Phó Thủ tướng Bùi Thanh Sơn, Cao ủy phụ trách năng lượng EU Jozef Síkela cùng đại diện các quốc gia, đối tác tham dự Diễn đàn Global Gateway 2025. Ảnh: European Union

Ngày 10/10, Liên minh châu Âu (EU) cho biết, gói hỗ trợ tài chính nhằm hỗ trợ dự án Thủy điện tích năng Bắc Ái – công trình được xem là mắt xích quan trọng trong tiến trình chuyển đổi năng lượng công bằng (JETP) của Việt Nam.

Sáng kiến JETP do EU và Vương quốc Anh đồng lãnh đạo hướng tới đẩy nhanh quá trình chuyển đổi sang hệ thống năng lượng xanh, bền vững tại Việt Nam. Dự án Thủy điện tích năng Bắc Ái được xem là “trụ cột” nhằm nâng cao khả năng ổn định hệ lưới điện – một yếu tố quan trọng để tiếp nhận lượng lớn năng lượng tái tạo.

Theo đó, khoản tài chính được triển khai thông qua “Nhóm châu Âu” (Team Europe) – cơ chế phối hợp của EU, các quốc gia thành viên và các định chế tài chính phát triển gồm AFD (Pháp), EIB (Ngân hàng Đầu tư châu Âu), KfW (Đức), CDP (Ý) và Proparco, cánh tay tài chính tư nhân của AFD. Mô hình này nhằm huy động tài chính từ khu vực công và tư, áp dụng các tiêu chuẩn cao về môi trường, minh bạch tài chính, và xây dựng mối quan hệ lâu dài trong đầu tư hạ tầng bền vững.

Động thái này thể hiện rõ cam kết của EU trong việc đồng hành cùng Việt Nam hướng tới mục tiêu phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050, đồng thời khẳng định vai trò chiến lược của Việt Nam trong bản đồ năng lượng ASEAN.

Từ năm 2021 đến 2027, EU đã cam kết ít nhất 293 triệu euro cho tiến trình JETP tại Việt Nam, trong tổng số hơn 2,8 tỷ euro mà khối châu Âu đóng góp cho sáng kiến này. Dự án Bắc Ái vì thế được coi là bước cụ thể hóa sớm nhất cho các cam kết tài chính toàn cầu của EU, đồng thời đặt Việt Nam vào nhóm quốc gia tiên phong trong thử nghiệm mô hình chuyển đổi năng lượng công bằng ở khu vực đang phát triển.

Từ công trình kỹ thuật đến biểu tượng hợp tác

Mặt cắt dự án nhà máy thủy điện tích năng Bác Ái. Ảnh: EVN

Dự án Thủy điện tích năng Bắc Ái tại Ninh Thuận được thiết kế để lưu trữ điện năng trong giờ thấp điểm và phát điện vào giờ cao điểm, góp phần điều tiết phụ tải, tăng tính ổn định của hệ thống điện quốc gia. Với công suất dự kiến hơn 1.200 MW, Bắc Ái được ví như “pin lưu trữ” quy mô lớn, giúp hệ thống điện Việt Nam hấp thụ hiệu quả hơn nguồn năng lượng tái tạo đang phát triển mạnh, đặc biệt là điện gió và điện mặt trời.

Trong bối cảnh Việt Nam đặt mục tiêu nâng tỷ trọng năng lượng tái tạo lên hơn 47% công suất lắp đặt vào năm 2030, việc hình thành các dự án lưu trữ như Bắc Ái trở thành điều kiện tiên quyết. Gói hỗ trợ từ EU vì vậy không chỉ mang ý nghĩa tài chính mà còn là cam kết củng cố niềm tin vào quá trình chuyển dịch năng lượng xanh của Việt Nam.

Khác với các dự án năng lượng đơn thuần, Bắc Ái được nhìn nhận như một mô hình chuyển đổi tích hợp giữa kinh tế, xã hội và môi trường. Công trình không chỉ góp phần giảm phát thải khí nhà kính mà còn tạo công ăn việc làm, nâng cao năng lực kỹ thuật cho lực lượng lao động địa phương.

Theo giới chuyên gia, dự án giúp giảm dần phụ thuộc vào điện than, nâng cao độ tin cậy của hệ thống điện và tạo bước đệm cho Việt Nam tiếp cận công nghệ tích năng hiện đại. Đồng thời, Bắc Ái cũng là phép thử cho khả năng phối hợp chính sách giữa Việt Nam và các đối tác phát triển trong việc thực thi JETP – cơ chế hợp tác hình thành tại COP26 nhằm hỗ trợ các nền kinh tế đang phát triển thoát khỏi phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch.

