Theo báo cáo Vietnam M&A Market Outlook 2026 do công ty kiểm toán Grant Thornton công bố, thị trường M&A Việt Nam trong năm 2025 ghi nhận sự phục hồi mạnh mẽ với 367 thương vụ. Tổng giá trị giao dịch ước tính đạt 8,7 tỷ USD, đánh dấu mức tăng trưởng 26% so với năm trước đó. Đáng chú ý, thị trường xuất hiện khoảng 20 thương vụ quy mô lớn với giá trị công bố vượt ngưỡng 100 triệu USD.

Khối ngoại tiếp tục khẳng định vai trò dòng vốn chủ lực khi đóng góp đến 53,6% tổng giá trị giao dịch M&A năm 2025, trong đó các tập đoàn đến từ châu Á giữ vị trí chi phối. Thái Lan dẫn đầu bản đồ đầu tư M&A vào Việt Nam với quy mô khoảng 1,3 tỷ USD, theo sau là hai quốc gia Đông Á gồm Hàn Quốc và Nhật Bản.

Cùng với sự phục hồi của thị trường, dòng vốn ngoại vào Việt Nam cũng đang chứng kiến một bước chuyển dịch lớn về mặt vị thế. Nếu như ở giai đoạn trước, các nhà đầu tư nước ngoài thường ưu tiên vai trò cổ đông chiến lược nắm giữ tỷ lệ sở hữu thiểu số, thì hiện nay, họ sẵn sàng giải ngân hàng nghìn tỷ đồng để thâu tóm và nắm quyền chi phối tuyệt đối tại các doanh nghiệp nội địa.

Xu hướng này được chứng minh rõ nét qua hàng loạt thương vụ đình đám vừa hoàn tất trên thị trường. Ở ngành dược phẩm, Lian SGP Holding thuộc tập đoàn Livzon Pharmaceutical của Trung Quốc đã hoàn tất sở hữu 67,87% vốn điều lệ tại CTCP Dược phẩm Imexpharm. Đối với ngành hàng tiêu dùng, tập đoàn Momogi Group của Indonesia chi khoảng 64,3 triệu USD để thâu tóm 99,13% cổ phần của Bibica từ PAN Group. Tương tự, Kokuyo của Nhật Bản cũng chính thức nâng tỷ lệ sở hữu lên hơn 65% tại Thiên Long Group, doanh nghiệp đầu ngành bút viết và văn phòng phẩm tại Việt Nam.

Trao đổi với Mekong ASEAN, ông Nguyễn Quang Huy, Giám đốc Khoa Tài chính - Ngân hàng (Trường Đại học Nguyễn Trãi) nhận định, Việt Nam đang trở thành điểm đến ngày càng quan trọng nhờ vị trí địa kinh tế thuận lợi, môi trường chính trị - xã hội ổn định, độ mở thương mại cao và mạng lưới hiệp định thương mại tự do (FTA) rộng khắp.

Ông Huy cho rằng M&A sẽ đóng vai trò quan trọng trong quá trình tái phân bổ nguồn lực, qua đó thúc đẩy sự hình thành của những doanh nghiệp Việt có quy mô lớn hơn và đủ sức cạnh tranh trên thị trường quốc tế.

Đồng quan điểm, ông Đinh Thế Anh, Trưởng bộ phận tư vấn mua bán và sáp nhập doanh nghiệp tại KPMG Việt Nam, nhận định sự trở lại của các thương vụ trên là minh chứng rõ ràng cho niềm tin của nhà đầu tư ngoại sau thời gian dài quan sát.

Ông Thế Anh chỉ ra hai động lực cốt lõi bao gồm quy mô tiêu dùng vượt ngưỡng khi GDP bình quân đầu người của Việt Nam năm 2025 chính thức đạt trên 5.000 USD, và mặt bằng định giá doanh nghiệp nội địa đang rất cạnh tranh. Hiện chỉ số P/E trung bình ngành tiêu dùng trong nước dao động từ 15 đến 20 lần, thấp hơn đáng kể so với mức trên 20 lần của các thị trường lân cận như Thái Lan hay Indonesia.

Một điểm sáng khác của thị trường M&A là sự trỗi dậy mạnh mẽ của dòng vốn nội địa. Số liệu từ Grant Thornton chỉ ra rằng, các nhà đầu tư trong nước thực tế đang dẫn đầu cả về số lượng lẫn quy mô giao dịch với 143 thương vụ, tổng giá trị đạt hơn 4 tỷ USD trong năm 2025.

