào dân tộc, thúc đẩy sáng tạo và phát triển nghệ thuật, cung cấp giá trị giải trí và nâng cao chất lượng cuộc sống, nâng cao nhận thức, thúc đẩy và giao lưu văn hóa quốc tế…

Các đại biểu, nghệ sĩ tham gia hội thảo. Ảnh: Phùng Nguyện/Mekong ASEAN.

Theo gợi ý của PGS.TS Đặng Thị Phương Anh, Hải Phòng cần xác định một hoặc vài địa điểm đủ lớn và đa năng (sân vận động, quảng trường lớn, trung tâm triển lãm…) có thể tổ chức concert nhiều nghìn người; liên kết concert lớn với du lịch âm nhạc như mời khán giả từ các tỉnh/thành phố đến Hải Phòng, kết hợp với nghỉ tại khách sạn, thăm quan thành phố; chính quyền cấp phép nhanh, minh bạch cho các sự kiện lớn, hỗ trợ về an ninh, giao thông, cấp điện, cấp nước, vệ sinh môi trường.

Bên cạnh đó, đào tạo đội ngũ tổ chức sự kiện ở Hải Phòng; sử dụng truyền thông đa kênh như mạng xã hội, livestream, influencer, báo chí địa phương – để tạo “hype” cho sự kiện; xác định rõ phân khúc và nhu cầu khán giả; các sự kiện cần gắn với lợi ích cho cộng đồng: tạo việc làm tạm thời, thu hút du lịch, quảng bá văn hóa địa phương.

Theo Sở Giáo dục và Đào tạo Hải Phòng, việc phát triển giáo dục nghệ thuật (âm nhạc) trong trường học là bồi đắp giá trị văn hóa, nuôi dưỡng tâm hồn thế hệ trẻ - những chủ nhân tương lai của đất nước.

Trong thời gian qua, Sở đã ban hành các văn bản, kế hoạch, hướng dẫn thực hiện chuyên môn môn Nghệ thuật, môn Âm nhạc theo từng năm học và tổ chức thi học sinh giỏi âm nhạc, cuộc thi Giai điệu tuổi hồng, tham gia các hoạt động văn hóa văn nghệ do Bộ Giáo dục và Đào tạo, các ban, ngành tổ chức.

Bên cạnh đó, Sở phối hợp với Thành đoàn xây dựng kế hoạch tổ chức hàng năm các cuộc thi Tiếng hát Phượng hồng, Hội thi Cây đàn tuổi thơ, Hội thi Sơn ca, phát triển các Câu lạc bộ âm nhạc, liên hoan âm nhạc học đường tại các cơ sở giáo dục.

Các hoạt động trên đã thu hút được đông đảo học sinh tham gia nhằm góp phần thúc đẩy nâng cao chất lượng dạy - học môn Nghệ thuật, Âm nhạc theo Chương trình Giáo dục phổ thông 2018 đồng thời phát hiện và bồi dưỡng, định hướng nghệ nghiệp cho học sinh có năng khiếu âm nhạc.

Ngoài ra, ngành giáo dục và đào tạo Hải Phòng còn huy động các nguồn lực hỗ trợ các hoạt động giáo dục văn hoá, nghệ thuật cho học sinh ở các nhà trường như mời nghệ nhân, nghệ sĩ, ca sĩ… tham gia giảng dạy, truyền dạy âm nhạc chuyên sâu cho học sinh.

“Nếu coi âm nhạc là “linh hồn” của thành phố Hải Phòng trong tương lai, thì nghệ thuật biểu diễn chính là “thể xác” giúp linh hồn ấy được cất lên, vang vọng và lan tỏa. Đầu tư cho nghệ thuật biểu diễn không chỉ là đầu tư cho nghệ sĩ, mà chính là đầu tư cho con người, cho bản sắc văn hóa và cho sự phát triển bền vững của thành phố”, đại diện Nhà hát Nghệ thuật đương đại Hải Phòng bày tỏ.