Việc EU chọn Việt Nam làm điểm nhấn trong khuôn khổ JETP không chỉ dựa vào nội lực của Việt Nam mà còn mang ý nghĩa chiến lược với toàn khối ASEAN. Nhờ vị trí trung tâm trong mạng lưới điện khu vực, Việt Nam có thể trở thành mắt xích quan trọng trong tiến trình xây dựng Lưới điện ASEAN (ASEAN Power Grid), sáng kiến hướng tới chia sẻ nguồn năng lượng tái tạo xuyên biên giới.

Khi hạ tầng lưu trữ và truyền tải hiện đại được hoàn thiện, Việt Nam sẽ có khả năng kết nối nguồn điện sạch với Lào, Campuchia, Thái Lan, đồng thời chia sẻ kinh nghiệm vận hành hệ thống năng lượng tái tạo quy mô lớn. Từ đó mở ra triển vọng về một thị trường năng lượng ASEAN gắn kết và bền vững, trong đó Việt Nam giữ vai trò hạt nhân.

Thách thức và bước đi tiếp theo

Cụm công trình cửa xả Thủy điện Tích năng Bác Ái trong quá trình thi công. Ảnh: Vũ Phong Energy

Bên cạnh cơ hội, việc triển khai Bắc Ái cũng đặt ra những yêu cầu mới. Việc bảo đảm an toàn môi trường, sinh kế cộng đồng và tuân thủ tiêu chuẩn ESG là ưu tiên hàng đầu. Song song, cơ chế pháp lý cho mô hình tích năng, đặc biệt là hợp đồng mua bán điện (PPA), cần được hoàn thiện để tạo khung vận hành rõ ràng cho nhà đầu tư.

Ở góc độ kỹ thuật, chuyển giao công nghệ và phát triển nguồn nhân lực đủ năng lực vận hành hệ thống lưu trữ quy mô lớn, theo chuẩn quốc tế cũng là yếu tố quyết định thành công. Các chuyên gia cho rằng, Việt Nam cần duy trì một khung chính sách minh bạch, ổn định và dự báo dài hạn nhằm đảm bảo tính bền vững của dự án, thu hút nguồn vốn tư nhân – động lực then chốt để hiện thực hóa mục tiêu huy động 15,5 tỷ USD trong khuôn khổ JETP.

Đồng thời, việc lồng ghép tiêu chí xanh vào đầu tư công sẽ giúp bảo đảm đà chuyển đổi bền vững trong bối cảnh kinh tế thế giới biến động. EU cũng khuyến khích đối thoại đa phương trong ASEAN để chia sẻ bài học, huy động nguồn lực cho các dự án tương tự.

Gói hỗ trợ 430 triệu euro không chỉ là con số tài chính mà là minh chứng cho độ tin cậy chiến lược trong quan hệ Việt Nam – EU. Dưới khuôn khổ Global Gateway – chiến lược toàn cầu của EU nhằm thúc đẩy kết nối bền vững, Việt Nam đang nổi lên như đối tác trọng tâm trong chuỗi giá trị năng lượng sạch khu vực.

Nếu dự án Bắc Ái được triển khai hiệu quả, đây có thể trở thành hình mẫu hợp tác mới giữa Việt Nam và các định chế châu Âu, đồng thời tạo nền tảng để mở rộng các dự án năng lượng xanh trên toàn tiểu vùng Mekong – ASEAN. Từ đó, Việt Nam không chỉ củng cố vị thế trong chuỗi cung ứng năng lượng sạch toàn cầu, mà còn góp phần định hình một trật tự năng lượng khu vực công bằng, bền vững và liên kết chặt chẽ hơn.

Ninh Thuận: Triển khai thi công nhà máy thủy điện tích năng đầu tiên tại Việt Nam

Việt Nam cần huy động hơn 7 tỷ USD cho các dự án chuyển đổi năng lượng

Tiếp sức cho hành trình chuyển dịch năng lượng của Đông Nam Á

'Việt Nam là đối tác trụ cột của EU ở Đông Nam Á'

Pháp sẵn sàng hỗ trợ, đồng hành cùng Việt Nam trong chuyển dịch năng lượng