Ký ức nuôi dưỡng cách chúng ta nhìn hiện tại và định hình khát vọng cho tương lai. Sau gần 4 thập niên đất nước hội nhập, hành trình phát triển hôm nay được bồi đắp từ những ký ức cá nhân, ký ức tập thể về một thời gian khó khăn và nỗ lực từ các giá trị cốt lõi của văn hóa, niềm tin và tinh thần bền bỉ. Chính những điều ấy tạo nên động lực để mỗi người bước vào tương lai với tâm thế tự cường và sáng tạo trong kỷ nguyên vươn mình.

Nhân dịp Xuân Bính Ngọ 2026, Mekong ASEAN chọn khoảnh khắc Tết, khi nhịp sống chậm lại để cùng trò chuyện với những độc giả thuộc mọi lứa tuổi mà chúng tôi ngẫu nhiên gặp về những ký ức đã qua nhưng chưa từng phai nhạt. Những câu chuyện rất riêng ấy phản chiếu một hành trình chung, nơi ký ức không dừng ở hoài niệm, mà trở thành điểm tựa để hôm nay tốt đẹp hơn và ngày mai đáng kỳ vọng hơn.

Tôi vẫn nhớ rất rõ ngày 30/4/1975, như thể mọi thứ mới diễn ra hôm qua. Khi ấy, cả ngôi trường nơi tôi học bỗng chốc vỡ òa. Tiếng vỗ tay, tiếng reo mừng vang lên không dứt, xen lẫn những giọt nước mắt không kìm được. Thầy cô và học trò ôm chầm lấy nhau, không cần nói nhiều, bởi ai cũng hiểu: Chiến tranh đã kết thúc, đất nước bước sang một thời khắc khác hẳn những năm tháng bom đạn. Khoảnh khắc ấy in sâu vào ký ức tôi, vừa rất riêng, lại vừa là ký ức chung của cả một thế hệ đã đi qua chiến tranh và hòa bình.

Sau ngày thống nhất là những năm tháng vô cùng gian khó. Thiếu thốn đủ bề đã dạy chúng tôi cách sống chắt chiu và bền bỉ. Ra khỏi phòng là tắt điện, dùng nước xong phải khóa vòi, cơm nguội không bỏ mà dành cho bữa sau. Những thói quen nhỏ ấy theo tôi đến tận bây giờ, như một phần tính cách được hình thành từ những ngày đất nước còn nhiều nhọc nhằn. Chính quãng thời gian ấy rèn cho tôi sự điềm tĩnh, biết chịu đựng và không dễ gục ngã trước khó khăn.

Năm nay, khi chứng kiến những khoảnh khắc kỷ niệm A50, A80 diễn ra trong không khí trang trọng và bình yên, các bạn trẻ thậm chí thức khuya, dậy sớm để xếp hàng xem duyệt binh, tôi không khỏi xúc động vì một dân tộc luôn tự hào về đất nước. Từ ngày 30/4 năm 1975 đến những ngày hôm nay, đất nước đã đi một chặng đường rất dài. Nhìn lại, tôi càng thấm thía giá trị của hòa bình và càng trân trọng những đổi thay mà bao thế hệ đã đánh đổi bằng mồ hôi, nước mắt, thậm chí cả máu xương để có được.

Ông Nguyễn Văn Cương (68 tuổi)

Tôi vẫn nhớ như in một “đặc sản” của Hà Nội thời bao cấp: cơm nguội chan nước phở. Đó là những ngày thơ ấu, ông mang theo chiếc cặp lồng nhôm, xếp hàng xin từng vá nước phở mang về. Chỉ cần vậy thôi cũng đủ để cả nhà háo hức, quây quần bên mâm cơm giản dị mà ấm áp.

Ngày ấy, phở được coi là món ăn xa xỉ, chỉ những gia đình khá giả mới dám ăn thường xuyên. Phở ngon lắm, đứa trẻ nào cũng mê, nhưng trong những năm đói kém, một bát phở phải chia cho ba, cho bốn anh em, ăn chẳng đủ no. Thế là cơm nguội được trộn thêm vào, chan đẫm nước phở cho đỡ thòm thèm. Phở khi đó cũng không có nhiều thịt như bây giờ, người ta gọi vui là “phở không người lái”.

Thế nhưng chỉ cần thìa nước dùng nóng hổi chan lên bát cơm nguội, mùi thơm lan tỏa, cũng đủ làm lũ trẻ thấy ngon đến lạ. Với tôi, hương vị ấy không chỉ là vị phở, mà là cả một miền ký ức - hương vị của tuổi thơ nghèo khó nhưng đầy yêu thương.

Từ những bát cơm nguội chan nước phở giản dị ấy, tôi hiểu rằng ký ức không chỉ để hoài niệm, mà còn là điểm tựa để bước tiếp. Những gì từng thiếu thốn, chắt chiu trong quá khứ đã lặng lẽ bồi đắp nên sự trân trọng hôm nay và mở ra một tương lai nơi những giá trị giản đơn, ấm áp vẫn được gìn giữ, tiếp nối theo cách mới mẻ hơn.

