Giao thông và nhà ở dẫn dắt đà tăng CPI quý 3

Theo báo cáo tình hình kinh tế - xã hội tháng 9 và 9 tháng đầu năm 2026 của Cục Thống kê (Bộ Tài chính) công bố ngày 3/10, so với cùng kỳ năm trước, bình quân quý 3/2026 ghi nhận mức tăng 4,8% so với cùng kỳ năm 2025. Trong đó, tất cả các nhóm hàng hóa và dịch vụ tiêu dùng chính đều tăng giá.

Dẫn đầu đà tăng là nhóm giao thông với mức tăng 7,73%, tác động làm CPI chung tăng 0,77 điểm phần trăm. Nguyên nhân cốt lõi là do giá xăng dầu trong nước được điều chỉnh bám sát diễn biến giá nhiên liệu thế giới.

Đóng góp lớn nhất vào mức tăng chung là nhóm nhà ở, điện nước, chất đốt và vật liệu xây dựng với mức tăng 6,59%, kéo CPI tăng 1,47 điểm phần trăm, chủ yếu do giá thuê nhà, vật liệu bảo dưỡng nhà ở và dịch vụ sửa chữa đều tăng. Cùng với đó là chỉ số giá điện sinh hoạt tăng 2,01% do nhu cầu sử dụng vọt lên trong những tháng cao điểm nắng nóng.

Nhóm hàng ăn và dịch vụ ăn uống cũng ghi nhận mức tăng 4,58% trong bối cảnh nhu cầu tiêu dùng tăng vào dịp Quốc khánh và Tết Trung thu, cộng với chi phí nguyên liệu đầu vào và nhân công đi lên. Nhóm giáo dục đóng góp vào rổ tính giá với mức tăng 3,44% do một số cơ sở giáo dục điều chỉnh học phí năm học mới.

Riêng trong tháng 9/2026, CPI duy trì mức tăng 5,08% so với cùng kỳ năm trước. Diễn biến này phản ánh sự gia tăng đồng loạt ở cả 11 nhóm hàng hóa và dịch vụ tiêu dùng chính.

Nhóm giao thông tiếp tục dẫn đầu khi vọt lên 11,67%, làm CPI chung tăng 1,16 điểm phần trăm. Lực đẩy này chủ yếu do giá nhiên liệu tăng tới 23,96% theo nhịp điệu của thị trường năng lượng toàn cầu.

Bên cạnh đó, nhóm nhà ở, điện nước, chất đốt và vật liệu xây dựng tăng 6,47%. Các mặt hàng biến động mạnh trong nhóm này gồm giá nhà ở thuê tăng 4,88%, vật liệu bảo dưỡng nhà ở tăng 10,49%, giá dầu hỏa tăng 42,31% và giá gas tăng 35,02%.

Nhóm hàng ăn và dịch vụ ăn uống tăng 4,44%. Đặc biệt, nhóm giáo dục tăng 2,93% trong tháng 9 do sự điều chỉnh học phí từ một số trường dân lập, tư thục và cơ sở giáo dục nghề nghiệp.

Bình quân 9 tháng đầu năm 2026, CPI tăng 4,52% so với cùng kỳ năm 2025. Mặt bằng giá bị đẩy lên chủ yếu do sự đắt đỏ của giá xăng dầu và giá gas nhập khẩu. Sự leo thang của giá vật liệu xây dựng, chi phí sửa chữa nhà cửa, nhu cầu sử dụng điện cùng xu hướng đi lên của giá dịch vụ giáo dục, y tế và ăn uống cũng là những nhân tố nòng cốt tạo nên bức tranh lạm phát này.

Báo cáo của Cục Thống kê cũng chỉ ra, lạm phát cơ bản tháng 9/2026 tăng 0,11% so với tháng trước và tăng 4,45% so với cùng kỳ năm trước. Bình quân 9 tháng năm 2026, lạm phát cơ bản tăng 4,26% so với cùng kỳ năm trước, thấp hơn mức tăng 4,52% của CPI bình quân chung.

Sự chênh lệch này cho thấy việc giá xăng dầu, gas, lương thực, thực phẩm tươi sống và dịch vụ y tế biến động mạnh làm CPI chung tăng cao. Các mặt hàng thiết yếu này vốn được loại trừ ra khỏi danh mục tính lạm phát cơ bản để phản ánh sát hơn xu hướng giá cả cốt lõi.

Thị trường vàng và ngoại tệ

So với cùng kỳ năm trước, thị trường kim loại quý chứng kiến sự biến động mạnh. Tính chung bình quân 9 tháng năm 2026, chỉ số giá vàng đã tăng vọt 42,67% so với cùng kỳ năm trước. Riêng trong tháng 9/2026, chỉ số giá vàng tăng 2,38% so với tháng trước và tăng 12,42% so với cùng kỳ năm 2025 (dù giảm 4,04% so với tháng 12/2025).

Đà tăng này được thúc đẩy bởi sự suy yếu của đồng USD, lợi suất trái phiếu Mỹ giảm, dòng vốn đầu tư vào các quỹ vàng tăng mạnh, cùng với những căng thẳng địa chính trị làm gia tăng nhu cầu trú ẩn an toàn trên toàn cầu.

Trái ngược với sức nóng của vàng, thị trường ngoại tệ lại ghi nhận xu hướng hạ nhiệt. Trong tháng 9/2026, chỉ số giá đô la Mỹ trong nước giảm 0,69% so với tháng trước và giảm 1,34% so với cùng kỳ năm 2025. Tuy nhiên, tính bình quân 9 tháng năm 2026, chỉ số giá đô la Mỹ vẫn duy trì mức tăng nhẹ 1,01% so với cùng kỳ năm trước.

Diễn biến của tỷ giá trong nước đồng pha với sự suy yếu của chỉ số USD bình quân trên thị trường quốc tế, trong bối cảnh kỳ vọng về chính sách tiền tệ của Mỹ thay đổi và lợi suất trái phiếu Chính phủ Mỹ đi xuống.