Vào những buổi tối cuối tháng 10/2026, tại thôn Trại Vực, xã Chí Minh (TP Hải Phòng), đông đảo người dân địa phương ra đồng thu hoạch rươi. Dọc con mương chạy giữa cánh đồng, hàng trăm ngọn đèn được thắp sáng tại các cửa cống, soi xuống mặt nước, giúp người dân đón rươi theo dòng nước chảy ra.

Rươi mang lại thu nhập cao gấp nhiều lần so với lúa

Bà Nguyễn Thị Hà, ở thôn Trại Vực, cho biết gia đình có hơn 6 sào ruộng trồng lúa kết hợp khai thác rươi tự nhiên. Mỗi năm, gia đình chỉ trồng một vụ lúa chiêm, còn nguồn thu nhập chính đến từ rươi.

Bà Nguyễn Thị Hà thu hoạch rươi. Ảnh: Chu Chương/Mekong ASEAN.

Năm ngoái, bình quân mỗi sào ruộng thu được khoảng một tạ rươi. Với hơn 6 sào, tổng sản lượng đạt khoảng 6 tạ, bán với giá 220.000 đồng/kg, mang lại nguồn thu khoảng 120 triệu đồng. Năm nay, sản lượng dự kiến tăng nhưng giá bán giảm đáng kể. Tính riêng trong buổi tối ngày 30/10, gia đình bà thu hoạch gần 30 kg, bán hết với giá 140.000 đồng/kg.

Theo bà Hà, giá rươi biến động rất nhanh, phụ thuộc vào sản lượng thu hoạch và nhu cầu của thương lái. "Giá rươi biến động như giá vàng, thậm chí như giá chứng khoán. Có khi 7 giờ tối giá đang ở mức này, nhưng đến 10 giờ đã thay đổi. Vì vậy, rất khó dự đoán giá bán những ngày tiếp theo," bà Hà chia sẻ.

Vụ lúa năm 2026, gia đình bà thu hoạch hơn một tấn thóc tươi trên diện tích hơn 6 sào, bình quân khoảng 1,7 - 2 tạ/sào. Thóc được doanh nghiệp RuEco thu mua ngay tại ruộng với giá khoảng 10.000 đồng/kg. Tuy nhiên, nguồn thu này vẫn nhỏ hơn nhiều so với khai thác rươi. "Dù giá rươi có giảm thì thu nhập từ rươi vẫn cao hơn trồng lúa rất nhiều," bà Hà nói.

Để tạo môi trường thuận lợi cho rươi sinh trưởng, sau khi thu hoạch lúa, bà giữ lại rơm rạ trên ruộng nhằm bổ sung chất hữu cơ, làm đất tơi xốp. Ngoài ra, bà còn rắc trấu, bổ sung ngô, tương và cải bắp để cải thiện chất lượng đất.

Ông Trần Văn Sung, ở thôn Trại Vực, là một trong những hộ tích tụ ruộng đất quy mô lớn tại địa phương, với tổng diện tích hơn 10 mẫu. Theo ông Sung, tối 30/10, gia đình thu hoạch gần 2 tấn rươi, được thương lái mua với giá 130.000 đồng/kg, thu về khoảng 260 triệu đồng. Tối 31/10, tính đến 19h30, gia đình ông đã thu hoạch được khoảng 5 tạ. Theo ông Sung, rươi sẽ còn nổi lên vào ngày mồng 5 tháng Mười âm lịch nữa, nên dự tính vụ rươi năm nay sẽ đem về cho gia đình khoảng 500 triệu đồng.

Rươi do ông Trần Văn Sung thu hoạch, đóng sẵn trong thùng xốp chờ giao cho thương lái. Ảnh: Chu Chương/Mekong ASEAN.

Để xây dựng mô hình sản xuất trên diện tích lớn, ông Sung đã đầu tư hàng tỷ đồng. Gia đình bắt đầu mua gom ruộng đất từ năm 2012 với số vốn ban đầu khoảng 500 triệu đồng. Đến năm 2022, ông tiếp tục mua thêm diện tích, nâng tổng vốn đầu tư tích tụ ruộng đất lên khoảng 2,3 tỷ đồng.

Trên diện tích này, mỗi năm gia đình ông chỉ trồng một vụ lúa chiêm, chủ yếu nhằm cải tạo đất và tạo môi trường thuận lợi cho rươi phát triển. Giống lúa ST25 được doanh nghiệp RuEco cung cấp miễn phí. Khi lúa chín, Công ty RuEco tổ chức thu hoạch, cân sản lượng và thanh toán cho chủ ruộng, với giá thóc tại ruộng dao động 10.000 - 15.000 đồng/kg tùy chất lượng.

Đặc biệt, gia đình ông Sung không sử dụng phân bón hóa học mà dùng phân gà trộn với trấu, ủ ít nhất một năm trước khi đưa xuống ruộng. Một số chế phẩm sinh học cũng được sử dụng để xử lý phân hữu cơ. Sau khi cấy lúa, ruộng không được bón bổ sung phân hóa học nhằm duy trì môi trường đất phù hợp cho rươi sinh trưởng.