Ông Lương Bảo Thịnh (71 tuổi)

Nhắc đến Hà Nội xưa, trong tôi vẫn vang lên tiếng leng keng của những chuyến tàu điện chạy chậm rãi qua từng con phố. Đường ray nằm sát mặt đất, dây điện giăng trên cao, chiếc cần trên nóc tàu chạm vào để tạo dòng điện nuôi cả đoàn tàu bốn, năm toa lầm lũi lăn bánh. Tàu chậm đến mức người đi bộ có thể theo kịp, để rồi sinh ra những trò nghịch ngợm của thanh niên thời đó: đu boong, bám cửa, đứng ngay bậc lên xuống khi tàu đã chạy. Đến gần ga, họ nhảy xuống khi tàu còn trôi theo quán tính, chỉ chậm một nhịp là ngã dúi dụi.

Mất điện giữa đường cũng là chuyện thường. Tàu đứng im, không loa thông báo, không than phiền. Mọi người lặng lẽ bước xuống, xách túi, đi bộ tiếp phần đường còn lại như một thói quen đã ăn sâu. Những hình ảnh ấy, với người trẻ hôm nay, có lẽ khó tưởng tượng. Nhưng với những gia đình lao động ngày ấy, đó là đời sống thường nhật, nơi cái thiếu thốn buộc con người phải thích nghi và nương tựa vào nhau để đi tiếp.

Những năm tháng đó âm thầm định hình tôi ở hiện tại. Từ thói quen tự sửa một món đồ hỏng, không vội vứt bỏ, đến cách nhìn mọi khó khăn bằng sự bình thản hơn. Tôi hiểu mình học được điều đó từ bố, từ những ngày mà xoay xở là kỹ năng sinh tồn chứ không phải lựa chọn. Và nhìn về tương lai, tôi nhận ra chính nền nếp sống hình thành trong thiếu thốn đã giúp tôi đứng vững hơn trước những biến động, biết trân trọng những tiện nghi hôm nay và không quá hoảng hốt trước những chặng đường gập ghềnh phía trước.

Ông Nguyễn Thừa Quyết (60 tuổi)

Có những bộ phim khép lại, những chương trình từng là ký ức của cả một thế hệ rồi cũng đến hồi kết. Nhưng bản tin thời sự 19h mỗi tối và đặc biệt là bản tin tối 30 Tết vẫn luôn ở đó, như một nhịp điệu bền bỉ của đời sống người Việt suốt nhiều thập niên.

Câu mở đầu của bản tin thời sự tối 30 Tết được nghe khi còn nhỏ với tôi chính là khoảnh khắc báo hiệu Tết đã thật sự về. Tết của thời người lớn kể chuyện “ngày 30 Tết mới có thịt treo trong nhà” tuy thiếu thốn nhưng vẫn đủ đầy sắc màu truyền thống. Tết của những phiên chợ cuối năm đông nghịt, của mùi pháo quyện trong làn mưa xuân buổi rạng sáng.

Thế hệ sinh cuối thập niên 80 như tôi không trải qua quá nhiều khốn khó, nhưng cũng kịp biết thế nào là thiếu thốn để mà yêu những điều nguyên bản của Tết: mâm cỗ chiều 30, tiếng tất bật dọn nhà và cảm giác cả phố phường cùng đếm ngược sang năm mới. Sau bản tin thời sự là cả nhà quây quần xem Táo Quân, một thói quen đã thành nghi thức.

Người ta nói Tết bây giờ nhạt đi. Tôi cho rằng đó là vì chúng ta cố hoài niệm về quá khứ, còn Tết thì vẫn thế. Giống như bản tin thời sự 19h, có thể đổi mới, có thể khác người dẫn, nhưng tinh thần thì không đổi. Chỉ cần lòng mình bớt vội, bớt chai lì, ta sẽ thấy Tết vẫn còn nguyên đó, giản dị mà bền bỉ, như một điều đã đi cùng đất nước suốt bao mùa.

Nguyễn Thuý Dương (36 tuổi) - Giáo viên dạy tiếng Anh

Tôi sinh ra và lớn lên trong một khu tập thể được xây từ thập niên 70, nơi những căn hộ hơn 20m2 từng được xem là biểu tượng của sự ổn định và niềm tự hào. Cuộc sống khi ấy gói gọn trong những không gian chung: bếp chung, nhà tắm chung, sân chung và cả những thói quen sinh hoạt chung. Vật chất thiếu thốn, nhà chật, mưa dột, hè nóng, nhưng bù lại là sự gắn bó rất thật giữa con người với con người. Nhà này thiếu thì sang nhà kia xin, trẻ con ra vào các căn hộ như nhà mình, xe đạp dựng dưới gầm cầu thang không khóa mà chẳng ai lo mất.

Điều đọng lại sâu nhất không phải là sự chật chội, mà là văn hóa cộng đồng được hình thành một cách tự nhiên: tinh thần sẻ chia, ý thức sống cùng nhau và vì nhau. Dù hôm nay những khu tập thể ấy đã thay đổi, người cũ kẻ mới, nhịp sống khác xưa, thì ký ức về một thời sống “tập thể” vẫn theo tôi đến hiện tại. Và chính những giá trị tưởng chừng nhỏ bé ấy đang trở thành nền tảng để tôi tin rằng, trong một tương lai hiện đại hơn, con người vẫn cần tìm lại sự kết nối, nhân văn và trách nhiệm với cộng đồng mình đang sống.

