Trước khi diễn ra lễ tưởng niệm, đại diện Ban tổ chức lễ hội, đoàn rước bộ thực hiện các nghi thức từ chùa Côn Sơn sang đền Nguyễn Trãi. Ảnh: Phùng Nguyện/Mekong ASEAN.

Trình bày diễn văn tại buổi lễ, ông Nguyễn Minh Hùng, Phó Chủ tịch UBND thành phố Hải Phòng, Phó Trưởng Ban thường trực Ban tổ chức Lễ hội mùa thu Côn Sơn - Kiếp Bạc năm 2025 cho biết, đây là một sự kiện văn hóa lớn của thành phố và đất nước thể hiện sự trân trọng lịch sử, nhằm ôn lại truyền thống yêu nước, ý chí độc lập tự cường, lòng tự hào dân tộc và giáo dục đạo lý uống nước nhớ nguồn, tưởng nhớ, tôn vinh các bậc vĩ nhân có công lao to lớn trong sự nghiệp bảo vệ và xây dựng đất nước.

Danh nhân Nguyễn Trãi hiệu là Ức Trai, sinh năm Canh Thân (1380) tại kinh thành Thăng Long. Thân phụ ông là Nguyễn Phi Khanh, nguyên quán ở làng Chi Ngại (nay thuộc phường Trần Hưng Đạo, thành phố Hải Phòng); thân mẫu là Trần Thị Thái, con gái của quan Đại Tư đồ Trần Nguyên Đán.

Đoàn rước bộ di chuyển từ chùa Côn Sơn. Ảnh: Phùng Nguyện/Mekong ASEAN.

Tuổi thơ Nguyễn Trãi sống với ông ngoại ở Thăng Long và Côn Sơn. Khi ông ngoại qua đời, ông về ở với cha tại làng Nhị Khê. Được ông ngoại và cha trực tiếp dạy dỗ, rèn luyện, Nguyễn Trãi sớm nổi tiếng là người tài đức và có chí lớn.

Đoàn rước bộ di chuyển đến đền Nguyễn Trãi. Ảnh: Phùng Nguyện/Mekong ASEAN.

Năm 1400, khi mới 20 tuổi, ông thi đỗ Thái học sinh, năm sau ra nhận chức Ngự sử đài Chánh trưởng dưới triều nhà Hồ.

Từ năm 1407, nhà Hồ suy yếu, đất nước ta dưới ách đô hộ của giặc Minh, chúng đã gây nên những thảm khốc tột cùng trên đất nước ta: “Chặt hết trúc Nam Sơn không ghi hết tội ác; tát cạn nước Đông Hải cũng không rửa hết tanh nhơ”…

Căm phẫn quân thù, sục sôi tinh thần yêu nước, ông quyết nuôi ý chí cứu nước, cứu dân. Ông đến Lam Sơn tụ nghĩa, dâng Bình Ngô sách, “10 năm ở màn trướng, 5 phen miệng hổ lăn mình”, dốc tâm huyết, một lòng thành giúp Bình Định Vương Lê Lợi. Ông trở thành linh hồn của cuộc kháng chiến chống quân xâm lược nhà Minh, giải phóng đất nước ở thế kỷ 15.

Màn biểu diễn trống tại lễ tưởng niệm. Ảnh: Phùng Nguyện/Mekong ASEAN.

Kháng chiến thắng lợi, Nguyễn Trãi đã viết Bình Ngô Đại cáo - một bản Tuyên ngôn độc lập bất hủ, áng thiên cổ hùng văn tổng kết tài tình cuộc kháng chiến vĩ đại của dân tộc.

Ông Nguyễn Minh Hùng, Phó Chủ tịch UBND thành phố Hải Phòng, Phó Trưởng Ban thường trực Ban tổ chức Lễ hội mùa thu Côn Sơn - Kiếp Bạc năm 2025 trình bày diễn văn tại lễ tưởng niệm. Ảnh: Phùng Nguyện/Mekong ASEAN.

Nói về Nguyễn Trãi, cố Thủ tướng Phạm Văn Đồng đã viết: “Nguyễn Trãi, người anh hùng dân tộc, văn võ song toàn, “văn” là chính trị, cứu nước, cứu dân, nội trị, ngoại giao mở nền thái bình muôn thuở, rửa nỗi hẹn ngàn thu; “võ” là quân sự, chiến lược và chiến thuật, yếu đánh mạnh, ít địch nhiều… thắng hung tàn bằng đại nghĩa; “văn” và “võ” đều là vũ khí, mạnh như vũ bão, sắc như gươm dao…”.

