Đình Thổ Hà, xã Vân Hà, tỉnh Bắc Ninh. Ảnh: Bacninh.gov.

Phó Thủ tướng Mai Văn Chính vừa ký Quyết định số 266/QĐ-TTg ngày 11/2/2026 xếp hạng di tích quốc gia đặc biệt (đợt 19) đối với hai di tích tiêu biểu, gồm Quần thể di tích đình, chùa, từ chỉ Thổ Hà (phường Vân Hà, tỉnh Bắc Ninh) và Di tích lịch sử Nhà ngục Kon Tum (phường Kon Tum, tỉnh Quảng Ngãi). Đây là những địa chỉ văn hóa, lịch sử có giá trị đặc biệt về kiến trúc nghệ thuật và truyền thống đấu tranh cách mạng.

Theo quyết định, khu vực bảo vệ các di tích được xác định theo biên bản và bản đồ khoanh vùng trong hồ sơ xếp hạng. Phó Thủ tướng giao Bộ trưởng Văn hóa, Thể thao và Du lịch cùng chủ tịch UBND các cấp nơi có di tích chịu trách nhiệm quản lý nhà nước theo quy định của pháp luật về di sản văn hóa, đồng thời bảo đảm tính chính xác của số liệu, nội dung hồ sơ đề nghị xếp hạng.

Quần thể di tích đình, chùa, từ chỉ Thổ Hà tọa lạc tại trung tâm làng Thổ Hà - ngôi làng cổ đặc trưng của vùng đồng bằng Bắc Bộ. Căn cứ tư liệu Hán Nôm, đặc biệt là 30 bia đá cổ có niên đại từ thế kỷ XVII đến XIX cho thấy các di tích hình thành từ rất sớm, được trùng tu, tôn tạo vào các giai đoạn sau này. Các công trình thuộc quần thể di tích hiện vẫn lưu giữ được những nét kiến trúc nghệ thuật truyền thống độc đáo cùng các tài liệu, hiện vật quý giá.

Tại đây lưu giữ gần 100 pho tượng Phật cổ, hệ thống ngai thờ, kiệu thờ, bảo vật quốc gia cửa võng đình Thổ Hà, hệ thống bia đá, hoành phi, câu đối cùng các bát hương, lư hương bằng gốm - sản phẩm đặc sắc của làng gốm Thổ Hà.

Còn du tích Nhà ngục Kon Tum là chứng tích lịch sử gắn với phong trào đấu tranh chống thực dân Pháp ở Tây Nguyên, nơi đây từng giam giữ nhiều tù chính trị bị áp giải từ Nghệ An, Hà Tĩnh, Thừa Thiên - Huế. Dù phải chịu đựng giam cầm và tra tấn khắc nghiệt, các chiến sĩ cách mạng vẫn kiên cường tổ chức đấu tranh, nhiều người đã anh dũng hy sinh.

Di tích lịch sử Nhà ngục Kon Tum, phường Kon Tum, tỉnh Quảng Ngãi. Ảnh: VGP.

Nhà ngục Kon Tum vì thế không chỉ là địa điểm lịch sử mà còn là biểu tượng của ý chí đấu tranh, là “cái nôi” cách mạng của vùng đất Tây Nguyên, góp phần giáo dục truyền thống cho các thế hệ hôm nay.

Việc xếp hạng hai di tích quốc gia đặc biệt tiếp tục khẳng định chủ trương nhất quán của Nhà nước trong bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa gắn với phát triển bền vững. Đây không chỉ là sự ghi nhận về mặt pháp lý mà còn mở ra yêu cầu cao hơn trong công tác quản lý, bảo vệ và khai thác giá trị di tích, bảo đảm di sản được gìn giữ đúng tầm và lan tỏa trong đời sống đương đại.