Bà Phạm Thị Kim Thi (50 tuổi) - Kinh doanh tự do

Khi đi qua nhiều vùng miền và tận mắt chứng kiến những làng nghề khác nhau, điều đến với tôi trước tiên là việc nhận ra rất rõ tính đa dạng văn hóa trong cùng một đất nước. Việt Nam không chỉ phong phú ở cảnh sắc, mà còn ở những nghề thủ công được truyền qua nhiều thế hệ, âm thầm tồn tại giữa nhịp sống hiện đại. Nhưng điều đọng lại sâu nhất trong tôi không phải là sản phẩm, mà là con người – những người đang lặng lẽ giữ nghề bằng tất cả sự trân trọng.

Tôi từng ghé một làng làm nón bài thơ ở Huế vào những ngày giáp Tết. Trưa hôm đó nắng đứng bóng, sân nhà yên ắng. Giữa khoảng sáng ấy, một bà cụ rất già, lưng đã còng, tay run run vì tuổi tác, vẫn ngồi chậm rãi đan từng mũi nón. Không vội vàng, không để ý xung quanh, bà dừng lại rất lâu sau mỗi công đoạn, ngắm nghía rồi gỡ ra làm lại chỉ vì một chi tiết nhỏ chưa vừa ý. Đôi tay đã yếu, đôi mắt đã mờ, nhưng sự cẩn trọng thì gần như tuyệt đối.

Khoảnh khắc ấy khiến tôi hiểu thế nào là một nghệ nhân thực thụ. Không phải ở tốc độ hay số lượng, mà ở việc dồn trọn tâm sức cho điều mình làm, dù chậm, dù vất vả. Một chiếc nón của bà mất nhiều thời gian hơn, nhưng mang theo sự tự trọng nghề nghiệp và vẻ đẹp bền bỉ mà không máy móc nào thay thế được.

Hình ảnh đó theo tôi suốt hành trình sau này. Nó khiến tôi tin rằng, tương lai của các làng nghề không chỉ nằm ở công nghệ hay thị trường, mà nằm ở cách thế hệ hôm nay học được tinh thần làm nghề ấy. Khi còn giữ được cái tâm trọn vẹn với từng việc nhỏ, những giá trị cũ vẫn có thể tiếp tục đi cùng chúng ta, bước vào tương lai một cách vững vàng và có bản sắc.

Bà Bùi Thị Tháp (63 tuổi) - Nội trợ

Ngày ấy, khi tôi khoảng hơn mười tuổi, tuổi thơ của tôi gắn liền với những buổi chiều đầy ắp tiếng cười nơi đầu ngõ. Tan học là tôi và lũ bạn đã vội vàng cất cặp sách để chạy ra ngoài chơi nhảy dây, kéo co, cướp cờ cho đến khi trời nhá nhem tối. Với nhiều đứa trẻ, khoảnh khắc ấy kết thúc bằng tiếng mẹ gọi về, làn nước ấm sau giờ chơi và mâm cơm gia đình rộn ràng. Còn với tôi và em gái, buổi chiều thường kéo dài hơn một chút, bởi bố mẹ tôi bận buôn bán ở cửa hàng nhỏ ngoài phố, thường về nhà rất muộn.

Chúng tôi quen với việc nắm tay nhau đứng chờ, không hề trách móc, chỉ là trong lòng luôn mong ngóng giây phút cả nhà được quây quần. Tôi nhớ rõ một chiều 30 Tết giá lạnh, khi lũ trẻ trong xóm đã được cha mẹ gọi về sớm để tắm gội, mặc quần áo mới, gương mặt đứa nào cũng sáng bừng và thơm tho. Chị em tôi vẫn chơi đùa, rồi lặng lẽ ngồi chờ trong căn nhà còn chưa kịp lên đèn, mang theo một niềm háo hức rất riêng cho bữa cơm tối muộn.

Chính những ngày tháng ấy đã gieo vào tôi một hạt mầm tích cực. Tôi hiểu rằng sự bận rộn của bố mẹ là vì gia đình, vì mong muốn con cái có cuộc sống đủ đầy hơn. Từ những buổi chờ đợi ấy, tôi học được sự kiên nhẫn, lòng yêu thương và khát khao xây dựng một mái ấm ấm áp. Để rồi khi trưởng thành, tôi luôn muốn trở thành điểm tựa cho con mình, giữ ngọn lửa gia đình luôn ấm, và đồng hành cùng các con bằng tất cả sự dịu dàng và vững vàng mà tuổi thơ đã dạy tôi.

Bà Nguyễn Ngọc Liên (52 tuổi) - Kinh doanh

Tôi lớn lên ở khu tập thể Điện Cơ, ngõ 221 phố Hàng Bột (hiện là phố Tôn Đức Thắng). Đó là quãng thời gian khó khăn, khi cả dãy tập thể sống chen chúc, thiếu thốn đủ bề và hầu như mọi thứ đều phải dùng chung. Nỗi ám ảnh lớn nhất khi ấy là nước sinh hoạt.

