Bộ trưởng Công an Lương Tam Quang trình bày báo cáo giải trình, tiếp thu. Ảnh: Media Quốc hội.

Sáng 24/8, với 465/471 đại biểu tán thành, chiếm 93% đại biểu tham gia biểu quyết, Quốc hội đã thông qua Nghị quyết về cơ chế, chính sách đặc thù để xử lý vi phạm pháp luật liên quan đến kinh tế Nhà nước, kinh tế tư nhân và ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số; có hiệu lực thi hành từ ngày 1/9/2026, được thực hiện trong thời hạn 3 năm.

Nguyên tắc quan trọng trong nghị quyết là khuyến khích, bảo vệ người năng động, sáng tạo vì lợi ích chung; khoan hồng, giảm nhẹ các hành vi vi phạm nhưng vì lợi ích chung, không tham nhũng và đã chủ động khắc phục hậu quả thiệt hại. Ưu tiên áp dụng các biện pháp kinh tế, dân sự, hành chính; xử lý hình sự là biện pháp cuối cùng, cũng là nguyên tắc quan trọng được đề cập trong Nghị quyết.

Quốc hội cũng yêu cầu "xử lý nghiêm hành vi lợi dụng các quy định của nghị quyết này để tham nhũng, lãng phí, tiêu cực, bao che hành vi vi phạm".

Không truy cứu trách nhiệm hình sự khi nào?

Về việc xử lý vi phạm pháp luật liên quan đến kinh tế Nhà nước, kinh tế tư nhân và ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, Nghị quyết quy định 4 nhóm chính sách xử lý, gồm: không truy cứu trách nhiệm hình sự; loại trừ trách nhiệm hình sự đối với người gặp rủi ro, gây thiệt hại do ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số; tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự và miễn trách nhiệm hình sự.

Nghị quyết quy định cơ quan tiến hành tố tụng không truy cứu trách nhiệm hình sự đối với tổ chức, cá nhân khi có đủ 5 điều kiện, cụ thể gồm: Không tham nhũng; Vì lợi ích chung; Các hoạt động đầu tư, sản xuất, kinh doanh, ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số đã hoàn thành và mang lại hiệu quả kinh tế - xã hội cho địa phương, đất nước; Không có khiếu nại, tố cáo hoặc có khiếu nại, tố cáo nhưng đã được giải quyết dứt điểm theo quy định; Không gây thất thoát, lãng phí tài sản. Trường hợp gây thất thoát, lãng phí tài sản thì đã khắc phục toàn bộ hậu quả thiệt hại.

Loại trừ trách nhiệm hình sự đối với người gặp rủi ro khi nào?

Điều 6 Nghị quyết cũng quy định rõ việc loại trừ trách nhiệm hình sự đối với người gặp rủi ro, gây thiệt hại do ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số.

Trường hợp này được áp dụng nếu hành vi gây ra thiệt hại do rủi ro trong ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số dù đã tuân thủ đúng quy trình, quy định, áp dụng đầy đủ các biện pháp phòng ngừa.

Người nào trong quá trình thực hiện nhiệm vụ mà gây thiệt hại do ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số thuộc trường hợp chưa có pháp luật điều chỉnh hoặc giữa các quy định của pháp luật còn mâu thuẫn, chồng chéo nhưng xuất phát từ đòi hỏi cấp thiết của thực tiễn, có cách làm đột phá, tháo gỡ, giải quyết những điểm nghẽn, nút thắt thì được loại trừ trách nhiệm hình sự khi có đủ các điều kiện sau đây: Không tham nhũng; Vì lợi ích chung; Các hoạt động ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số đã hoàn thành và mang lại hiệu quả kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh, phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số.

Trước khi thông qua Nghị quyết, Quốc hội nghe Bộ trưởng Công an Lương Tam Quang báo cáo giải trình ý kiến của Ủy ban Thường vụ Quốc hội và ý kiến của các vị Đại biểu Quốc hội về hồ sơ dự án Nghị quyết của Quốc hội về cơ chế, chính sách đặc thù để xử lý vi phạm pháp luật liên quan đến kinh tế nhà nước, kinh tế tư nhân và ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số.

Về sự cần thiết ban hành, Bộ trưởng Bộ Công an Lương Tam Quang cho biết đa số các ý kiến tán thành sự cần thiết ban hành Nghị quyết (60/96 ý kiến). Tiếp thu ý kiến của các vị đại biểu Quốc hội, cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp tục rà soát các nội dung của Nghị quyết để thể hiện rõ định hướng vừa giữ nghiêm kỷ luật, kỷ cương, vừa kiến tạo phát triển.

Đồng thời, Cơ quan chủ trì soạn thảo sẽ đưa các nội dung của dự thảo Nghị quyết này vào hồ sơ dự án Bộ luật Hình sự (sửa đổi) và tại hồ sơ dự án Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi), Viện Kiểm sát nhân dân Tối cao đã bổ sung các quy định để bảo đảm tương ứng với các quy định của Nghị quyết này. Đồng thời, Cơ quan chủ trì soạn thảo đã rà soát các quy định chặt chẽ để bảo đảm tránh lợi dụng, không hợp thức hóa các sai phạm, ảnh hưởng đến hiệu quả quản lý Nhà nước.

Đối với điều kiện không truy cứu trách nhiệm hình sự, cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp thu ý kiến đại biểu theo hướng không quy định việc "người thực hiện hành vi vi phạm đã khai rõ sự việc, góp phần có hiệu quả vào việc phát hiện và xử lý tội phạm” là điều kiện bắt buộc để xem xét không truy cứu trách nhiệm hình sự. Việc chỉnh lý nhằm bảo đảm thống nhất với các chính sách xử lý tại Nghị quyết 29 của Quốc hội khóa XVI.

Về đề nghị phân loại mức độ thiệt hại và quy định ngưỡng thiệt hại phải báo cáo, xin ý kiến cấp có thẩm quyền, Bộ trưởng Lương Tam Quang cho biết, mục tiêu xuyên suốt của dự thảo Nghị quyết là lấy kết quả khắc phục hậu quả làm căn cứ áp dụng các chính sách hình sự.

Theo đó, nếu khắc phục được toàn bộ hậu quả thì được xem xét không truy cứu trách nhiệm hình sự hoặc miễn trách nhiệm hình sự tùy từng giai đoạn tố tụng. Nội dung này được xác định là một trong những điểm quan trọng của cơ chế đặc thù.

Đối với những vụ việc, vụ án có tính chất, mức độ đặc biệt nghiêm trọng, Bộ trưởng cho biết đã có cơ chế đưa vào diện theo dõi, chỉ đạo của Ban Chỉ đạo Trung ương về phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực.

Dự thảo Nghị quyết đồng thời quy định các cơ chế phòng ngừa và xử lý nghiêm hành vi lợi dụng chính sách để tham nhũng, lãng phí, tiêu cực hoặc bao che hành vi vi phạm.