Thông tin từ Thương vụ Việt Nam tại Singapore ngày 10/9 cho biết, Chính phủ Singapore vừa mới công bố bản cuối cùng Báo cáo Rà soát Chiến lược Kinh tế Singapore (ESR) với tiêu đề “Bảo đảm tăng trưởng kinh tế và việc làm chất lượng trong một thế giới đang thay đổi”.

Bản báo cáo này được khởi động từ tháng 8/2025 nhằm xem xét, điều chỉnh và làm mới chiến lược phát triển kinh tế Singapore trong bối cảnh môi trường quốc tế thay đổi căn bản. Báo cáo có sự tham gia của doanh nghiệp, công đoàn và cộng đồng, tập trung vào năng lực cạnh tranh quốc tế, công nghệ và đổi mới sáng tạo, phát triển doanh nghiệp, nguồn nhân lực và tác động của quá trình tái cơ cấu kinh tế.

Nhìn tổng thể, Báo cáo Rà soát Chiến lược Kinh tế Singapore không phải là sự thay đổi hoàn toàn mô hình kinh tế của Singapore mà là bước nâng cấp mô hình phát triển hiện có. Singapore vẫn duy trì nền kinh tế mở, tiếp tục thu hút đầu tư quốc tế, nhân tài và vai trò trung tâm khu vực, nhưng cách thức thực hiện sẽ chọn lọc và chủ động hơn.

Theo góc nhìn của Thương vụ Việt Nam tại Singapore, báo cáo này có thể là cơ sở tham khảo để Việt Nam chủ động đề xuất các chương trình hợp tác mới với Singapore, gắn việc thực hiện Đối tác Chiến lược Toàn diện với các ưu tiên phát triển của hai nước.

Ba yêu cầu chiến lược kinh tế

Mục tiêu tổng thể của báo cáo là xây dựng nền kinh tế vừa duy trì được năng lực cạnh tranh, vừa có khả năng chống chịu trước các cú sốc, đồng thời tiếp tục tạo việc làm tốt và cơ hội phát triển cho người dân.

Báo cáo này không thay đổi hoàn toàn mô hình phát triển đã đem lại thành công cho Singapore trong nhiều thập kỷ. Nước này tiếp tục dựa trên những nền tảng như nền kinh tế mở, kết nối quốc tế, mức độ tin cậy cao và khả năng thích ứng.

Tuy nhiên, cạnh tranh địa chính trị ngày càng gay gắt, thế giới phân mảnh hơn, các quyết định kinh tế gắn với yêu cầu an ninh quốc gia, trong khi trí tuệ nhân tạo (AI) và tự động hóa đang làm thay đổi phương thức sản xuất, kinh doanh và việc làm.

Báo cáo xác định ba yêu cầu chiến lược: Singapore phải tập trung vào những lĩnh vực có thể tạo giá trị cao và lợi thế khó sao chép; nâng cao khả năng linh hoạt, thích ứng của Nhà nước, doanh nghiệp và lực lượng lao động. Đồng thời xây dựng khả năng chống chịu song song với hiệu quả kinh tế thông qua đa dạng hóa rủi ro, nguồn dự phòng và quan hệ đối tác.

Một góc đảo quốc Singapore. Ảnh: Thảo Ngân/Mekong ASEAN

8 định hướng phát triển

Trên nền tảng các yêu cầu chiến lược trên, báo cáo đã đưa ra 8 định hướng phát triển cụ thể, trong đó tập trung vào nâng cấp chất lượng tăng trưởng, ứng dụng công nghệ và phát triển doanh nghiệp.

Thứ nhất, Singapore sẽ tập trung sâu hơn vào các lĩnh vực có lợi thế và đầu tư vào động lực tăng trưởng mới. Nước này không chỉ tiếp tục thu hút doanh nghiệp và ngành công nghiệp quốc tế mà muốn nâng cấp chất lượng các hoạt động được đặt tại nước này, ưu tiên những hoạt động tiên tiến, có giá trị gia tăng cao và đưa doanh nghiệp lên những khâu cao hơn trong chuỗi giá trị.

Thứ hai, đưa AI trở thành động lực của toàn bộ nền kinh tế. Singapore không đặt mục tiêu cạnh tranh với các nền kinh tế lớn về mô hình AI hay trung tâm dữ liệu lớn nhất, mà hướng tới trở thành trung tâm đáng tin cậy để phát triển, thử nghiệm và triển khai các giải pháp AI nhằm giải quyết những vấn đề thực tế ở quy mô lớn.