Có những đêm tôi thức trắng chỉ để chờ nước. Nước chảy rất yếu, phải cúi sát chiếc vòi đặt gần đáy bể, kiên nhẫn hứng từng chút một. Hứng được một ca thì xách, đầy được thùng thì gánh. Có lần tôi gánh cả thùng nước lên tận tầng ba, trong khi cầu thang khu tập thể ngày ấy hẹp và tối, mỗi bước đi đều nặng trĩu.

Những ký ức đó ảnh hưởng đến tôi nhiều hơn tôi từng nghĩ. Thời gian khó đó dạy tôi cách tiết kiệm và tận dụng mọi thứ đến mức tối đa. Một cái cốc có thể dùng cho nhiều việc, không cần phân biệt hay cầu kỳ. Từ đó hình thành trong tôi thói quen sống giản dị, ưu tiên những thứ đa năng, dùng được lâu dài.

Bước sang hiện tại, khi điều kiện sống đã tốt hơn rất nhiều, những trải nghiệm năm xưa vẫn âm thầm định hình cách tôi tiêu dùng và nhìn về tương lai. Tôi trân trọng các tiện ích hôm nay, đồng thời tin rằng sự phát triển bền vững không nằm ở việc có thật nhiều, mà ở khả năng sử dụng hiệu quả, tiết kiệm và có trách nhiệm. Những đêm thức chờ nước ngày ấy, theo một cách nào đó, đã giúp tôi hiểu rõ hơn giá trị của đủ đầy và cách chuẩn bị cho ngày mai.

Ông Hoàng Mạnh Dũng (50 tuổi) - Chủ quán Cà phê Bếp Dầu

Ngày còn nhỏ, bố là người đặt ra những khuôn khổ đầu tiên cho cuộc đời tôi. Không được yêu sớm, không tham gia những môn thể thao mạo hiểm, cuối năm phải có danh hiệu, phải học tiếng Anh cho đàng hoàng. Trong ký ức tuổi thơ, câu nói “nhất định phát đạt danh hiệu học sinh giỏi” luôn vang lên rất rõ, như một áp lực âm thầm nhưng dai dẳng, theo tôi suốt những năm tháng lớn lên.

Rồi đến một giai đoạn, bố thay đổi mà chính tôi cũng không ngờ. Buổi họp phụ huynh cuối năm lớp 10, lần đầu tiên bố cầm về tờ bảng điểm học lực khá của tôi. Bữa tối hôm ấy, tôi thấp thỏm chờ một cơn trách mắng quen thuộc. Nhưng bố không nhắc đến chuyện học hành, cũng không nói thêm điều gì. Sự im lặng ấy, với tôi khi đó còn đáng sợ hơn cả lời quở trách.

Từ sau ngày ấy, bố không còn ép tôi phải trở thành một phiên bản mà bố mong muốn. Bố cho phép tôi theo đuổi những điều mình thích, miễn là sống tử tế và không đi chệch khỏi những giá trị căn bản. Mỗi lần tôi rời nhà lên thành phố học tập, làm việc, bố chỉ dặn vài câu rất giản dị: đi đường cẩn thận, nhớ ăn uống đầy đủ. Những lời dặn tưởng chừng nhỏ bé ấy, sau này nghĩ lại, lại là sự che chở bền bỉ nhất.

Mãi về sau, bố mới nói rằng bố cảm thấy bố không còn hiểu hết cuộc sống đang đổi thay từng ngày. Không phải quyết định nào của bố cũng còn đúng với tôi. Vì vậy, bố mẹ chọn cách tin tôi, để tôi tự chịu trách nhiệm với những lựa chọn của mình. Chính sự tin tưởng ấy đã giúp tôi trưởng thành. Tôi học cách đứng vững trước quyết định của bản thân, học cách bước tiếp dù không có sẵn đáp án. Và ở mọi ngã rẽ, tôi luôn biết phía sau mình vẫn có bố mẹ, lặng lẽ dõi theo và tin tưởng.

Nguyễn Kông Anh (35 tuổi) - Chuyên viên quay dựng video

Lớn lên trong những năm tháng khốn khó, khi cái ăn cái mặc còn là nỗi lo thường trực, chúng tôi sớm quen với hình ảnh bố mẹ, ông bà chắt chiu từng đồng để lo cho gia đình. Đồ chơi với trẻ con khi ấy là điều xa xỉ. Nhưng trung thu, bằng một cách nào đó, chưa bao giờ thiếu niềm vui. Bởi chúng tôi học cách tự tạo ra niềm vui cho mình, từ những thứ giản dị nhất.

Một tờ lịch cũ có thể trở thành chiếc đèn lồng quả trám. Chỉ cần gấp, cắt vài đường nan, chập hai đầu lại là đã có ánh sáng lung linh trong tay. Khéo léo hơn thì thêm lõi giấy vệ sinh cho chắc, cầu kỳ hơn nữa là đèn giấy nhún, đèn làm từ lon nước ngọt hay ống bơ. Có đứa còn mày mò làm đèn xe lon, cả xóm nhìn vào đều trầm trồ. Những chiếc đèn ấy không giống nhau, nhưng đứa nào cũng nâng niu như một báu vật, bởi trong đó có công sức, sự kiên nhẫn và niềm háo hức của chính mình.

