 |
| Cổng tam quan đền Ngọc Hoa, thôn Văn Tảo, xã Hà Nam, thành phố Hải Phòng. Ảnh: Lâm Hòa/Mekong ASEAN. |
Tọa lạc tại thôn Văn Tảo, xã Hà Nam, thành phố Hải Phòng, đền Ngọc Hoa, tên chữ là Ngọc Linh từ, là công trình văn hóa tâm linh gắn với truyền thuyết về người con gái tài sắc, giàu lòng nhân ái, có cuộc đời nhiều bi kịch nhưng giữ trọn tiết hạnh. Quận chúa Ngọc Hoa cũng là nhân vật trung tâm trong truyện Nôm khuyết danh nổi tiếng "Phạm Tải - Ngọc Hoa".
Theo các nguồn tài liệu lưu giữ tại địa phương, Ngọc Hoa là con gái của tướng Trần Công, người thôn Văn Tảo đã có công giúp vua dẹp loạn. Ngọc Hoa là người con gái đẹp người, đẹp nết, sinh ra vào thời Lý.
Truyền thuyết kể rằng, ngày đó, có một người sa cơ lỡ bước tên là Phạm Tải đến ăn xin. Thấy người ăn mày khôi ngô tuấn tú, Ngọc Hoa động lòng thương cảm. Hai người dần tâm đầu ý hợp, yêu mến nhau. Cha Ngọc Hoa thấy vậy đã giúp Phạm Tải sính lễ tổ chức đám cưới cho hai người.
 |
| Đền Ngọc Hoa được Nhà nước công nhận là Di tích lịch sử cấp quốc gia năm 1994. Ảnh: Lâm Hòa/Mekong ASEAN. |
Thế nhưng, chẳng bao lâu sau, tai họa ập đến. Trong làng có người tên là Biện Điền con nhà danh giá trước đó đã đến ướm hỏi Ngọc Hoa, nhưng bị nàng từ chối. Tức giận khi biết tin, Biện Điền thuê một nhóm sai nha tính đến giết hại Trần Công và cướp nàng Ngọc Hoa. Nhưng nhóm sai nha này trên đường đi đã bị một trận cuồng phong quật ngã ngoài đồng.
 |
| Giếng Ngọc bên cạnh đền thờ Ngọc Hoa. Ảnh: Lâm Hòa/Mekong ASEAN. |
Không từ bỏ ý định, Biện Điền tiếp tục lập mưu tâu cống Ngọc Hoa lên vua. Vua lệnh cho Ngọc Hoa đến xem mặt. Nàng đã phải tự làm xấu, tóc rũ rối, mực bôi má đào, bỏ hài đi đất, áo quần xộc xệch… để không bị vua chọn.
Cũng theo truyền thuyết ở địa phương, Ngọc Hoa tâu với vua mình là gái đã có chồng. Nhưng với sự ép buộc của vua quan, Phạm Tải phải chọn cái chết. Nhớ thương chồng, nàng khóc thảm thiết để tang chồng 3 năm. Sau 3 năm mãn tang, Ngọc Hoa đã tuẫn tiết theo chồng. Trước khi mất, Ngọc Hoa bàn với bố, mẹ chia của cải, ruộng đất cho dân làng.
Thương tiếc Ngọc Hoa, người dân trong làng lập miếu thờ bà. Sau này, di tích được cải tạo, nâng cấp dần thành đền.
 |
| Đình thôn Văn Tảo trong quần thể di tích đình, chùa, đền của địa phương. Đình thờ Thành Hoàng làng là tướng Trần Công, thân phụ của Quận chúa Ngọc Hoa. Ảnh: Lâm Hòa/Mekong ASEAN. |
 |
| Chùa thôn Văn Tảo có tên chữ là Linh Phúc tự, thờ Phật. Ảnh: Lâm Hòa/Mekong ASEAN. |
Hiện nay, đền thờ Ngọc Hoa có kiến trúc khang trang, với các hạng mục như sân thượng, tả vu, hữu vu, hậu cung…, trong đó tượng Ngọc Hoa được tôn trí trang nghiêm, thể hiện vẻ đẹp đoan trang, thanh thoát.
Tại đền còn lưu sắc phong thời Nguyễn, với nội dung: Sắc chỉ cho xã Văn Tảo, huyện Thanh Hà, tỉnh Hải Dương phụng sự Trần Ngọc Hoa hiệu Ngọc Lỗi quận chúa phu nhân tôn thần có công hiện là giúp một nước, che chở cho dân, nổi tiếng linh thiêng, ứng hợp. Xã Văn Tảo, huyện Thanh Hà, tỉnh Hải Dương trước kia, nay là thôn Văn Tảo, xã Hà Nam, thành phố Hải Phòng.
 |
| Các bia đá trong khuôn viên di tích. Ảnh: Lâm Hòa/Mekong ASEAN. |
 |
| Cổng tam quan phía trước đình thôn Văn Tảo. Ảnh: Lâm Hòa/Mekong ASEAN. |
Tại địa phương hiện còn lưu cuốn truyện nôm khuyết danh Phạm Tải - Ngọc Hoa gồm 932 câu, được diễn đạt bằng văn vần, chủ yếu là lục bát, ra đời vào khoảng thế kỷ thứ 18. Câu chuyện được lưu truyền, ca ngợi mối tình chung thủy hiếm có của Ngọc Hoa đối với chồng là Phạm Tải.
Trong quần thể di tích của thôn Văn Tảo, bên cạnh đền Ngọc Hoa còn có đình, chùa của thôn tạo nên kiến trúc “tiền Thần, trung Phật, hậu Thánh" và hệ thống ao hồ, giếng, cùng những cây cổ thụ quanh năm xanh mát…
 |
| Cây gạo cổ thụ phía trước cổng tam quan ngôi đình thôn Văn Tảo. Ảnh: Lâm Hòa/Mekong ASEAN. |
Hàng năm, lễ hội đền Ngọc Hoa được địa phương tổ chức từ ngày mùng 4 - 6/2 âm lịch, chính hội nhằm ngày 6/2 âm lịch, với phần lễ và phần hội.
Trong đó, phần lễ gồm tế mở cửa đền, lễ rước truyền thống, dâng hương, lễ tạ…; phần hội tổ chức các trò chơi dân gian như bắt vịt, đập niêu, đi cầu thùm, thi nấu cơm… và các chương trình văn nghệ, thu hút đông đảo người dân và du khách thập phương.
