|
|
| Toàn cảnh hội thảo. Ảnh: Thu Thảo/Mekong ASEAN. |
Chiều 20/11, tại Hà Nội, Cơ quan Hợp tác Quốc tế Nhật Bản (JICA) phối hợp với Cục Công nghiệp văn hóa và Bản quyền tác giả (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) tổ chức "Hội thảo về bảo hộ quyền tác giả và các biện pháp chống vi phạm bản quyền trong ngành công nghiệp nội dung".
Hội thảo có sự tham dự của các cơ quan Việt Nam phụ trách quyền tác giả, bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ và chống vi phạm bản quyền, cùng Hiệp hội Phân phối Nội dung ra Nước ngoài tại Nhật Bản (CODA), Tổ chức Xúc tiến Thương mại Nhật Bản (JETRO), Đại sứ quán Nhật Bản tại Việt Nam và Công ty tư vấn Boston Consulting Group (BCG).
Hội thảo diễn ra sau khi lãnh đạo hai nước, trong Tuyên bố Tầm nhìn chung ngày 9/11/2026, xác định ngành công nghiệp nội dung, gồm trò chơi điện tử, anime, manga, âm nhạc và điện ảnh, là một động lực quan trọng của tăng trưởng kinh tế và giao lưu nhân dân, đồng thời nhấn mạnh sự cần thiết đấu tranh chống vi phạm quyền tác giả trên không gian mạng và xử lý các trang web cung cấp manga, anime vi phạm bản quyền.
Trước hội thảo, tháng 9/2026, JICA với sự hỗ trợ của công ty tư vấn BCG đã khảo sát tại Hà Nội và TP HCM về khuôn khổ pháp luật, thực thi bảo hộ quyền tác giả, cơ chế phối hợp liên ngành và hoạt động phân phối hợp pháp.
Phát biểu tại hội thảo, ông Kobayashi Kenichi, Phó Trưởng đại diện JICA Việt Nam, đánh giá ngành công nghiệp nội dung Việt Nam, trong đó có điện ảnh và trò chơi điện tử, đang phát triển với sự tham gia của nhiều nhà sáng tạo, và công tác bảo hộ quyền tác giả đã đạt những tiến bộ.
Tuy nhiên, việc xử lý các trang web cung cấp nội dung trái phép vẫn là thách thức. Muốn ngành phát triển bền vững, cần môi trường bảo đảm quyền lợi của nhà sáng tạo, tạo niềm tin để doanh nghiệp đầu tư và khuyến khích người dùng tiếp cận sản phẩm hợp pháp.
Kinh nghiệm Nhật Bản: giám sát, gỡ bỏ tự động và cắt nguồn thu quảng cáo
Khó khăn lớn nhất nằm ở tính xuyên biên giới của các trang vi phạm. Chia sẻ kinh nghiệm của Nhật Bản, ông Takero Goto, Giám đốc đại diện Hiệp hội Phân phối Nội dung ra Nước ngoài (CODA) tại Nhật Bản, cho biết các trang này hoạt động với nhiều phương thức: có trang chỉ cung cấp đường dẫn đến nội dung trái phép, có trang trực tiếp phát tán phim hoạt hình, truyện tranh; một số trang vận hành ở nước ngoài nhưng hướng đến người dùng Nhật Bản, số khác hoạt động tại Nhật Bản và đưa nội dung vi phạm ra thị trường quốc tế.
Việc sử dụng dịch vụ đăng ký ẩn danh, máy chủ ở nước ngoài và thanh toán bằng tiền mã hóa khiến quá trình truy tìm người vận hành gặp nhiều trở ngại.
Để xử lý, CODA triển khai hệ thống giám sát và yêu cầu gỡ bỏ nội dung vi phạm tự động. Tác phẩm được chủ sở hữu quyền đăng ký sẽ được theo dõi liên tục; khi phát hiện dấu hiệu sử dụng trái phép, CODA gửi thông tin để chủ sở hữu kiểm tra, xác nhận, và chỉ sau khi có xác nhận chính thức mới yêu cầu gỡ bỏ, qua đó hạn chế gỡ nhầm nội dung.
Với các vụ việc phức tạp, nhất là vi phạm xuyên biên giới, CODA phối hợp với Bộ Kinh tế, Thương mại và Công nghiệp Nhật Bản, các chuyên gia an ninh mạng và công ty luật quốc tế để điều tra số, thu thập và phân tích chứng cứ bằng công nghệ thông tin, trí tuệ nhân tạo.
Một hướng xử lý khác là ngăn nguồn thu quảng cáo của trang vi phạm. Khi phát hiện quảng cáo xuất hiện trên trang cung cấp nội dung trái phép, CODA thông báo cho doanh nghiệp quảng cáo và đề nghị dừng hiển thị, nhằm cắt nguồn tài chính duy trì hoạt động của các trang này.
Việt Nam hoàn thiện khung pháp lý, mong muốn tăng cường hợp tác thực thi
Về phía cơ quan quản lý Việt Nam, ông Lê Minh Tuấn, Phó Cục trưởng Cục Công nghiệp văn hóa và Bản quyền tác giả (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch), cho biết dự án Luật Phát triển công nghiệp văn hóa đang được báo cáo, trình Quốc hội xem xét, cho ý kiến. Dự án Luật Bản quyền tác giả cũng đang được tổng kết, đánh giá và xây dựng.