Khi đã làm bố, làm mẹ, sống trong một cuộc đời đủ đầy hơn, tôi mới hiểu rằng những năm tháng thiếu thốn ấy đã để lại cho mình nhiều hơn cả ký ức. Chúng dạy tôi trân trọng giá trị của sự sáng tạo, của lao động và của niềm vui giản dị. Đến hôm nay, tôi vẫn thích tự tay làm đồ chơi cho con, không phải vì không thể mua, mà vì muốn con cảm nhận được hạnh phúc khi tự tạo ra điều gì đó cho riêng mình. Và trong những buổi tối cắt dán bên con, tôi biết rằng mình đang trao lại cho tương lai một điều rất cũ, nhưng chưa bao giờ lỗi thời.

Nguyễn Thị Họa (48 tuổi) - Nội trợ

Tôi vẫn nhớ rất rõ ngày con hỏi tôi một câu tưởng như vô tư: “Mẹ lớn rồi mà vẫn sợ bà à?”. Lúc ấy, tôi đang đứng trong bếp, tay rửa mớ rau, điện thoại đặt bên cạnh vừa tắt cuộc gọi của mẹ tôi. Tôi khựng lại một chút, rồi cười cho qua. Tôi không trả lời con, vì chính tôi cũng không biết phải giải thích thế nào cho một đứa trẻ hiểu.

Tôi đã gần 40 tuổi, có gia đình, có con cái, tự quyết được nhiều việc trong đời. Nhưng mỗi lần mẹ gọi, tôi vẫn thấy mình nhỏ lại. Về quê, tôi vẫn dậy sớm hơn mọi ngày, nấu nướng chỉn chu, làm gì cũng chậm rãi và cẩn thận hơn. Không phải vì mẹ tôi khó, càng không phải vì tôi yếu đuối. Đó là thói quen hình thành từ những năm tháng rất dài, khi tôi còn là một đứa trẻ sống trong vòng tay tảo tần của bà.

Mẹ tôi đã đi qua cả đời bằng sự nhọc nhằn. Những bữa cơm dè sẻn, những đêm thức trắng vì con ốm, những lần giấu mệt mỏi sau câu nói “mẹ không sao”. Tôi lớn lên trong sự lo toan ấy. Nên cái “sợ” của tôi, thực ra là sợ mẹ buồn, sợ mẹ nghĩ ngợi, sợ không sống sao cho xứng đáng với những hy sinh thầm lặng của bà.

Sau này, khi mà con tôi lớn hơn nữa, tôi muốn con hiểu rằng, càng lớn, người ta càng biết giữ gìn những điều mong manh. Và nếu một ngày nào đó, con tôi cũng “sợ” tôi theo cách ấy, có lẽ tôi sẽ thấy mình đã sống một đời không uổng.

Nguyễn Thị Đón (37 tuổi) - Giáo viên

Mấy ngày nay đọc tin tức về việc Việt Nam chuẩn bị xây dựng nhiều tuyến đường sắt tốc độ cao, tôi lại nhớ về chuyến tàu hỏa năm xưa đã đưa tôi về ăn Tết cùng gia đình. Hôm đó khi cách ga tàu không còn xa, tôi ngồi bên cửa sổ ngắm nhìn cảnh đường phố quê hương đang dần hiện ra trước mắt. Rồi tôi thấy một hình ảnh quen thuộc, đó là bố - người công nhân đang đứng phía đường ray đối diện sửa đường.

Người đàn ông lấm tấm tóc bạc ấy đang làm công việc mà không có ngày nghỉ Tết, lúc đó tôi rưng rưng nhớ lại câu bố nói khi còn nhỏ: “Bố vất vả một chút cho con gái có tiền mua váy mới diện Tết”. Chính câu nói đấy đã tạo động lực cho một cô gái nhỏ bé luôn nỗ lực hết mình, để tương lai của bố sẽ bớt đi nhiều gánh nặng.

Sau này khi đường sắt cao tốc được hình thành, tôi mong rằng lúc đó bố có thể yên tâm nghỉ ngơi và chỉ cần đứng trước hiên nhà, không phải nơi đường ray, để chờ đón cô con gái trở về trên chuyến tàu nhanh hơn.

Nguyễn Linh Giang (27 tuổi) - Nhân viên BacABank

Những ngày cận Tết, ký ức về hội chợ nhỏ cuối phố lại hiện về. Ngày ấy, mỗi lần nhìn thấy gian hàng ô mai ở hội chợ Tết là tôi phải năn nỉ bố mẹ đủ kiểu mới được mua một gói nhỏ. Đứng giữa biển người, hít hà mùi mơ sấy, hồng đào và mận khô tỏa ra từ các hũ thủy tinh. Tiếng cười nói, tiếng rao bán rộn rã, cùng ánh đèn lấp lánh của hội chợ khiến mỗi lần mua ô mai trở thành một cuộc phiêu lưu bé xíu nhưng đầy hứng khởi.

