Mekong ASEAN: Sau hơn 14 năm đàm phán, Việt Nam và bốn nước thành viên Hiệp hội Mậu dịch tự do châu Âu (EFTA) gồm Na Uy, Thụy Sĩ, Iceland và Liechtenstein đã chính thức ký kết Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam – EFTA (VEFTA) vào ngày 18/10. Theo ông, hiệp định này sẽ tạo ra những thay đổi nào đối với quan hệ thương mại và đầu tư Việt Nam – Na Uy?

Tham tán Thương mại Morten Langsholdt: Việc ký kết VEFTA thực sự là một dấu mốc quan trọng. Chúng ta đã dành 14 năm để đàm phán hiệp định này. Vì vậy, đây là một cột mốc khiến chúng tôi vô cùng vui mừng và tự hào. Tôi cho rằng hiệp định sẽ góp phần củng cố quan hệ đối tác giữa Na Uy và Việt Nam, cũng như giữa Việt Nam với toàn bộ các nước thành viên EFTA.

Nếu xét đến những tác động cụ thể, tôi cho rằng hiệp định sẽ mang lại rất nhiều lợi ích. Chẳng hạn, thủy sản là một trong những mặt hàng xuất khẩu rất quan trọng đối với Na Uy và các doanh nghiệp nước này. Thuế nhập khẩu đối với cá hồi Na Uy sẽ được giảm xuống 0% ngay khi VEFTA có hiệu lực.

Tôi nghĩ đây chắc chắn là một tin rất tích cực đối với các gia đình Việt Nam. Điều đó sẽ giúp người dân Việt Nam có thêm cơ hội thưởng thức các sản phẩm thủy sản Na Uy bổ dưỡng trong những bữa ăn hằng ngày.

Thuế nhập khẩu đối với các mặt hàng thủy sản khác cũng sẽ được giảm dần trong những năm tiếp theo. Nhìn chung, trong vòng 10 năm tới, 100% sản phẩm xuất khẩu từ hai nước sẽ được miễn thuế nhập khẩu. Tôi cho rằng đây là một bước tiến rất tích cực đối với thương mại giữa hai nước.

Tuy nhiên, lợi ích của hiệp định mang tính hai chiều. Thị trường Việt Nam sẽ mở cửa cho hàng hóa từ các nước chúng tôi trên cơ sở miễn thuế nhập khẩu và tương tự, thị trường của chúng tôi cũng sẽ mở cửa cho hàng hóa Việt Nam.

Cũng giống như việc chúng tôi hy vọng các gia đình Việt Nam sẽ có thêm cơ hội thưởng thức thủy sản Na Uy tươi ngon và bổ dưỡng, người dân Na Uy cũng sẽ có cơ hội tiếp cận nhiều hơn với các sản phẩm của Việt Nam. Các bạn có cà phê rất ngon, trái cây cũng rất tuyệt vời. Tôi hy vọng trong thời gian tới, chúng tôi sẽ được thưởng thức nhiều hơn những sản phẩm như vậy tại Na Uy.

Vì vậy, tôi cho rằng việc ký kết hiệp định là một dấu mốc quan trọng, nhưng đồng thời cũng mới chỉ là điểm khởi đầu cho những cơ hội hợp tác có thể phát triển mạnh mẽ hơn nữa giữa hai nước.

Mekong ASEAN: Liệu doanh nghiệp Việt Nam và Na Uy có thể tận dụng VEFTA để thúc đẩy hợp tác về chế biến, công nghệ nuôi trồng, logistics và xây dựng chuỗi giá trị thủy sản bền vững?

Tham tán Thương mại Morten Langsholdt: Chúng ta thường nói nhiều về nhu cầu đối với thủy sản Na Uy tại thị trường Việt Nam. Tuy nhiên, đi cùng với nhu cầu đó còn có nhu cầu đối với công nghệ của Na Uy trong lĩnh vực sản xuất thủy sản, cũng như cách các doanh nghiệp vận hành một cách bền vững trong toàn bộ chuỗi giá trị.

