Đằng sau mỗi khoản vay là một nhu cầu rất cụ thể của một gia đình: khoản học phí cần đóng đúng hạn, khoản chi phí khám chữa bệnh phát sinh, chiếc xe phục vụ công việc, thiết bị gia dụng cần thay thế, hay một khoản chi thiết yếu khi thu nhập chưa kịp đáp ứng...
Ở góc độ này, tài chính tiêu dùng giúp người dân chủ động hơn trước những nhu cầu chính đáng của cuộc sống, thay vì phải trì hoãn hoặc tìm đến những nguồn vốn thiếu an toàn.
Đây là chia sẻ của TS Đào Minh Tú, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam, nguyên Phó Thống đốc Thường trực Ngân hàng Nhà nước, tại hội thảo “Tài chính tiêu dùng minh bạch và có trách nhiệm - Nền tảng cho phát triển bền vững”, do Câu lạc bộ Tài chính tiêu dùng thuộc Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam tổ chức ngày 2/10.
Theo ông Tú, tài chính tiêu dùng không chỉ được nhìn qua những con số về dư nợ, tăng trưởng thị trường hay chất lượng tín dụng, mà còn gắn với những nhu cầu cụ thể trong đời sống người dân.
Ở góc độ rộng hơn, khi nguồn vốn phù hợp giúp nhu cầu tiêu dùng chuyển thành sức mua thực tế, hàng hóa và dịch vụ được lưu thông tốt hơn, doanh nghiệp có thêm đầu ra và hoạt động sản xuất - kinh doanh được hỗ trợ. Trong bối cảnh tiêu dùng trong nước ngày càng được kỳ vọng là một động lực quan trọng của tăng trưởng, ông Tú cho rằng thị trường tài chính tiêu dùng lành mạnh sẽ góp phần kết nối nhu cầu của người dân với hoạt động sản xuất, thương mại và dịch vụ.
 |
| TS Đào Minh Tú, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam. Ảnh: BTC |
Thị trường phục hồi, yêu cầu chất lượng rõ hơn
Theo số liệu của Ngân hàng Nhà nước, đến cuối tháng 8/2026, dư nợ cho vay phục vụ nhu cầu đời sống và dư nợ tín dụng qua thẻ của toàn hệ thống tổ chức tín dụng đạt khoảng 4,62 triệu tỷ đồng, tăng 21,75% so với cùng kỳ năm trước, chiếm 22,56% tổng dư nợ tín dụng nền kinh tế.
Riêng khối công ty tài chính được Ngân hàng Nhà nước cấp phép, dư nợ hai nhóm này đạt gần 185.000 tỷ đồng, tăng 13,37%. Trong đó, cho vay phục vụ nhu cầu đời sống đạt gần 134.000 tỷ đồng, tăng hơn 19%; dư nợ tín dụng qua thẻ đạt trên 51.000 tỷ đồng.
Ông Tú cho rằng các công ty tài chính có thể đưa vốn chính thức đến người lao động thu nhập trung bình, thu nhập thấp, công nhân tại khu công nghiệp và những khách hàng khó tiếp cận vốn ngân hàng truyền thống. Với các nhu cầu vay nhỏ, ngắn hạn, việc có một kênh tín dụng hợp pháp, thuận tiện và phù hợp có thể tạo ra khác biệt lớn.
"Khi khoảng trống tín dụng chính thức được thu hẹp, dư địa cho 'tín dụng đen', cho vay nặng lãi và các ứng dụng cho vay bất hợp pháp cũng sẽ từng bước bị thu hẹp," TS Đào Minh Tú nói.
Sự thay đổi của thị trường được ông Lê Xuân Đồng, Giám đốc điều hành Khối Dịch vụ Nghiên cứu Thị trường và Tư vấn, FiinGroup, nhìn nhận qua cả tăng trưởng và hành vi người vay.
Theo ông Đồng, sau giai đoạn mở rộng nhanh trước Covid-19 và thời kỳ trầm lắng, khoảng ba năm trở lại đây, tốc độ tăng trưởng không còn cao như trước nhưng thị trường có xu hướng ổn định, bền vững hơn. Dư nợ tiếp tục tăng, trong khi chất lượng tài sản ngày càng được các tổ chức tín dụng quan tâm.
Trong 2-3 năm gần đây, người tiêu dùng cũng ngày càng xem tài chính tiêu dùng như công cụ thanh toán và đáp ứng nhu cầu tài chính ngắn hạn. Xu hướng này thể hiện rõ ở nhóm khách hàng trẻ, đặc biệt là Gen Z, với những khoản vay nhỏ, thuận tiện và được tích hợp vào quá trình thanh toán.