Bây giờ, tôi có thể tự tay chọn hũ ô mai mình thích mà không phải xin phép. Nhưng khi nếm miếng đầu tiên, vị chua ngọt tưởng chừng thân quen mà nay khác đi. Có lẽ không phải chỉ là hương vị thay đổi, mà là chính chúng ta đã lớn, ký ức ngày xưa khiến mọi thứ thêm phần đáng trân trọng. Gian hàng ô mai vẫn tỏa hương trong những ngày cuối năm, nhắc nhở rằng Tết là lúc nhìn lại, ta vẫn thấy một mảnh ký ức ngọt ngào và học cách trân trọng giá trị giản dị trong cuộc sống hôm nay.

Hoàng Thu Lệ (29 tuổi) - MC tự do

Năm 2023, lần đầu tiên tôi gói bánh chưng ở một căn bếp nhỏ trong căn nhà thuê tại Hàn Quốc, vào một chiều cuối năm lạnh và yên ắng. Không có lá dong đúng nghĩa, chỉ là lá mua tạm ở chợ châu Á. Không có bếp củi, không có nồi bánh sôi ùng ục suốt đêm, càng không có tiếng cười nói rộn ràng của cả nhà. Mọi thứ giản lược đến mức tối đa, nhưng ký ức thì lại đầy lên rất nhanh.

Tôi nhớ những mùa Tết cũ, khi còn bé, chỉ quanh quẩn bên nồi bánh chưng của bố mẹ. Tôi không gói, chỉ ngồi nhìn, hít mùi lá dong, mùi gạo nếp, mùi khói bếp ám vào áo. Khi đó, bánh chưng là một điều hiển nhiên của Tết, là thứ luôn có sẵn, không cần nghĩ nhiều. Chỉ đến khi đi xa, tôi mới nhận ra, có những ký ức chỉ thật sự hiện hình khi ta không còn ở trong vòng tay quen thuộc của nó.

Chiếc bánh năm ấy gói ở nước ngoài không vuông vức. Dây buộc lỏng, bánh hơi méo, vị cũng khác bánh nhà. Nhưng khi mở ra, cắt miếng đầu tiên, tôi thấy Tết vẫn còn đó. Không trọn vẹn, nhưng đủ để giữ mình không lạc.

Có lẽ, ký ức không phải để níu kéo quá khứ, mà để giúp ta biết mình là ai khi bước về phía trước. Tôi tin rằng, dù ở đâu, mỗi cái Tết sau này, chiếc bánh chưng tự gói, dù méo hay tròn, sẽ luôn là cách tôi mang một phần Việt Nam theo mình vào tương lai.

Dương Thu Thủy (26 tuổi) - Du học sinh

Tôi bắt đầu chuyến đi ấy vào một ngày rất bình thường, khi một mình xách xe máy rời Hà Nội, không lịch trình, không điểm đến cụ thể, cũng chẳng đặt ra cho mình một mục tiêu rõ ràng. Tôi chỉ biết sẽ đi dọc theo dải đất hình chữ S, đến đâu thấy cần dừng thì dừng.

Khác với những hành trình “xuyên Việt” thường được tính bằng vài tuần, chuyến đi của tôi kéo dài suốt 9 tháng. Từ Hà Nội, tôi ngược lên Hà Giang, rồi men theo miền Trung, xuôi dần về phương Nam, cho đến khi dừng lại ở Kiên Giang cũ. Thời gian dài hơn dự tính, nhưng chính sự chậm rãi ấy cho tôi cơ hội cảm nhận đất nước mình bằng tất cả giác quan. Những vùng đất từng chỉ tồn tại qua sách vở, phim ảnh hay bản tin giờ hiện ra rõ ràng, sống động và gần gũi. Tôi nhận ra Việt Nam đẹp hơn rất nhiều so với mọi lời miêu tả.

Có những nơi giữ chân tôi rất lâu. Ở Phú Yên cũ, lần đầu đứng trước Gành Đá Đĩa, gần ngọn hải đăng, tôi đã bật khóc. Không vì buồn bã, mà vì xúc động trước vẻ đẹp hùng vĩ và rất đỗi Việt Nam của thiên nhiên. Ở Quảng Trị, tôi ở lại, vừa tham quan vừa làm hướng dẫn viên miễn phí tại Nghĩa trang liệt sĩ Đường 9, để tự mình hiểu sâu hơn về lịch sử.

Chỉ khi tự đi, tôi mới thấy khoảng cách giữa kiến thức trong sách và đời sống thực lớn đến thế nào. Địa lý không còn là những dòng chữ khô cứng, mà trở thành một mạng lưới sống động, có liên kết và đầy ý nghĩa. Chuyến đi ấy không chỉ đưa tôi đi qua đất nước, mà còn giúp tôi hiểu rõ hơn con đường mình sẽ tiếp tục bước tới sau này.

Nguyễn Tuấn Linh (34 tuổi) - ThS. tại Đại học Nanyang (Singapore)

Trong tuổi thơ của tôi, Tết từng rất đỗi bình thường. Đó chỉ là những ngày được nghỉ học dài hơn, được ăn nhiều bánh kẹo hơn, được thấy bố mẹ nấu những món mà ngày thường ít khi xuất hiện. Khi ấy, Tết đến rồi đi nhẹ tênh, chưa kịp đọng lại thành một điều gì thật sâu trong lòng.