Trước hết, về thủy sản, hiện nay cá hồi Na Uy phải chịu mức thuế nhập khẩu 15%, nhưng mức thuế này sẽ được giảm xuống 0% nhờ VEFTA. Điều đó về cơ bản sẽ tạo cơ hội để chúng tôi cạnh tranh bình đẳng với thủy sản đến từ các quốc gia khác. Chẳng hạn, Liên minh châu Âu (EU) đã có hiệp định thương mại tự do với Việt Nam từ nhiều năm nay.

Vì vậy, hiệp định sẽ giúp các doanh nghiệp Na Uy có khả năng cạnh tranh trên một sân chơi bình đẳng. Chúng tôi cho rằng đây là một nguyên tắc cơ bản và rất quan trọng, đồng thời cũng là nền tảng của VEFTA.

Tuy nhiên, chúng tôi cho rằng cơ hội lớn hơn nằm ngoài phạm vi thương mại hàng hóa đơn thuần. VEFTA còn giúp các doanh nghiệp yên tâm hơn khi đầu tư và kinh doanh dịch vụ, bởi những quy định và điều kiện kinh doanh trở nên rõ ràng, dễ dự đoán hơn. Đây là yếu tố vô cùng quan trọng đối với các doanh nghiệp trong dài hạn.

Chúng tôi cũng nhận thấy rằng thị trường Việt Nam không chỉ có nhu cầu đối với các sản phẩm thủy sản, mà còn quan tâm đến những công nghệ hàng đầu thế giới mà các doanh nghiệp Na Uy có thể mang đến để hợp tác với ngành nuôi trồng thủy sản Việt Nam.

Hiện có khá nhiều doanh nghiệp Na Uy hoạt động tại Việt Nam. Chúng tôi tin rằng VEFTA sẽ mở ra thêm nhiều cơ hội cho các doanh nghiệp này trên toàn bộ chuỗi giá trị thủy sản, từ sản xuất thức ăn, chế biến cho đến logistics chuỗi cung ứng lạnh. Trên thực tế, trong toàn bộ chuỗi giá trị này, nhiều doanh nghiệp Na Uy đã xây dựng được hoạt động kinh doanh có vị thế dẫn đầu, dựa trên các nguyên tắc về phát triển bền vững và chất lượng sản phẩm, nhằm phục vụ thị trường toàn cầu.

Đây cũng chính là lĩnh vực mà chúng tôi nhận thấy phía Việt Nam rất quan tâm. Việt Nam mong muốn tiến thêm một bước trong việc nâng cấp chuỗi giá trị thủy sản trong nước, qua đó nâng cao khả năng phục vụ các thị trường quốc tế và đáp ứng những tiêu chuẩn, yêu cầu mà các thị trường này đặt ra.

Một ví dụ là Mowi, doanh nghiệp Na Uy đang thực hiện hoạt động chế biến thủy sản tại Việt Nam. Theo mô hình này, thủy sản được vận chuyển đến Việt Nam, chế biến tại đây, sau đó tiếp tục được xuất khẩu sang các thị trường khác, chẳng hạn như Nhật Bản.

Hoạt động trên tạo ra rất nhiều việc làm tại Việt Nam. Tôi cho rằng đây cũng là một mô hình kinh doanh rất hiệu quả và mang lại lợi ích cho các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực này. Vì vậy, chúng tôi tin rằng trong thời gian tới sẽ có thêm nhiều mô hình hợp tác tương tự, khi các doanh nghiệp Na Uy và Việt Nam cùng liên kết, tận dụng thế mạnh của nhau để phát triển.

Mekong ASEAN: Bên cạnh thương mại hàng hóa, VEFTA còn bao gồm những cam kết về đầu tư, thương mại dịch vụ và phát triển bền vững. Trong bối cảnh Việt Nam và Na Uy vừa thiết lập Đối tác Chiến lược Xanh vào tháng 4/2026, theo ông, VEFTA có thể tạo động lực như thế nào để thu hút thêm các doanh nghiệp Na Uy đầu tư vào Việt Nam, đặc biệt trong những lĩnh vực như năng lượng tái tạo, hàng hải xanh và kinh tế biển?