Khoản vay phù hợp thay vì hạn mức tối đa
Từ thực tiễn hoạt động, ông Lê Đức Hải, Phó Tổng Giám đốc Mcredit, đánh giá thị trường tài chính tiêu dùng đang phục hồi rõ nét. Dẫn báo cáo FiinGroup, ông cho biết năm 2025, dư nợ cho vay tiêu dùng toàn thị trường tăng khoảng 26%, trong khi tỷ lệ nợ xấu của khối công ty tài chính giảm từ mức đỉnh 11,2% năm 2023 xuống 7,2%.
Tuy nhiên, theo ông Hải, bài học từ giai đoạn 2022 - 2023 cho thấy tăng trưởng dựa vào tốc độ phê duyệt, hạn mức tối đa và giải ngân tiền mặt có thể phải trả giá bằng nợ xấu và gánh nặng nợ của khách hàng. Sự phục hồi hiện nay đi cùng việc nâng chuẩn thẩm định và chuyển sang tài trợ gắn với nhu cầu cụ thể.
"Nói cách khác: chất lượng của quyết định cho vay, chứ không phải số lượng, mới quyết định tính bền vững," ông Lê Đức Hải chia sẻ.
 |
| Nguồn: FiinGroup |
Phó Tổng giám đốc Mcredit, đề xuất năm nguyên tắc trong hoạt động cho vay tiêu dùng: Đúng khách hàng - Đúng nhu cầu - Đúng khả năng - Đúng sản phẩm - Đúng cách thức. Theo ông, đây cũng là năm câu hỏi cốt lõi của mỗi quyết định tín dụng: cho ai vay, vay để làm gì, vay bao nhiêu, tài trợ bằng gì và đồng hành như thế nào.
"Giai đoạn phát triển tiếp theo của tài chính tiêu dùng không nên chỉ được đo bằng số lượng khách hàng hay quy mô dư nợ, mà bằng chất lượng của khả năng tiếp cận tín dụng," ông Hải nói.
Về hạn mức cho vay, ông Hải đề xuất Ngân hàng Nhà nước nghiên cứu điều chỉnh theo hướng dựa trên rủi ro. Theo ông, trần cho vay 100 triệu đồng/khách hàng/công ty tài chính, trừ cho vay mua ô tô có bảo đảm, được duy trì từ năm 2017 đến nay, trong khi thu nhập và giá hàng hóa thiết yếu đã tăng.
Ông Hải cho rằng mức trần này có thể khiến khách hàng có nhu cầu chính đáng phải vay đồng thời ở nhiều nơi, làm tăng rủi ro “vay chồng vay”. Vì vậy, đại diện Mcredit kiến nghị nâng trần đối với các công ty tài chính đáp ứng đủ điều kiện an toàn, đồng thời yêu cầu đánh giá tỷ lệ nghĩa vụ trả nợ trên thu nhập đối với khoản vay vượt mức trần cơ bản.
Tại sự kiện, chia sẻ về định hướng phát triển, ông Nguyễn Đình Đức, Phó Tổng Giám đốc HD SAISON, Chủ nhiệm Câu lạc bộ Tài chính tiêu dùng, cho rằng ngành cần chuyển từ tập trung vào tốc độ và số lượng sang mở rộng tiếp cận có trách nhiệm.
Thông qua mạng lưới đối tác, điểm bán và nền tảng số, các công ty tài chính có thể đưa nguồn vốn chính thức đến gần hơn với những nhu cầu nhỏ, phân tán, phát sinh thường xuyên. Theo ông Đức, vai trò này không nhằm thay thế ngân hàng, bởi các định chế có mô hình và phân khúc phục vụ khác nhau.
Ông đặt ra ba vấn đề cho giai đoạn tiếp theo. Trước hết, mở rộng tiếp cận phải đi cùng chất lượng tín dụng, minh bạch thông tin và bảo đảm quyền lợi người vay. Tiếp đó, dữ liệu và công nghệ giúp phục vụ nhanh hơn, hỗ trợ ra quyết định nhưng cũng đòi hỏi chất lượng thẩm định, bảo vệ khách hàng và trách nhiệm cao hơn. Cuối cùng là xây dựng chuẩn mực chung về minh bạch, đánh giá khả năng trả nợ, bảo vệ dữ liệu và ứng xử với khách hàng.
"Một khoản vay tốt, không phải là khoản vay có hạn mức tối đa được duyệt mà là khoản vay phù hợp với thu nhập, giúp người vay giải quyết nhu cầu mà không tạo ra gánh nặng nợ nần quá sức," ông Nguyễn Đình Đức nói.