Bốn lĩnh vực được xác định trong các chương trình AI quốc gia là sản xuất tiên tiến, tài chính, y tế và logistics. Nước này cũng muốn hình thành các doanh nghiệp tiên phong về AI, và mở rộng ứng dụng tới doanh nghiệp vừa và nhỏ thông qua vai trò của các hiệp hội ngành nghề và phòng thương mại.

Thứ ba, chuyển từ trung tâm kết nối sang trung tâm tạo ra và điều phối giá trị. Singapore muốn trở thành trung tâm điều phối, tài trợ, quản trị và chuyển hóa các dòng lưu chuyển thành giá trị kinh tế.

Về logistics, nước này kết hợp hạ tầng vật chất với công nghệ số và AI, tăng năng lực logistics chuyên biệt và kết nối đường biển, đường hàng không và đường bộ.

Về tài chính, chuyển từ nơi tiếp nhận vốn sang nơi huy động, cấu trúc, phân bổ và tái đầu tư vốn. Dữ liệu xuyên biên giới được coi là một lớp hạ tầng kinh tế quan trọng, trong khi vai trò trung tâm năng lượng được củng cố thông qua các lĩnh vực mới như kinh doanh khí tự nhiên hóa lỏng, hydro, amoniac và nhiên liệu hàng không bền vững.

Thứ tư, chuyển trọng tâm chính sách doanh nghiệp từ khởi nghiệp sang mở rộng quy mô và vươn ra toàn cầu. Báo cáo đề xuất xây dựng một hệ sinh thái doanh nghiệp năng động hơn, trong đó doanh nghiệp có thể khởi nghiệp, mở rộng quy mô, vươn ra quốc tế và tái cơ cấu khi cần thiết.

Thứ năm, chuyển từ mục tiêu tạo nhiều việc làm sang tạo việc làm tốt và bền vững. Singapore không lựa chọn hạn chế AI và tự động hóa để bảo vệ các công việc hiện tại, mà chủ trương chủ động định hình kết quả đối với người lao động. Công nghệ cần nâng cao năng lực người lao động, đi cùng thiết kế lại công việc, đào tạo và cải thiện triển vọng nghề nghiệp.

Singapore tiếp tục mở cửa với nhân tài quốc tế nhưng chú trọng hơn đến chuyển giao năng lực cho người dân trong nước. Đồng thời, nước này muốn giảm dần sự phụ thuộc vào lao động chi phí thấp, kỹ năng thấp và khuyến khích doanh nghiệp đầu tư nhiều hơn vào năng suất và lao động trong nước.

Thứ sáu, từ hỗ trợ sau khi mất việc sang chủ động chuẩn bị cho chuyển đổi nghề nghiệp. Báo cáo đề xuất xây dựng các “cầu nối nghề nghiệp” cho người lao động có vị trí chịu tác động của tự động hóa, AI hoặc thay đổi về chi phí, kết hợp đào tạo, tư vấn nghề nghiệp và kết nối việc làm. Các hoạt động hỗ trợ cũng cần được triển khai sớm hơn trong quá trình cắt giảm lao động để người lao động có thể tiếp cận tư vấn, đánh giá kỹ năng, đào tạo và tìm việc trước khi chính thức rời công việc.

Thứ bảy, đưa học tập suốt đời thành một phần của toàn bộ quá trình làm việc. Singapore sẽ tăng hỗ trợ cho học tập trong toàn bộ quá trình làm việc, mở rộng chương trình sau đại học, đào tạo theo mô-đun và các lộ trình học tập có thể tích lũy.

Học tập được gắn chặt hơn với công việc thực tế, trong đó doanh nghiệp tham gia xác định kỹ năng cần thiết và cung cấp cơ hội đào tạo tại nơi làm việc. Ba nhóm kỹ năng được nhấn mạnh gồm hiểu biết rộng về AI kết hợp với chuyên môn ngành; năng lực đặc trưng của con người như tư duy phản biện, giao tiếp và sự đồng cảm; cùng trải nghiệm quốc tế.

Thứ tám, đưa khả năng chống chịu trở thành một năng lực cạnh tranh. Singapore cho rằng doanh nghiệp và nền kinh tế không thể chỉ tối ưu hóa chi phí và hiệu quả trong bối cảnh chuỗi cung ứng, năng lượng và thương mại quốc tế dễ bị gián đoạn.

Với việc nhập khẩu trên 95% nhiên liệu phục vụ sản xuất điện, Singapore cần xây dựng nguồn dự phòng chiến lược và đa dạng hóa nguồn nhập khẩu. Đối với chuỗi cung ứng, nước này sẽ đánh giá lại các phụ thuộc, xác định rủi ro và áp dụng các biện pháp như đa dạng hóa nguồn cung, thay thế và dự trữ, đồng thời mở rộng mạng lưới đối tác đáng tin cậy.