Tham tán Thương mại Morten Langsholdt: Theo tôi, hai thỏa thuận này thực sự bổ trợ cho nhau và giúp phát huy những thế mạnh của mỗi bên.

Trước hết, quan hệ Đối tác Chiến lược Xanh xác định phương hướng và những lĩnh vực mà Việt Nam và Na Uy mong muốn tăng cường hợp tác, cùng nhau phát triển. Chúng tôi đã xác định bốn lĩnh vực trọng tâm, bao gồm nuôi trồng thủy sản, hàng hải, năng lượng và kinh tế tuần hoàn.

Như vậy, quan hệ Đối tác Chiến lược Xanh giúp xác định phương hướng hợp tác, còn hiệp định thương mại tự do tạo ra khuôn khổ để hiện thực hóa những định hướng đó. VEFTA giúp các doanh nghiệp có thể dự đoán tốt hơn về những điều kiện kinh doanh trong tương lai, đồng thời tạo cơ hội cạnh tranh bình đẳng. Nhờ đó, doanh nghiệp có thể triển khai hoạt động kinh doanh tại Việt Nam và xây dựng những phương án kinh doanh có sức cạnh tranh, làm cơ sở để đưa ra quyết định đầu tư.

Đây là một điểm rất quan trọng. Không có khoản đầu tư nào được thực hiện chỉ đơn thuần dựa trên sự tồn tại của các hiệp định. Các hiệp định có thể hỗ trợ và tạo ra những điều kiện thuận lợi, nhưng chính doanh nghiệp mới là bên phải đánh giá nhu cầu thị trường, xác định liệu dự án có đủ tiềm năng kinh doanh hay không, tìm kiếm những đối tác phù hợp tại nước sở tại và xem xét mức độ ổn định của môi trường kinh doanh.

Doanh nghiệp cần có đủ cơ sở để tin tưởng rằng khi quyết định đầu tư, họ có thể duy trì hoạt động tại thị trường đó trong 10 năm, 30 năm, 50 năm hoặc thậm chí lâu hơn nữa. Bởi đầu tư là một quyết định mang tính dài hạn và các doanh nghiệp cần tính toán trên cơ sở triển vọng phát triển trong nhiều thập kỷ.

Hiệp định thương mại tự do sẽ góp phần tạo ra những điều kiện cần thiết cho điều đó. Tuy nhiên, cuối cùng vẫn là các doanh nghiệp phải tự đánh giá xem những yếu tố này có hội tụ đầy đủ hay không. Nếu nhận thấy tiềm năng, họ sẽ quyết định triển khai các dự án đầu tư trên cơ sở những cơ hội mà cả hai thỏa thuận mang lại.

Điều đáng mừng là chúng tôi đang chứng kiến sự quan tâm ngày càng lớn của các doanh nghiệp Na Uy đối với thị trường Việt Nam. Đây chắc chắn là một tín hiệu rất tích cực và đầy triển vọng.

Tôi tin rằng những ví dụ thành công trong thực tế sẽ đóng vai trò rất quan trọng đối với việc thu hút đầu tư vào Việt Nam trong thời gian tới. Tôi cũng cho rằng cách quảng bá hiệu quả nhất mà Việt Nam có thể thực hiện để thu hút thêm nhà đầu tư chính là tạo điều kiện để những doanh nghiệp đã đầu tư tại đây hoạt động thành công và có những trải nghiệm tích cực, bởi các nhà đầu tư thường trao đổi và chia sẻ kinh nghiệm với nhau.

Mekong ASEAN: VEFTA được kỳ vọng sẽ mở ra cơ hội để hàng hóa và doanh nghiệp Việt Nam tiếp cận sâu hơn thị trường Na Uy cũng như các nước EFTA. Theo ông, doanh nghiệp Việt Nam cần đặc biệt chú trọng những yếu tố nào để tận dụng hiệu quả hiệp định, nâng cao năng lực cạnh tranh và xây dựng quan hệ đối tác lâu dài với doanh nghiệp Na Uy?

