Bộ trưởng Tư pháp Hoàng Thanh Tùng phát biểu giải trình trước Quốc hội. Ảnh: Media Quốc hội

Phát biểu giải trình tại phiên thảo luận hội trường về dự án Luật Phát triển đô thị sáng ngày 11/8, Bộ trưởng Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho biết, mục tiêu của dự án Luật là hướng tới tạo lập một hành lang pháp lý ổn định, có tính đột phá nhằm tháo gỡ các điểm nghẽn về thể chế, hạ tầng và nguồn lực, qua đó thúc đẩy các đô thị động lực.

Quan điểm xuyên suốt trong quá trình xây dựng dự án Luật là thể chế hóa kịp thời, đầy đủ chủ trương của Đảng; chuyển từ tư duy quản lý chặt sang kiến tạo phát triển; thực hiện phân quyền triệt để theo phương châm “địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm”. Vì vậy, dự thảo Luật thiết kế khung về phân quyền, chỉ quy định những vấn đề có tính nguyên tắc thuộc thẩm quyền của Quốc hội, đồng thời gắn chặt việc trao quyền với cơ chế kiểm soát quyền lực và trách nhiệm giải trình.

Về phạm vi điều chỉnh, một số đại biểu đề nghị cho phép các thành phố chưa được công nhận là đô thị đặc biệt được áp dụng ngay các cơ chế, chính sách vượt trội mà không cần thông qua quyết định của Chính phủ.

Tuy nhiên, cơ quan soạn thảo cho rằng việc giao Chính phủ quyết định áp dụng đối với từng thành phố là cần thiết nhằm bảo đảm các cơ chế đặc thù được triển khai thận trọng, đúng điều kiện và có kiểm soát.

Theo Bộ trưởng, trước hết, cần bảo đảm sự tương xứng về năng lực quản trị và nguồn lực tài chính. Các chính sách đột phá đòi hỏi năng lực tổ chức thực hiện và nguồn lực rất lớn, do đó không thể áp dụng đại trà mà cần đánh giá sát thực tế từng địa phương trước khi trao quyền.

Bên cạnh đó, cách quy định này còn nhằm bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật, hạn chế nguy cơ địa phương hóa pháp luật nếu mở rộng quá rộng quyền ban hành các quy định khác với quy định của Trung ương.

Mặt khác, việc giao Chính phủ quyết định cũng tạo sự linh hoạt, kịp thời trong điều hành, cho phép áp dụng chính sách đối với những động lực tăng trưởng mới mà không phải chờ sửa luật hoặc ban hành một nghị quyết đặc thù riêng.

Bộ trưởng Tư pháp Hoàng Thanh Tùng. Ảnh: Media Quốc hội

Về cơ chế kiểm soát quyền lực, Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng cho biết, dự thảo Luật được thiết kế theo mô hình phân quyền triệt để gắn với kiểm soát đa tầng, bảo đảm “có van, có khóa”.

Trong xây dựng thể chế, ngay cả các đô thị đặc biệt như TP HCM được trao quyền ban hành các văn bản khác quy định của Trung ương, chính quyền đô thị vẫn phải tuân thủ quy trình đánh giá tác động, tham vấn các bộ, ngành và báo cáo Ủy ban Thường vụ Quốc hội và Chính phủ. Thủ tướng cũng có quyền đình chỉ, bãi bỏ văn bản của thành phố nếu trái pháp luật hoặc xâm phạm lợi ích quốc gia.

Đối với cơ chế thí điểm, dự thảo đặt ra "khoá" về thời gian thí điểm, tối đa 5 năm và thời gian gia hạn không quá 5 năm. Trường hợp thí điểm phát sinh hệ lụy tiêu cực, địa phương phải tạm dừng.

Trong quản lý tài chính và đầu tư, việc huy động vốn thông qua trái phiếu, vay nợ phải nằm trong hạn mức nợ công được phê duyệt để "khoá" rủi ro vỡ nợ địa phương. Với các dự án lớn, Chính phủ vẫn giữ quyền quyết định bổ sung ngân sách có mục tiêu nhằm bảo đảm vai trò chủ đạo của ngân sách Trung ương.

Đối với các dự án chậm triển khai, chính sách đặc biệt chỉ được áp dụng khi có kết luận thanh tra, qua đó ngăn chặn việc hợp thức hóa sai phạm hoặc lợi ích phát sinh từ tham nhũng, trục lợi.

'Quyền được trao càng mạnh thì thiết chế kiểm soát phải càng mạnh và thực chất' Theo đại biểu Quốc hội, trong dự án Luật Phát triển đô thị, HĐND thành phố được trao một không gian tự chủ về thể chế rất lớn nên phải thiết kế đồng thời cả năng lực quyết định chính sách và năng lực kiểm soát quyền lực.

Cùng với kiểm soát ngay trong quá trình ban hành và thực hiện chính sách, dự thảo còn thiết lập cơ chế hậu kiểm thông qua hoạt động giám sát từ xa, giám sát định kỳ của Quốc hội, các cơ quan của Quốc hội và phản biện xã hội của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam.

Theo Bộ trưởng Tư pháp, việc chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm phải gắn với trách nhiệm giải trình cá nhân của người đứng đầu. Đây là chốt chặn cuối cùng trong kiểm soát quyền lực khi triển khai Luật. Cơ chế kiểm soát cũng không chỉ được thể hiện tại chương 4 về giám sát, thanh tra, kiểm tra và trách nhiệm giải trình, mà xuyên suốt từng cơ chế, chính sách đặc thù, vượt trội.

Kết thúc phần giải trình, Bộ trưởng Tư pháp cam kết phối hợp với cơ quan thẩm tra rà soát toàn diện dự thảo, tiếp thu tối đa những ý kiến xác đáng, tâm huyết, trách nhiệm của đại biểu Quốc hội; tiếp tục hoàn thiện các cơ chế đặc thù theo hướng vừa tạo không gian phát triển, vừa bảo đảm kỷ luật, kỷ cương và khả năng kiểm soát quyền lực trong tổ chức thực hiện.

Tạo khuôn khổ pháp lý ổn định, đột phá để phát triển các đô thị lớn

Góp ý Luật Phát triển đô thị: Cần chuyển từ 'xin cơ chế' sang chủ động 'kiến tạo cơ chế'

Đại biểu Quốc hội đề xuất các thành phố có nơi dành riêng cho người giao hàng