Mãi đến năm tôi mười tuổi, khi chị gái lần đầu rời nhà đi học xa, Tết mới bắt đầu mang một ý nghĩa khác. Lần đầu tiên, tôi biết đếm ngược từng ngày, không phải vì quần áo mới hay tiền mừng tuổi, mà vì mong được gặp chị, được có một khoảng thời gian cả nhà lại ngồi đủ bên nhau. Tết khi ấy trở thành một lời hẹn, một niềm chờ đợi rất cụ thể.

Cảm giác đó trở lại vào năm tôi 18 tuổi, nhưng ở một vị thế khác. Lần này, tôi là người trở về. Trên chuyến tàu từ Hà Nội về quê, tôi vẫn nhớ rõ hình ảnh một cành đào đầy nụ được đặt trên giá hành lý. Chỉ một chi tiết nhỏ thôi nhưng đủ khiến tôi nhận ra đây không còn là một chuyến tàu bình thường. Tàu mở những bản nhạc quen thuộc của ngày cuối năm, và trong ánh mắt mỗi người đều có chung một sự nôn nao khó giấu, như thể ai cũng đang hướng về cùng một điểm đến mang tên nhà.

Có lẽ phải đi xa một chút, tôi mới hiểu Tết không nằm ở sự rộn ràng bên ngoài, mà ở cảm giác được quay về. Là khoảnh khắc mọi lo toan tạm lùi lại phía sau, để mỗi người tìm thấy cho mình một nơi chốn bình yên thật sự, nơi luôn sẵn sàng chờ ta trở lại.

Nguyễn Hồng Nhung (20 tuổi) - sinh viên

Cuộc sống xa nhà, tin nhắn trở thành sợi dây liên lạc quen thuộc giữa tôi và mẹ. Những ngày giáp Tết, trong một phút than thở vu vơ, tôi gửi cho mẹ một tấm meme (hình hài hước) với dòng chữ “đang yên đang lành thì bỗng dưng Tết”. Như dự đoán, mẹ không hiểu. Tôi phải giải thích lại từng ý, từng lớp nghĩa trong bức ảnh. Và cũng như nhiều trò đùa khác, khi phải diễn giải quá nhiều, tiếng cười dần nhạt đi.

Nhưng thay vì bỏ qua, tôi chọn một cách khác. Tôi bắt đầu “dạy” mẹ dùng meme. Không vội vàng, không cầu kỳ, tôi chọn những hình ảnh đơn giản, dễ hiểu, gửi kèm vài dòng chú thích ngắn. Dần dần, mẹ quen hơn với kiểu biểu đạt mới mẻ ấy, không còn lúng túng trước những hình ảnh hài hước tưởng chừng xa lạ với thế hệ của mình.

Trong quá trình đó, tôi nhận ra một điều giản dị nhưng quan trọng: Không bao giờ là quá muộn để học một điều mới, và cũng không bao giờ là thừa khi con cái chủ động bước về phía bố mẹ. Khoảng cách thế hệ không tự nhiên mất đi, nó được thu hẹp bằng sự kiên nhẫn và sẵn lòng lắng nghe từ cả hai phía.

Những cuộc trò chuyện giữa hai mẹ con vì thế trở nên nhẹ nhàng hơn, vui vẻ hơn. Và rồi có một ngày, mẹ gửi lại cho tôi một tấm meme. Không cần giải thích nhiều, tôi hiểu rằng mình vừa nhận được một món quà rất đặc biệt: Sự kết nối được xây dựng từ những điều nhỏ bé, nhưng đủ ấm áp để kéo gần hai thế hệ lại với nhau.

Đinh Thị Kiều Oanh (22 tuổi) - sinh viên

Ngày trước, mỗi lần về thăm bà, tôi thường bắt gặp trong tủ bếp vài hộp bánh đã quá hạn. Khi ấy, tôi còn trẻ và vô tư, chỉ thoáng nghĩ rằng bà đãng trí, sao lại để bánh lâu đến vậy. Cho đến một lần, vẫn là hộp bánh tôi mua biếu bà ngày Tết, được bà mang ra đưa cho mình vào ngày tôi về quê chơi hè cùng câu nói “năm nay cháu về ít quá, bà để dành tới giờ mới bỏ ra ăn”, tôi như hiểu ra tất cả.

Không phải ông bà để bánh quá lâu, mà là tôi về quê quá ít, quá muộn. Những hộp bánh ấy chưa từng bị lãng quên. Chúng được mua về với niềm háo hức, được xếp ngay ngắn vào tủ, được giữ lại như một thói quen chờ đợi. Bà luôn chuẩn bị sẵn, như thể tôi có thể trở về bất cứ lúc nào. Chỉ là nhịp sống của tôi ngày một gấp gáp hơn, những chuyến đi dài hơn và khoảng cách giữa những lần về thăm ngày càng thưa dần.