Đất nước hòa bình, với ước vọng tham gia “Duy tân đất nước, xây dựng nền thái bình muôn thuở… và tư tưởng “Việc nhân nghĩa cốt ở yên dân”..., tư tưởng, đạo lý của vĩ nhân vượt không gian quốc gia và vượt thời gian nhiều thế kỷ.

Đọc văn tế tưởng niệm 583 năm ngày mất của anh hùng dân tộc, danh nhân văn hóa thế giới Nguyễn Trãi. Ảnh: Phùng Nguyện/Mekong ASEAN.

Sau kháng chiến chống giặc Minh thắng lợi, ông tiếp tục hoạt động chính trị, văn hóa, xã hội dưới triều Lê và đã có công lớn trong việc tạo ra nền tảng kinh tế, xã hội, sự hòa hợp giữa “Nước và Dân” - nguồn lực xây dựng đất nước Đại Việt vững mạnh đương thời.

Đã từ lâu, trong tâm thức đồng bào cả nước, khi nói về Côn Sơn là nhớ về Nguyễn Trãi, nhớ về vầng Sao Khuê lấp lánh trong lịch sử dân tộc Việt Nam.

Với Côn Sơn - mảnh đất đã gắn bó với ông những năm tháng tuổi thơ và cũng nơi ông náu mình “ngẫm nay, suy trước, xét cùng mọi lẽ hưng vong” để sau này viết Bình Ngô sách, vạch ra đường lối đánh giặc cứu nước giải phóng dân tộc.

Lãnh đạo thành phố Hải Phòng và các đại biểu thành kính dâng hương. Ảnh: Phùng Nguyện/Mekong ASEAN.

Dưới thời vua Lê Thái Tông, ông được vua giao trông coi đạo Đông - Bắc. Côn Sơn cũng là nơi ông dựng nhà, mài mực viết lên nhiều tác phẩm có giá trị sử học, văn học, triết học, quân sự, ngoại giao và trở thành những di sản quý báu cho hậu thế. Tiêu biểu là “Côn Sơn ca”, cho đến bây giờ vẫn chưa có tao nhân, mặc khách nào viết về Côn Sơn hay hơn thế.

Côn Sơn - nơi ông đã chọn về trí sĩ, được giao trông coi chùa Tư Phúc, ông đã góp sức tu bổ, mở rộng quy mô đưa ngôi chùa trở thành đại danh lam thắng cảnh.

“Khi đi xa, Côn Sơn đã trở thành hoài niệm trong tâm hồn ông. Hồn của Côn Sơn - khí của đất tổ quê cha đã là những mạch ngầm tạo nên Nguyễn Trãi - là kết tinh tâm hồn và trí tuệ của dân tộc - một vầng Sao Khuê không chỉ tỏa sáng ở bầu trời Việt Nam mà được nhân loại trân trọng, tỏa sáng cả năm châu”, ông Nguyễn Minh Hùng bày tỏ.

Người dân và du khách thành kính dâng hương. Ảnh: Phùng Nguyện/Mekong ASEAN.

Nhân dịp kỷ niệm 600 năm ngày sinh (1380 - 1980), Nguyễn Trãi được Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa của Liên Hợp quốc (UNESCO) vinh danh và cùng kỷ niệm năm sinh.

Nguyễn Trãi đã đi vào lịch sử và trở thành anh hùng vĩ đại của dân tộc, một danh nhân văn hóa kiệt xuất. Dù trên cõi trần thế, cuộc đời ông kết thúc bằng một bi kịch thương đau, song ông đã được lịch sử ghi nhận, tôn thờ với sự nghiệp lừng lẫy, vẻ vang, có tầm ảnh hưởng to lớn tới sách lượng bảo vệ và xây dựng đất nước.

Đền thờ Nguyễn Trãi - Ức Trai linh từ đã trở thành điểm hẹn của những lớp người khắc sâu đạo lý “uống nước nhớ nguồn” tôn vinh thành kính Ức Trai. Nơi đây, mỗi độ xuân về, thu đến, lại có hàng chục vạn lượt du khách về tham quan, chiêm bái để được đắm mình trong không gian linh thiêng, thanh khiết, để được tưởng nhớ, tri ân các bậc tiền nhân...