Theo ông Tuấn, bảo hộ quyền tác giả cần thực hiện đồng bộ với phát triển công nghiệp văn hóa: pháp luật không chỉ là công cụ ngăn chặn, xử lý vi phạm mà còn phải tạo điều kiện để hoạt động sáng tạo, khai thác và sử dụng nội dung diễn ra hợp pháp, minh bạch.
|
|
| ông Lê Minh Tuấn, Phó Cục trưởng Cục Công nghiệp văn hóa và Bản quyền tác giả (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch). Ảnh: Thu Thảo/Mekong ASEAN. |
"Chúng tôi mong muốn tăng cường hợp tác với Nhật Bản trong nâng cao năng lực thực thi quyền tác giả; phát hiện, điều tra và xử lý hành vi xâm phạm; ứng dụng công nghệ trong giám sát, phát hiện vi phạm; phối hợp xử lý các vụ việc xuyên biên giới và thúc đẩy lưu thông nội dung hợp pháp," ông Lê Minh Tuấn chia sẻ.
Trong khuôn khổ hội thảo, các đại biểu cũng thảo luận các ưu tiên hợp tác thời gian tới, gồm nâng cao năng lực thực thi trong nước như giám định hành vi xâm phạm, thu thập chứng cứ và xử lý vụ việc; tăng cường phối hợp giữa các cơ quan liên quan; và gắn kết thực thi với phân phối hợp pháp, nâng cao nhận thức của người tiêu dùng.
Theo JICA, kết quả và khuyến nghị của hội thảo sẽ là cơ sở cho những trao đổi tiếp theo về khuôn khổ hợp tác có thể triển khai trong tương lai.
Bên lề hội thảo, chia sẻ với Mekong ASEAN về kinh nghiệm của Nhật Bản trong xử lý vi phạm bản quyền xuyên biên giới đối với manga, anime và các nội dung số, ông Kudo Takuto, Giám đốc đại diện Hiệp hội Phân phối Nội dung ra Nước ngoài của Nhật Bản (CODA), cho biết Chính phủ Nhật Bản đã phối hợp giữa các Bộ, ngành xây dựng "Danh mục các biện pháp tổng thể nhằm ứng phó với nội dung vi phạm bản quyền trên Internet", phiên bản mới nhất công bố tháng 8/2026.
Danh mục này gồm ba trụ cột: ngăn người dùng truy cập nội dung vi phạm, như giáo dục về quyền tác giả và biện pháp đối với công cụ tìm kiếm; thực thi xử lý đối tượng vận hành trang web vi phạm, qua điều tra pháp chứng kỹ thuật số quốc tế và tham vấn song phương; và xử lý các cơ chế hỗ trợ hoạt động của trang vi phạm, gồm hạn chế đăng quảng cáo và thúc đẩy phân phối nội dung chính thức, hợp pháp.
Nhật Bản cũng sửa đổi Luật Quyền tác giả năm 2020 để xử lý các trang web cung cấp đường dẫn đến nội dung vi phạm. Với "Manga Mura", trang vi phạm quy mô lớn, người vận hành đã bị kết án trong vụ án hình sự, và bản án dân sự buộc bồi thường thiệt hại khoảng 1,7 tỷ yên đã có hiệu lực pháp luật.
|
|
| Ông Kobayashi Kenichi, Phó Trưởng đại diện JICA Việt Nam trả lời phỏng vấn bên lề sự kiện. Ảnh: Thu Thảo/Mekong ASEAN. |
Về lý do chọn bảo hộ quyền tác giả trong ngành công nghiệp nội dung làm lĩnh vực hợp tác với Việt Nam thời điểm này, ông Kobayashi Kenichi, Phó Trưởng đại diện JICA Việt Nam, cho biết thiệt hại ước tính do vi phạm bản quyền trực tuyến đối với nội dung Nhật Bản và hàng giả mạo ngày càng tăng, trong khi các trang web vi phạm ngày càng tinh vi và mang tính toàn cầu.
Bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ trong ngành công nghiệp nội dung là ưu tiên cao của Chính phủ Nhật Bản, và JICA đang tìm hiểu cơ hội hợp tác với một số nước trong lĩnh vực này. Với Việt Nam, Tuyên bố Tầm nhìn chung ngày 9/11/2026 đã ghi nhận vai trò của ngành công nghiệp nội dung và nhấn mạnh yêu cầu chống vi phạm bản quyền trên không gian mạng. Trước mắt, qua khảo sát và hội thảo lần này, JICA mong muốn nắm rõ những vấn đề đặt ra đối với bảo hộ bản quyền tại Việt Nam và nhu cầu của các bên liên quan.
Về kế hoạch hỗ trợ Việt Nam sau hội thảo, ông Kobayashi Kenichi cho biết JICA đang thảo luận với các cơ quan chuyên môn phía Việt Nam, tuy nhiên chưa có dự án hợp tác hay lộ trình cụ thể nào được quyết định. JICA sẽ tiếp tục đối thoại với Chính phủ Việt Nam về khả năng hợp tác trong phát triển nguồn nhân lực, tăng cường phối hợp giữa các cơ quan liên quan và nâng cao năng lực thực thi chính sách, pháp luật.