Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng phát biểu tại tổ. Ảnh: Kiều Chinh/Mekong ASEAN.

Chiều 20/10, phát biểu tại phiên thảo luận ở Tổ về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Điện lực, Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng cho biết Việt Nam đã xác lập mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số, dựa trên các động lực mới, đặc biệt là khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Theo Thủ tướng, mục tiêu này đặt ra nhu cầu điện rất lớn, nhất là khi Việt Nam đẩy mạnh phát triển công nghệ cao, thu hút đầu tư nước ngoài và xây dựng các trung tâm dữ liệu.

Bên cạnh Trung tâm Dữ liệu quốc gia, Việt Nam còn cần phát triển các trung tâm dữ liệu dự phòng và hệ thống dữ liệu của các bộ, ngành, địa phương. Những hạ tầng này đều đòi hỏi nguồn điện lớn, ổn định và liên tục.

"Chỉ riêng việc tăng trưởng hai con số đã có nhu cầu điện rất lớn. Cộng với việc chúng ta phát triển khoa học, công nghệ, xây dựng các trung tâm dữ liệu, thu hút các nhà đầu tư nước ngoài vào lĩnh vực công nghệ cao thì tất cả những việc đó chúng ta phải bảo đảm đủ điện," Thủ tướng nhấn mạnh.

Để huy động nguồn lực phát triển ngành điện, người đứng đầu Chính phủ đặc biệt lưu ý yêu cầu xây dựng môi trường đầu tư minh bạch, ổn định, có khả năng dự báo và bảo đảm hài hòa lợi ích giữa các bên.

Thủ tướng phân tích, các dự án điện lực thường cần nguồn vốn rất lớn, thời gian đầu tư và thu hồi vốn kéo dài. Nhà đầu tư phải huy động vốn từ nhiều nguồn, trong đó có ngân hàng và các tổ chức tài chính quốc tế, nên đặc biệt quan tâm đến sự ổn định của chính sách và khả năng kiểm soát rủi ro. Đồng thời, việc thu hút đầu tư phải bảo đảm lợi ích quốc gia, quyền lợi của người dân và khả năng tiếp cận điện với mức giá hợp lý.

"Chúng ta phải tìm được điểm cân bằng giữa lợi ích của các nhà đầu tư với lợi ích của Nhà nước, lợi ích của nhân dân. Nếu các điều kiện đầu tư không đủ hấp dẫn, rủi ro quá lớn thì chúng ta không thể huy động được nguồn vốn rất lớn từ khu vực tư nhân và các nhà đầu tư nước ngoài để phát triển ngành điện. Ngược lại, nếu cơ chế ưu đãi quá lớn, làm tăng giá điện và chi phí sản xuất, kinh doanh thì sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến người dân, doanh nghiệp và sức cạnh tranh của nền kinh tế," Thủ tướng phân tích.

Về cơ cấu nguồn điện, Thủ tướng cho rằng dư địa phát triển thủy điện không còn nhiều, trong khi việc phát triển các nguồn điện sử dụng nhiên liệu hóa thạch phải tính đến cam kết phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050. Trong bối cảnh đó, Việt Nam cần tập trung phát triển điện khí trong nước, điện khí LNG nhập khẩu, điện gió, điện mặt trời và các nguồn năng lượng mới.

Cơ cấu nguồn điện cần được tính toán hợp lý, bởi mỗi loại hình có chi phí đầu tư, giá thành sản xuất và đặc điểm vận hành khác nhau. Riêng điện khí LNG, chi phí phát điện có thể cao, nếu phát triển với tỷ trọng không phù hợp sẽ gây áp lực lên giá điện. Vì vậy, chính sách phát triển nguồn điện phải được xem xét tổng thể, bảo đảm an ninh năng lượng, hiệu quả kinh tế và kiểm soát chi phí đầu vào của nền kinh tế.

Đề cập đến những điểm nghẽn trong phát triển điện lực, Thủ tướng nhấn mạnh yêu cầu cải cách mạnh mẽ thủ tục hành chính, rút ngắn thời gian chuẩn bị và triển khai dự án.

Theo Thủ tướng, qua làm việc với các nhà đầu tư nước ngoài, có ý kiến phản ánh quá trình thực hiện thủ tục cho một dự án điện gió ngoài khơi có thể kéo dài tới 10 năm. Nếu cải cách thủ tục hành chính, thời gian này có thể rút xuống còn khoảng 5 năm. Do đó, việc sửa đổi Luật Điện lực cần được tiến hành đồng bộ với các luật liên quan, tạo hành lang pháp lý thuận lợi, giảm thời gian và chi phí triển khai dự án, đồng thời bảo đảm yêu cầu quản lý Nhà nước.

Thủ tướng cũng bày tỏ lo ngại về tiến độ thực hiện Quy hoạch điện VIII, khi nhiều dự án nguồn điện và lưới điện còn chậm, ảnh hưởng đến khả năng đáp ứng nhu cầu điện trong thời gian tới. "Nếu không có giải pháp cấp bách, cả về hoàn thiện pháp luật và tổ chức thực hiện, sẽ rất khó bảo đảm đủ điện cho nhu cầu phát triển đất nước," Thủ tướng nói.

Một trong những nguyên nhân là một số dự án dù đã có trong quy hoạch nhưng địa phương chưa lựa chọn được nhà đầu tư, chưa hoàn tất các thủ tục và thỏa thuận cần thiết để triển khai.

Chính phủ sẽ chỉ đạo Bộ Công Thương phối hợp với các Bộ, ngành, địa phương tiếp tục rà soát, cập nhật, điều chỉnh Quy hoạch điện VIII, bảo đảm các dự án được bổ sung có tính khả thi, phù hợp với khả năng huy động nguồn lực và yêu cầu tiến độ.

Về chính sách thu hút đầu tư, Thủ tướng cho rằng các dự án điện lực có quy mô vốn lớn, thời gian thu hồi vốn dài cần có cơ chế chia sẻ rủi ro hợp lý. Với điện khí LNG, cơ chế sản lượng điện hợp đồng tối thiểu hiện nay chưa giải quyết đầy đủ những quan ngại của nhà đầu tư về khả năng thu hồi vốn. Các nhà đầu tư nước ngoài còn đối mặt với rủi ro tỷ giá, khả năng cân đối ngoại tệ và các điều kiện tài chính trong suốt vòng đời dự án.

Thủ tướng nhấn mạnh, quá trình hoàn thiện pháp luật phải gắn với xây dựng môi trường đầu tư minh bạch, rõ ràng, có tính dự báo, giúp nhà đầu tư yên tâm bỏ vốn vào các dự án dài hạn.