Vì sao đảo Kharg có ý nghĩa sống còn với Iran?

Đảo Kharg nằm cách cảng Bushehr khoảng 55 km về phía tây bắc và cách đất liền Iran khoảng 26 km. Theo New York Times, dù chỉ có diện tích khoảng 20–25 km², nhưng trước khi xung đột Trung Đông bùng phát hôm 28/2, hòn đảo này là nơi xử lý khoảng 90% lượng dầu thô xuất khẩu của Iran trước khi ra Eo biển Hormuz, tương đương khoảng 950 triệu thùng mỗi năm, theo Al Jazeera.

Với chiều dài khoảng 8 km và rộng 4–5 km, vùng nước sâu tự nhiên xung quanh mang lại lợi thế địa lý quan trọng cho đảo Kharg. Độ sâu này cho phép các siêu tàu chở dầu cỡ lớn cập cảng an toàn để bốc dỡ dầu thô. Đây là điều mà phần lớn bờ biển Iran tại Vịnh Ba Tư, với độ sâu hạn chế, không thể đáp ứng. Nhưng đây cũng là lý do Iran khó có thể xây thêm cảng dầu ở nơi khác.

Theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), Iran thực tế có một số tuyến xuất khẩu thay thế, song những tuyến này còn hạn chế và chưa được kiểm chứng trên quy mô lớn.

Ví dụ, năm 2021, Iran khánh thành cảng dầu Jask. Cảng này ở phía đông nam Iran và phía đông của Eo biển Hormuz, giúp Iran có thể vận chuyển dầu mà không cần đi qua Hormuz. Tuy nhiên, IEA cho rằng cảng này không phải là lựa chọn xuất khẩu khả thi đối với dầu thô của Iran vì ba hạn chế cốt lõi.

Thứ nhất, hệ thống đường ống Jask chưa đạt công suất ổn định để thay thế dòng chảy khổng lồ từ các mỏ phía tây nam ra đảo Kharg. Thứ hai, công suất bốc dỡ, lưu trữ và khả năng tiếp nhận siêu tàu còn hạn chế so với đảo Kharg. Thứ ba, chuỗi khách hàng, các đội tàu và mạng lưới xuất khẩu hiện vẫn xoay quanh Kharg, khiến việc chuyển trục sang Jask vừa tốn kém vừa rủi ro.

Vị trí của đảo Kharg (Kharg Island) và Eo biển Hormuz (Strait of Hormuz). Ảnh: Guideoftheworld.com

Cách đảo Kharg vận hành dòng chảy dầu mỏ của Iran

Bộ Dầu mỏ Iran cho biết các cơ sở năng lượng trên đảo đóng vai trò trung tâm điều phối của ngành năng lượng nước này. Theo New York Times, trên đảo hiện có ba cơ sở hạ tầng năng lượng chính, trong đó có Công ty Dầu khí Falat Iran – được coi là một trong những doanh nghiệp lớn nhất Iran với sản lượng ước tính khoảng 500.000 thùng dầu/ngày.

Cảng dầu tại đảo Kharg tiếp nhận dầu thô từ ba mỏ ngoài khơi lớn gồm mỏ Aboozar, mỏ Forouzan và mỏ Dorood. Nguồn dầu sau đó được vận chuyển thông qua mạng lưới đường ống ngầm dưới biển đến các cơ sở xử lý trên đảo trước khi được lưu trữ hoặc xuất khẩu ra thị trường toàn cầu, chủ yếu là sang châu Á với Trung Quốc là khách hàng lớn nhất. Thống kê của New York Times cho biết Iran cung cấp khoảng 13% lượng dầu nhập khẩu của Trung Quốc và xuất khẩu dầu sang Bắc Kinh chiếm khoảng 6% GDP của Iran.

Theo Al Jazeera, dù nhiều năm chịu các lệnh trừng phạt quốc tế làm gián đoạn sản xuất, Iran vẫn liên tục mở rộng hạ tầng trên đảo Kharg. Tháng 5/2025, S&P Global Commodity Insights cho biết Tehran đã tăng thêm 2 triệu thùng sức chứa cho kho dầu tại đây sau khi cải tạo 2 bể chứa số 25 và 26, mỗi bể có sức chứa khoảng 1 triệu thùng.

Theo số liệu của kênh truyền hình này, từ ngày 28/2 cho đến ngày 11/3, Iran đã xuất khẩu từ 1,1 đến 1,5 triệu thùng dầu mỗi ngày.

Ảnh vệ tinh chụp đảo Kharg ngày 25/2. Ảnh: Reuters.

Tại sao Mỹ muốn kiểm soát đảo Kharg?

Khi các mỏ dầu ngoài khơi Iran được phát hiện trong thập niên 1960, đảo Kharg nhanh chóng thu hút các siêu tàu chở dầu cập bến quốc gia Trung Đông này. Đến năm 1979, theo New York Times, Tổng thống Mỹ khi đó là ông Jimmy Carter đã thực sự cân nhắc phương án kiểm soát hòn đảo này của Iran. Dù vậy, các báo cáo tình báo đã khiến kế hoạch cuối cùng chỉ nằm trên giấy. Iran đã biến nơi đây thành hệ sinh thái phòng thủ đa tầng: binh sĩ tinh nhuệ, lưới lửa phòng không 24/7 và dàn tàu đệm khí luôn sẵn sàng phản công.