Tham tán Thương mại Morten Langsholdt: Trước hết, hàng hóa Việt Nam thực tế đã có mặt tại thị trường Na Uy. Việt Nam đã xuất khẩu rất nhiều sản phẩm sang Na Uy và tôi cho rằng đó là dấu hiệu cho thấy quan hệ hợp tác giữa hai nước đang phát triển rất tốt đẹp.

Cánh cửa thị trường Na Uy đã mở sẵn đối với hàng hóa Việt Nam, nhưng VEFTA sẽ giúp cánh cửa ấy mở rộng hơn nữa. Điều đó tất nhiên sẽ mang lại nhiều lợi ích cho các doanh nghiệp Việt Nam, cũng giống như những cơ hội mà hiệp định tạo ra cho các doanh nghiệp Na Uy muốn đầu tư tại Việt Nam.

Đối với các doanh nghiệp Việt Nam đang tìm cách tiếp cận thị trường châu Âu, thị trường các nước EFTA và rộng hơn là những thị trường quốc tế có các tiêu chuẩn tương tự Na Uy, tôi muốn đưa ra ba khuyến nghị.

Thứ nhất, doanh nghiệp cần hiểu rõ thị trường, chứ không chỉ quan tâm đến thuế quan.

Người tiêu dùng Na Uy, cũng như nhiều người tiêu dùng tại các thị trường tương tự, sẵn sàng trả giá cao hơn cho những sản phẩm có chất lượng tốt. Tuy nhiên, họ cũng muốn biết sản phẩm được sản xuất như thế nào, ở đâu. Đây là những thông tin mà các nhà sản xuất và xuất khẩu Việt Nam cần có khả năng cung cấp và chứng minh rõ ràng.

Thứ hai, doanh nghiệp nên coi việc đáp ứng những yêu cầu trên là cơ hội.

Bởi khi làm được điều này, doanh nghiệp không chỉ có cơ hội tiếp cận thị trường Na Uy hay các nước EFTA, mà còn có thể mở rộng hoạt động sang nhiều thị trường khác trên thế giới với quy mô lớn hơn rất nhiều.

Vì vậy, tôi cho rằng các doanh nghiệp Việt Nam nên nhìn nhận những yêu cầu này như một cơ hội để phát triển. Có thể họ sẽ phải thay đổi một số cách làm, hoặc bỏ thêm chi phí đầu tư để đáp ứng các tiêu chuẩn của thị trường. Thay vì coi đó là rào cản, doanh nghiệp Việt Nam nên xem đây là cơ hội để nâng cao năng lực và mở rộng hoạt động kinh doanh.

Thứ ba, hãy xây dựng quan hệ đối tác lâu dài.

Tôi cho rằng các doanh nghiệp Na Uy thường tìm kiếm những đối tác đáng tin cậy để cùng tham gia vào chuỗi giá trị của mình, dù là trong lĩnh vực đóng tàu, kỹ thuật hay nuôi trồng thủy sản.

Một ví dụ là Jotun Paint, thương hiệu sơn Na Uy đã có mặt tại Việt Nam từ năm 1994. Để duy trì hoạt động kinh doanh trong hơn 30 năm, doanh nghiệp không thể chỉ dựa vào những giao dịch đơn lẻ. Điều đó đòi hỏi phải có nền tảng kinh doanh vững chắc, khả năng phát triển bền vững trong dài hạn và đặc biệt là sự tin tưởng giữa các đối tác.

Tôi cho rằng ba yếu tố trên là những điểm khởi đầu rất tốt đối với các doanh nghiệp Việt Nam. Tôi hy vọng trong thời gian tới, chúng ta sẽ chứng kiến ngày càng nhiều doanh nghiệp Việt Nam tham gia hoạt động kinh doanh tại thị trường Na Uy.

Mekong ASEAN: Xin cảm ơn những chia sẻ của ông!