Sự dịch chuyển này phản ánh một tư duy phát triển hoàn toàn mới. Thay vì chỉ mở rộng theo chiều rộng bằng cách đầu tư xây dựng nhà máy mới hoặc mở thêm cửa hàng, các doanh nghiệp Việt đang chủ động dùng M&A để gia cố chuỗi giá trị và bù đắp các mắt xích còn thiếu, đại diện KPMG Việt Nam chia sẻ với Mekong ASEAN.

Theo ông Đinh Thế Anh, những gì doanh nghiệp nội tìm kiếm hiện nay không đơn thuần là tài sản hữu hình, mà là năng lực vận hành, hệ thống phân phối, tệp khách hàng, công nghệ và thị phần. M&A đã thực sự biến thành công cụ cốt lõi để xây dựng hệ sinh thái và củng cố vị thế cạnh tranh dài hạn.

Xu hướng này đang diễn ra mạnh mẽ ở cả hai khối doanh nghiệp lớn. Với khối doanh nghiệp Nhà nước sau cổ phần hóa, sức hấp dẫn thu hút nhà đầu tư không chỉ nằm ở quỹ đất mà bằng những giá trị tích lũy cốt lõi qua nhiều năm như thương hiệu, thị phần và mạng lưới khách hàng sẵn có. Trong khi đó, khối tập đoàn tư nhân lớn lại tập trung mở rộng hệ sinh thái theo chiều sâu.

Điển hình như Vingroup, khi đẩy mạnh chiến lược xe điện, đã liên tục thực hiện M&A mở rộng sang các mảng phụ trợ từ sản xuất pin, công nghệ đến hạ tầng phân phối để tạo bệ đỡ cho VinFast. Ở một góc độ khác, các thương vụ hợp tác của NutiFood hay KIDO lại chứng minh cách các doanh nghiệp tận dụng chéo thương hiệu, tệp khách hàng và hệ thống phân phối của nhau để tạo ra hiệu quả cộng hưởng tối ưu sau sáp nhập.

Nhìn về giai đoạn tiếp theo, hoạt động M&A tại Việt Nam được dự báo sẽ tiếp tục diễn ra sôi động nhưng dòng tiền sẽ có sự phân hóa rõ rệt dưới tác động của rào cản chính sách và các xu hướng công nghệ mới.

Theo ông Ong Tiong Hooi, Phó Tổng Giám đốc Dịch vụ Tư vấn Thương vụ PwC Việt Nam, thị trường M&A nội địa đang bước vào giai đoạn phát triển mang tính chiến lược hơn, với trọng tâm là tái cấu trúc doanh nghiệp, tối ưu danh mục tài sản và củng cố vị thế cạnh tranh. Khác với giai đoạn trước khi dòng vốn ngoại đóng vai trò chủ đạo, các nhà đầu tư trong nước hiện chiếm tỷ trọng ngày càng lớn trong hoạt động M&A. Xu hướng này được thúc đẩy bởi nhu cầu mở rộng quy mô, hợp nhất hoạt động và gia tăng sức mạnh thị trường của các tập đoàn lớn trong các lĩnh vực như bất động sản, dịch vụ tài chính và hàng tiêu dùng.

Bên cạnh động lực từ khu vực tư nhân, môi trường chính sách đang trở thành yếu tố có ảnh hưởng ngày càng rõ nét đến thị trường. Theo ông Ong, Nghị quyết 79 về phát triển kinh tế nhà nước cho thấy định hướng tái cơ cấu chiến lược đối với nguồn vốn nhà nước, đồng thời tạo cơ sở để đẩy nhanh quá trình thoái vốn tại các doanh nghiệp nhà nước hoạt động trong lĩnh vực thương mại. Nghị quyết cũng cho phép doanh nghiệp nhà nước giữ lại nguồn thu từ thoái vốn để tái đầu tư, đồng thời nhấn mạnh việc định giá tài sản đất đai theo cơ chế thị trường.

Những thay đổi này được kỳ vọng sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho các giao dịch liên quan đến doanh nghiệp nhà nước sau cổ phần hóa, các doanh nghiệp sở hữu quỹ đất lớn hoặc những thương hiệu lâu đời có tiềm năng tái định vị. Xu hướng này cũng được củng cố bởi các động thái chính sách khác, trong đó có chương trình tái cơ cấu năm 2026 của Chính phủ và dự thảo nghị định mới về cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước. Theo đánh giá của PwC, quá trình thoái vốn nhà nước cùng với các cải cách liên quan đến đất đai sẽ tiếp tục là những động lực quan trọng thúc đẩy thị trường M&A trong thời gian tới.