Cách canh tác này khiến năng suất lúa thấp hơn đáng kể so với sản xuất thông thường. Trong khi những ruộng lúa có điều kiện tốt có thể đạt 270 - 300 kg thóc/sào, diện tích lúa kết hợp khai thác rươi chỉ đạt khoảng 150 kg/sào. Tuy nhiên, phần thu nhập lớn từ rươi đã giúp mô hình mang lại hiệu quả kinh tế vượt trội so với chỉ trồng lúa.

Đặc sản "lộc trời" từ những cánh đồng sạch

Ông Nguyễn Thanh Phông cho biết gia đình hiện có khoảng 5 ha ruộng, giao cho các con trực tiếp tổ chức sản xuất. Sản lượng rươi giữa các thửa ruộng chênh lệch đáng kể, phụ thuộc vào chất đất, thổ nhưỡng và cách chăm sóc. Năm ngoái, bình quân mỗi sào ruộng của gia đình ông thu hoạch khoảng 70 kg rươi, trong khi một số ruộng khác trong vùng đạt một tạ, thậm chí 1,5 tạ/sào.

Theo ông Phông, tính cả đợt vừa rồi và ước tính đợt thu hoạch vào khoảng mồng 5 tháng Mười âm lịch, gia đình có thể thu hoạch 2,5 - 3 tấn rươi, cao hơn mức 2,2 tấn của năm ngoái, nhưng doanh thu dự kiến vẫn chỉ tương đương khoảng 400 triệu đồng do giá bán giảm.

Từng có nhiều năm làm Bí thư Đảng ủy xã trước khi nghỉ hưu, ông Phông cho biết khu vực sản xuất lúa kết hợp khai thác rươi ở thôn Trại Vực hiện có khoảng 150 ha, với hơn 200 hộ dân tham gia.

Đánh giá về sản lượng rươi trong khoảng 30 năm qua, ông Phông cho rằng hiện nay là giai đoạn rươi phát triển và cho sản lượng cao nhất. Giai đoạn 1995 - 2015, rươi suy giảm nghiêm trọng, mỗi sào chỉ thu được 3 - 5 kg. Các chuyên gia lý giải nguyên nhân là việc sử dụng nhiều phân bón hóa học và thuốc bảo vệ thực vật khiến môi trường đất không còn phù hợp cho rươi sinh trưởng. Rươi vốn được xem là loài sinh vật chỉ thị cho sức khỏe và độ sạch của đất.

Bước ngoặt xuất hiện từ năm 2017, khi Công ty RuEco liên kết với nông dân Trại Vực trồng lúa sinh thái và bao tiêu toàn bộ thóc thu hoạch. Theo quy trình này, người dân không được sử dụng phân bón hóa học, thuốc bảo vệ thực vật mà chỉ sử dụng phân gà ủ với trấu.

Từ năm 2018, người dân cũng từng bước quy hoạch vùng sản xuất, mỗi hộ quản lý một khu vực riêng, chú trọng cải tạo đất và điều tiết nguồn nước. Nhờ đó, rươi dần sinh sôi trở lại, sản lượng tăng lên qua từng năm.

Tuy nhiên, sản lượng tăng lại đi kèm với giá bán giảm. Theo ông Phông, năm 2016, thương lái thu mua rươi tại địa phương với giá 500.000 - 550.000 đồng/kg; đến năm 2025 giảm còn 200.000 - 220.000 đồng/kg, năm nay chưa đến 150.000 đồng/kg.

Nhân viên Công ty RuEcom, Bác Tôm chế biến món nem rươi và chả rươi ngay trên bờ ruộng Trại Vực. Ảnh: Chu Chương/Mekong ASEAN.

Bà Phạm Kiều Oanh, nhà sáng lập Công ty RuEco, cho biết rươi được người dân vùng Tứ Kỳ gọi là "lộc trời" bởi không phải thời điểm nào cũng có thể thu hoạch. Rươi vùng này có thân béo, múp míp, màu hồng đẹp; khi chế biến có vị ngậy, thơm và bùi. Theo bà Oanh, lượng phù sa tích tụ nhiều và chất lượng đất tốt là những yếu tố tạo môi trường thuận lợi cho rươi sinh trưởng.

Trước đây, người dân chủ yếu dùng vợt để vớt rươi. Khi các vùng đầm được quy hoạch, hệ thống cống và cửa cống được xây dựng, việc điều tiết nước thuận lợi hơn. Rươi theo dòng nước từ ruộng chảy ra kênh, tập trung tại cửa cống để người dân thu hoạch.

Theo bà Oanh, sự hiện diện của rươi phản ánh chất lượng môi trường đồng ruộng. Từ kinh nghiệm liên kết sản xuất nông nghiệp sinh thái tại Tứ Kỳ và một số vùng ở Sơn La, bà cho rằng quá trình phục hồi đất sau nhiều năm sử dụng phân bón hóa học cần nhiều thời gian. Với đất trồng cạn, có thể đánh giá đất phục hồi khi xuất hiện khoảng 15 con giun/m2; còn với ruộng lúa vùng ven biển, năng suất rươi là một trong những căn cứ để nhận biết đất đã hồi sinh hay chưa.