Bộ trưởng Tài chính Ngô Văn Tuấn. Ảnh: Media Quốc hội.

Chiều 5/11, phát biểu giải trình tại phiên thảo luận về dự án Luật Ngân sách Nhà nước (hợp nhất), Bộ trưởng Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết cơ quan soạn thảo sẽ nghiên cứu, tiếp thu đầy đủ ý kiến đại biểu để hoàn thiện dự thảo. Trong đó, nâng hiệu quả sử dụng nguồn lực là yêu cầu xuyên suốt, gắn với bảo đảm an toàn tài chính quốc gia và phát huy tính chủ động của địa phương.

Nguồn vốn tăng mạnh, hiệu quả sử dụng phải được nâng lên

Theo Bộ trưởng, dự thảo được xây dựng trên bốn nguyên tắc. Trước hết là kịp thời thể chế hóa các quy định mới của Đảng về quản lý ngân sách và đầu tư. Cùng với đó, mọi khoản chi, chương trình, dự án sử dụng ngân sách đều phải được đánh giá hiệu quả kinh tế - xã hội.

Yêu cầu này đặt ra trong bối cảnh nhu cầu vốn cho phát triển tăng mạnh. Bộ trưởng cho biết tổng mức đầu tư giai đoạn tới dự kiến tăng khoảng 2,21 lần, riêng nguồn lực đầu tư công phải huy động tăng 2,6 lần so với giai đoạn trước.

Trong 5 năm tới, đầu tư công từ ngân sách trung ương cần huy động khoảng 3,8 triệu tỷ đồng, ngân sách địa phương khoảng 4,42 triệu tỷ đồng. Hiệu quả sử dụng vốn cũng phải được nâng lên gấp hai lần so với giai đoạn trước. Việc huy động vốn đầu tư phát triển vẫn phải bảo đảm nguồn lực cho quốc phòng, an ninh và an sinh xã hội.

Một nguyên tắc khác được Bộ trưởng nhấn mạnh là bảo đảm an ninh, an toàn tài chính quốc gia. Các chỉ tiêu vay và bội chi ngân sách phải nằm trong giới hạn Quốc hội cho phép.

Đồng thời, dự thảo đẩy mạnh phân cấp, phân quyền và cải cách thủ tục hành chính, bảo đảm vai trò chủ đạo của ngân sách trung ương, phát huy tính chủ động của ngân sách địa phương. Việc phân quyền gắn với trách nhiệm của địa phương trong quyết định và tổ chức thực hiện.

Dự toán phải sát thực tế, kiên quyết xử lý việc giấu nguồn thu

Về chất lượng dự toán, Bộ trưởng cho biết chênh lệch giữa dự toán và thực hiện có nhiều nguyên nhân, song nguyên nhân chủ quan là chính: công tác phân tích, dự báo chưa theo kịp diễn biến kinh tế trong nước và thế giới. Ông dẫn trường hợp năm 2025, tăng trưởng được dự báo đầu năm khoảng 6%, nhưng kết quả đạt 8,02%. Việc tháo gỡ khó khăn sau Luật Đất đai năm 2024 và một số khoản thu bất thường cũng tác động tới thu ngân sách.

Đối với phương án năm 2027 trình Quốc hội, dự toán thu tăng khoảng 9,1% so với ước thực hiện năm 2026, trong khi yêu cầu tăng trưởng kinh tế trên 10% và lạm phát khoảng 4,5%.

Bộ trưởng thông tin, Bộ Tài chính đã thảo luận kỹ với các địa phương và yêu cầu cơ quan thuế, hải quan địa phương chịu trách nhiệm về xây dựng dự toán thu ngân sách. "Không được giảm thu, không được phản ánh không phù hợp với điều kiện kinh tế, nhưng cũng không được giấu nguồn thu để tăng thu," Bộ trưởng nhấn mạnh, đồng thời yêu cầu kiên quyết xử lý các trường hợp cố tình thực hiện không đúng yêu cầu này.

Siết thời hạn phân bổ và điều kiện chuyển nguồn

Một nội dung khác được Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn đề cập là việc phân bổ chi tiết các khoản chi từ đầu năm. Theo ông, thực tế có nhiều nhiệm vụ, chương trình, dự án đã nằm trong dự toán nhưng chưa đủ điều kiện để phân bổ chi tiết.

Tiếp thu ý kiến của đại biểu Quốc hội và cơ quan thẩm tra, dự thảo luật đã bổ sung quy định việc phân bổ chi tiết phải hoàn thành trước ngày 31/12. Trường hợp muốn tiếp tục sử dụng nguồn kinh phí này, Chính phủ phải báo cáo Ủy ban Thường vụ Quốc hội; UBND báo cáo HĐND, trừ một số khoản chi đặc thù gắn với con người, chương trình, dự án khoa học - công nghệ, xăng dầu, an ninh và một số chương trình trọng điểm quốc gia.

Về chuyển nguồn ngân sách, Bộ trưởng cho biết, những năm vừa qua, số kinh phí chuyển nguồn còn lớn. Một trong những nguyên nhân là việc đáp ứng các điều kiện triển khai nhiệm vụ còn chậm.

Dự thảo luật lần này quy định rõ điều kiện chuyển nguồn, thời hạn chuyển nguồn đến ngày 31/12 năm sau và các nguồn cụ thể được phép chuyển. Qua đó, góp phần đảm bảo kỷ cương, kỷ luật ngân sách.

Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn khẳng định, cơ quan soạn thảo sẽ nghiêm túc nghiên cứu, tiếp thu đầy đủ ý kiến của đại biểu Quốc hội, phối hợp chặt chẽ với cơ quan thẩm tra để hoàn thiện dự án Luật đạt chất lượng cao nhất, bảo đảm chất lượng và tính khả thi trước khi trình Quốc hội xem xét, thông qua.