Năm 2025 đánh dấu bước ngoặt của thị trường tài sản mã hóa tại Việt Nam khi Quốc hội thông qua Luật Công nghiệp công nghệ số, lần đầu tiên ghi nhận các khái niệm tài sản số, tài sản ảo và tài sản mã hóa trong hệ thống pháp luật.

Song song đó, Nghị quyết 05 về thí điểm thị trường tài sản mã hóa đã đặt nền móng cho việc hình thành một thị trường giao dịch có quản lý. Nghị quyết quy định phạm vi quản lý đối với hoạt động phát hành, chào bán, giao dịch và cung cấp dịch vụ liên quan đến tài sản mã hóa, đồng thời xác định rõ trách nhiệm của các cơ quan quản lý Nhà nước. Đáng chú ý, văn bản này lần đầu đề cập đến hoạt động phát hành tài sản mã hóa (ICO) và cho phép phát hành tài sản mã hóa dựa trên tài sản thực.

Những thay đổi này không chỉ tăng tính minh bạch và bảo vệ nhà đầu tư, mà còn mở ra cơ hội thu hút dòng vốn mới, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và phát triển hệ sinh thái blockchain theo hướng gắn với các ứng dụng thực tiễn của nền kinh tế số.

Chia sẻ với Mekong ASEAN, ông Nghiêm Minh Hoàng, Chuyên gia Ứng dụng Fintech thuộc Hiệp hội Blockchain và Tài sản số Việt Nam (VBA) cho rằng, việc Việt Nam có cơ chế rõ ràng để thí điểm sàn giao dịch tài sản mã hóa là tín hiệu tích cực, không chỉ tạo nền tảng cho hoạt động giao dịch hợp pháp mà còn mở đường cho quá trình số hóa các loại tài sản thực như trái phiếu doanh nghiệp, bất động sản, năng lượng tái tạo hay tín chỉ carbon. Đây đều là những lĩnh vực đang có nhu cầu vốn lớn trong nền kinh tế.

Theo ông Hoàng, nếu được triển khai hiệu quả, sự phát triển của RWA (Real World Assets) - mô hình mã hóa các tài sản thực trên nền tảng blockchain, có thể trở thành cầu nối giúp thu hút thêm nguồn vốn đầu tư vào các dự án trong nước.

Đánh giá các điều kiện cấp phép cung cấp dịch vụ tổ chức thị trường giao dịch tài sản mã hóa theo Nghị quyết 05, ông Lưu Xuân Vĩnh, Luật sư điều hành Asia Legal, cho rằng đây là những tiêu chí khá cao và không dễ đáp ứng trong giai đoạn đầu.

Theo ông Vĩnh, cơ quan quản lý đang ưu tiên cách tiếp cận thận trọng, trong tương lai, khi thị trường dần ổn định và cơ chế quản lý hoàn thiện hơn, các điều kiện có thể sẽ được điều chỉnh nới lỏng, linh hoạt hơn để mở rộng cơ hội tham gia cho doanh nghiệp ở các tầng quy mô khác trong nền kinh tế.

Cách tiếp cận này được thể hiện khá rõ qua các yêu cầu đặt ra đối với các tổ chức, doanh nghiệp muốn tham gia vận hành thị trường tài sản mã hóa. Trong giai đoạn thí điểm, doanh nghiệp phải đáp ứng những tiêu chuẩn cao về năng lực tài chính, quản trị và kiểm soát rủi ro.

Doanh nghiệp phải có vốn điều lệ tối thiểu 10.000 tỷ đồng; đồng thời cơ cấu cổ đông cũng bị kiểm soát khá kỹ như tối thiểu 65% vốn điều lệ phải do tổ chức góp vốn, trong đó có sự tham gia của ngân hàng thương mại, công ty chứng khoán, công ty quản lý quỹ, doanh nghiệp công nghệ… Ngoài ra còn có giới hạn tỷ lệ sở hữu nước ngoài không vượt quá 49% và quy định một tổ chức/cá nhân chỉ được góp vốn vào một đơn vị được cấp phép.

Theo ông Lưu Xuân Vĩnh, việc xây dựng thị trường tài sản mã hóa không chỉ là câu chuyện cho phép hay không cho phép giao dịch, mà quan trọng hơn là thiết lập các tiêu chuẩn vận hành đủ chặt chẽ để bảo vệ nhà đầu tư và đảm bảo sự ổn định của thị trường.

Yêu cầu đầu tiên là năng lực tài chính và quản trị. Theo ông Vĩnh, một sàn giao dịch tài sản mã hóa không chỉ cần nguồn vốn đủ lớn để duy trì hoạt động, mà còn phải có khả năng xử lý các rủi ro phát sinh và đảm bảo thanh khoản khi thị trường biến động. Song song với đó là các tiêu chuẩn về minh bạch trong cơ cấu sở hữu, quản trị nội bộ và kiểm soát xung đột lợi ích nhằm hạn chế các hành vi thao túng hoặc giao dịch nội gián.

Bên cạnh yếu tố tài chính, công nghệ và bảo mật được xem là điều kiện mang tính sống còn. Doanh nghiệp phải xây dựng được hệ thống đủ khả năng bảo vệ dữ liệu, quản lý tài sản số an toàn, giám sát các giao dịch bất thường và ứng phó với các cuộc tấn công mạng. Trong bối cảnh công nghệ liên tục thay đổi, các doanh nghiệp cũng cần chuẩn bị cho những rủi ro mới trong tương lai, bao gồm cả các thách thức liên quan đến công nghệ lượng tử và các phương thức mã hóa thế hệ mới.

Một yêu cầu quan trọng khác là tuân thủ pháp lý. Các quy định về xác minh khách hàng, phòng chống rửa tiền, chống tài trợ khủng bố và lưu trữ dữ liệu giao dịch hiện là tiêu chuẩn mà hầu hết các quốc gia đều đặt ra đối với thị trường tài sản mã hóa.

"Với một lĩnh vực còn tương đối mới như tài sản mã hóa, niềm tin là yếu tố quan trọng không kém công nghệ. Một giai đoạn thử nghiệm có kiểm soát sẽ giúp thị trường hình thành trên nền tảng vững chắc hơn, tạo điều kiện để đổi mới sáng tạo phát triển nhưng vẫn bảo đảm sự an toàn và minh bạch cho các bên tham gia", ông Vĩnh nhận định.