Khi nhận ra điều đó, tôi thấy lòng mình chùng xuống. Những hộp bánh quá hạn ấy hóa ra lại là dấu mốc của thời gian, là minh chứng cho sự chờ đợi âm thầm mà bền bỉ. Từ đó, tôi học cách sống chậm hơn, để ý nhiều hơn đến những chi tiết nhỏ bé tưởng chừng không đáng kể. Tôi hiểu rằng tình yêu gia đình không ồn ào, không phô bày, mà nằm ở việc luôn có một chỗ được giữ sẵn cho mình, dù mình có trở về hay không.

Sự thấu hiểu ấy theo tôi đến hiện tại và cả tương lai, nhắc tôi biết trân trọng hơn những lần sum họp và đừng để yêu thương chỉ còn nằm lại trong những hộp bánh chờ đợi.

Đinh Thị Hiền Thương (27 tuổi) - lễ tân tại Premier Village Da Nang resort

Hồi còn nhỏ, tôi luôn ngóng chờ mỗi ngày chỉ để đến giờ được xem hoạt hình. Cả buổi chiều trôi qua chậm rãi, chỉ cần nghe tiếng nhạc quen thuộc vang lên từ chiếc tivi là mọi thứ xung quanh như dừng lại. Tôi có thể ngồi hàng giờ trước màn hình, xem hết phim này đến chương trình đố vui khác, kiên nhẫn theo dõi từng câu hỏi, từng phần thưởng, dù chẳng hiểu hết nhưng vẫn thấy vui. Buổi tối ngày ấy cũng có một nghi thức rất riêng. Tôi chờ cho đến khi chương trình phát sóng bài “chúc bé ngủ ngon”, giai điệu vang lên nhẹ nhàng như một lời nhắc. Tivi tắt, tôi lên giường đi ngủ, mang theo cảm giác trọn vẹn của một ngày khép lại.

Lớn lên rồi, tôi xem tivi ít dần. Không còn những khung giờ cố định để chờ đợi, cũng chẳng còn cảm giác hồi hộp khi nghe tiếng nhạc mở đầu quen thuộc. Thay vào đó là chiếc điện thoại luôn nằm trong tay, là dòng chảy không dứt của mạng xã hội. Tôi lướt nhanh, xem nhanh, chuyển qua lại giữa vô số nội dung trong vài giây ngắn ngủi. Niềm vui đến nhanh, nhưng cũng trôi qua rất nhanh, không kịp đọng lại.

Có những lúc, giữa một tối muộn, tôi chợt nhớ đến khoảng thời gian có thể ngồi yên hàng giờ trước chiếc tivi cũ, chỉ để xem trọn vẹn một chương trình. Tôi nhận ra mình đã đi từ việc biết chờ đợi sang quen với sự tức thì. Tuổi thơ ấy, với những buổi chiều xem hoạt hình và những bản nhạc chúc ngủ ngon, đã dạy tôi cách tận hưởng và khép lại một ngày thật trọn vẹn. Và có lẽ, khi trưởng thành, điều tôi cần học lại không phải là cách xem thêm nhiều thứ, mà là cách dừng lại đủ lâu để cảm nhận niềm vui, như ngày xưa từng làm.

Ngô Dịu Hương (26 tuổi) - nhân viên văn phòng

Rạng sáng ngày 1/1/2001, tôi mới 5 tuổi. Tôi không còn nhớ vì sao cả nhà lại quyết định ra hồ Hoàn Kiếm đêm ấy, chỉ nhớ rất rõ rằng bố mẹ đều ở đó, còn tôi thì lọt thỏm giữa một biển người đông nghẹt, trong khoảnh khắc Hà Nội bước sang một thiên niên kỷ mới.

Dòng người chen nhau chật chội tới mức không thể nhúc nhích. Giữa sự ngột ngạt ấy, tôi ngồi trên vai bố, dù khi đó đã không còn quá nhỏ. Tôi nhớ rất rõ cảm giác mồ hôi thấm qua lớp áo, nhớ hơi ấm từ bờ vai rộng và chắc, như một điểm tựa giữa đám đông đang dồn ép từng bước. Đêm mùa đông nhưng không hề lạnh, chỉ có tiếng người, ánh đèn và sự hồi hộp lan khắp không gian.

Có lúc, từ một căn nhà cao phía đối diện, người ta làm rớt nước xuống đám đông. Nước lạnh tạt qua, khiến mọi thứ dịu lại trong vài giây ngắn ngủi. Tôi nắm chặt tóc bố để khỏi trượt xuống, và bố khẽ nhấc tôi cao hơn, như thể muốn tôi nhìn thấy rõ hơn bầu trời đang chuẩn bị bừng sáng.

Sau này lớn lên, tôi đi qua nhiều thời khắc giao thừa khác, ở nhiều nơi khác. Nhưng cảm giác ngồi trên vai bố, giữa đêm cả thành phố đổi sang một con số mới của lịch sử, vẫn ở lại rất lâu. Nó nhắc tôi rằng, giữa những bước chuyển lớn lao của thời gian, điều nâng đỡ mình vững vàng nhất đôi khi chỉ là một bờ vai quen thuộc, lặng lẽ đi cùng ta từ quá khứ đến tương lai.

Nguyễn Thuỳ Anh (29 tuổi) - nhân viên văn phòng