Tuy nhiên, ở thời điểm hiện tại, những chiếc chiến đấu cơ tối tân của Mỹ F-35 có khả năng tàng hình trước radar và trang bị tên lửa dẫn đường chính xác đã làm thay đổi hoàn toàn cục diện chiến trường khu vực. Đảo Kharg của Iran từ vị thế là pháo đài khó tiếp cận trở thành một “mục tiêu tĩnh lộ thiên” với khí tài của quân đội Mỹ, theo New York Times.

Nếu có thể kiểm soát đảo Kharg, Mỹ có thể sử dụng hòn đảo như một bàn đạp để tiến hành các hoạt động quân sự nhằm vào lãnh thổ Iran. Theo các chuyên gia an ninh, nếu bị kiểm soát, đảo Kharg sẽ làm gián đoạn nghiêm trọng nguồn tài chính của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC), từ đó ảnh hưởng đến năng lực quân sự của lực lượng này, buộc Tehran mở cửa Eo biển Hormuz.

Chia sẻ trên chương trình “Face the Nation” được CBS News phát ngày 29/3, Đại tướng Frank McKenzie, cựu chỉ huy Bộ tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) cho biết quân đội nước này nhiều năm qua đã lên kế hoạch kiểm soát đảo Kharg để làm tê liệt ngành dầu khí Iran.

“Đầu tiên, đây là đòn tấn công rất khó chịu đối với Iran và sẽ mang lại lợi thế đáng kể cho Mỹ trong các cuộc đàm phán. Tiếp theo, nếu chiếm được đảo Kharg, Mỹ có thể làm tê liệt hoàn toàn ngành kinh tế dầu mỏ của Iran mà không cần phá hủy cả hòn đảo,” ông Frank McKenzie nói.

Trong cuộc phỏng vấn được Financial Times đăng tải ngày 30/3, Tổng thống Mỹ Donald Trump cũng nói rằng lựa chọn ưu tiên của ông là giành lấy dầu mỏ của Iran, thậm chí có thể kiểm soát đảo Kharg. “Tôi không nghĩ họ có khả năng phòng thủ đáng kể. Chúng tôi có thể kiểm soát nơi đó rất dễ dàng,” ông Donald Trump nói trong cuộc phỏng vấn với Financial Times khi phóng viên hỏi về năng lực phòng thủ của Iran tại đảo Kharg.

Đồng thời, người đứng đầu Nhà Trắng nhận định việc kiểm soát đảo Kharg “đồng nghĩa với việc Mỹ sẽ phải hiện diện tại đó trong một thời gian dài”.

Tổng thống Mỹ Donald Trump. Ảnh: Nhà Trắng

Iran đã chuẩn bị ra sao tại đảo Kharg?

Tối 13/3, trên mạng xã hội Truth Social, Tổng thống Donald Trump cho biết quân đội Mỹ đã tiến hành không kích quy mô lớn vào đảo Kharg của Iran và phá hủy toàn bộ các mục tiêu quân sự trên hòn đảo này. Đến ngày 14/3, theo RT, Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) bác bỏ tuyên bố của Tổng thống Mỹ Donald Trump và cho biết các hệ thống phòng thủ trên đảo đã khôi phục hoạt động chỉ trong vòng một giờ sau cuộc tấn công.

IRGC khẳng định không có cơ sở hạ tầng dầu mỏ nào trên đảo bị hư hại và hoạt động xuất khẩu dầu vẫn diễn ra bình thường. “Nếu hạ tầng năng lượng của Iran bị tấn công, toàn bộ hạ tầng dầu khí trong khu vực nơi Mỹ và các đồng minh có lợi ích sẽ bị thiêu rụi và phá hủy,” IRGC cảnh báo.

Theo CNN, Iran sau đó đã và đang tăng cường binh lực và hệ thống phòng không tại đảo Kharg để chuẩn bị cho khả năng Mỹ tấn công cơ sở năng lượng trên đảo. Không chỉ triển khai thêm các hệ thống tên lửa phòng không vác vai có dẫn đường (MANPAD), Iran còn đặt bẫy, bao gồm mìn chống bộ binh và chống xe tăng quanh đảo, kể cả dọc bờ biển nơi bộ binh Mỹ có thể đổ bộ.

Theo tuyên bố của Tổng thống Donald Trump trên mạng xã hội Truth Social, Mỹ hiện tạm hoãn việc phá hủy các nhà máy năng lượng của Iran đến 20h tối thứ Hai, ngày 6/4/2026 giờ miền Đông Mỹ (tức 8h sáng 7/4 giờ Việt Nam).

Ông Trump: Mỹ không kích quy mô lớn vào 'viên ngọc quý' của Iran Tổng thống Mỹ Donald Trump cho biết quân đội Mỹ đã tiến hành không kích quy mô lớn vào đảo Kharg của Iran và phá hủy toàn bộ các mục tiêu quân sự trên hòn đảo này.

Iran ra loạt cảnh báo sau khi Mỹ tấn công đảo dầu chiến lược Iran cảnh báo sẽ tấn công các cơ sở năng lượng trong khu vực có liên quan đến Mỹ, sau khi Washington thông báo đã không kích đảo Kharg - “xương sống” của đế chế dầu mỏ Tehran.

Ông Trump muốn ‘giành lấy dầu mỏ’ của Iran Tổng thống Mỹ Donald Trump nói rằng ông muốn giành lấy dầu mỏ của Iran, thậm chí có thể kiểm soát đảo Kharg – trung tâm xuất khẩu dầu chủ chốt của Tehran.