Với người Việt Nam ở Mỹ, Australia, Pháp hay Canada, lựa chọn trở về nước điều trị còn gắn với những yếu tố khác. Họ có thể trao đổi với bác sĩ bằng tiếng Việt, được điều trị bởi bác sĩ trong nước và kết hợp quá trình điều trị với việc thăm gia đình. Những dòng khách như vậy đang tạo ra một hình thức “xuất khẩu tại chỗ”, khi dịch vụ được cung cấp trong lãnh thổ Việt Nam nhưng người sử dụng và một phần giá trị kinh tế đến từ bên ngoài.

Quy mô thực tế của thị trường du lịch y tế Việt Nam hiện vẫn khó xác định, bởi bệnh nhân quốc tế chưa được ghi nhận như một nhóm riêng biệt trong toàn bộ hệ thống y tế. Tại hội nghị “Y tế Việt Nam: Thập kỷ tăng trưởng tiếp theo”, TS.BS Dương Huy Lương, Phó Cục trưởng Cục Quản lý Khám, chữa bệnh, ước tính người nước ngoài sử dụng dịch vụ y tế tại Việt Nam tạo ra khoảng 1-2 tỷ USD chi tiêu mỗi năm, con số này chưa tách riêng phần doanh thu từ dịch vụ y tế. Việt Nam hiện đón khoảng 300.000 lượt “khách du lịch y tế” mỗi năm, thấp hơn đáng kể so với khoảng 3 triệu lượt của Thái Lan, 1,6 triệu lượt của Malaysia và 1,17 triệu lượt của Hàn Quốc.

Con số 300.000 lượt cũng chưa phải một thống kê hoàn toàn riêng biệt về bệnh nhân quốc tế đến Việt Nam với mục đích điều trị. Dữ liệu hiện có phản ánh sự tồn tại của dòng khách và dòng tiền, thay vì cho thấy một thị trường xuất khẩu đã được đo lường đầy đủ.

Ở chiều ngược lại, FiinGroup ước tính người Việt chi khoảng 2 tỷ USD mỗi năm cho điều trị ở nước ngoài. Tổ chức này dự báo chi tiêu y tế tư nhân trong nước tiếp tục tăng khoảng 7,5% mỗi năm đến năm 2030. Hai con số không thể được dùng để tính trực tiếp quy mô dòng tiền vào và ra vì đối tượng và phương pháp thống kê khác nhau, nhưng chúng cùng cho thấy nhu cầu y tế xuyên biên giới đang tồn tại.

Dòng tiền 2 tỷ USD ra nước ngoài cũng không đồng nghĩa Việt Nam có thể thu hồi toàn bộ khoản tiền này. Một phần người bệnh có thể tìm đến nước ngoài vì công nghệ, chuyên môn, thuốc, tiêu chuẩn chất lượng, thương hiệu hoặc khả năng điều trị mà họ chưa tìm thấy trong nước. Vì vậy, khoản chi này trước hết cho thấy một khoảng trống về năng lực cạnh tranh cần được giải thích.

Trang thiết bị tại một phòng kỹ thuật của bệnh viện. Ảnh: S.I.S Cần Thơ.

Chi phí vẫn là lợi thế rõ ràng của Việt Nam. Báo cáo “Tìm kiếm cơ hội mở rộng, đón đầu đà tăng trưởng của thị trường y tế tư nhân” công bố năm 2025 của FiinGroup dẫn mức chi phí phẫu thuật bắc cầu động mạch vành tại Việt Nam khoảng 10.000-15.000 USD, trong khi tại Thái Lan khoảng 25.000-30.000 USD.

Những dịch vụ mà người bệnh chủ động lựa chọn và tự chi trả như nha khoa, thẩm mỹ, khám sức khỏe hay hỗ trợ sinh sản hiện nay đang có dư địa cạnh tranh về giá. Với các dịch vụ này, bệnh nhân thường có thể cân nhắc đồng thời chi phí, chất lượng, thời gian chờ và trải nghiệm.

Nhưng khi bệnh nhân cần tim mạch, ung thư, thần kinh, ghép tạng hoặc những kỹ thuật phức tạp, câu chuyện thay đổi. Người bệnh phải cân nhắc năng lực bác sĩ, công nghệ, kết quả điều trị, kiểm soát nhiễm khuẩn và khả năng theo dõi sau khi trở về nước. Những yếu tố đó khiến giá trở thành một thành phần của quyết định, thay vì toàn bộ quyết định.

Ông Cường nhìn vấn đề từ chính hoạt động của một bệnh viện chuyên sâu. Theo ông, một cơ sở muốn thu hút bệnh nhân quốc tế trước hết phải làm chủ chuyên môn và công nghệ tương đương các nước phát triển, sau đó mới đến chi phí và dịch vụ. “Chất lượng tốt, trang thiết bị công nghệ tương đương, tay nghề cao và chi phí chấp nhận được thì bệnh nhân sẽ đến”, vị giám đốc bênh viện nói.

Ông Cường cũng nhấn mạnh việc bác sĩ tăng cường nghiên cứu, công bố quốc tế và tham gia các diễn đàn chuyên môn để xây dựng uy tín cho cá nhân và bệnh viện. Với bệnh nhân ở xa hàng nghìn kilomet, uy tín đó trở thành một phần của sản phẩm trước khi người bệnh bước vào phòng điều trị.

Theo ông Dương Huy Lương, các cơ sở y tế trong nước có thể thực hiện gần 90% kỹ thuật y khoa đang được áp dụng trên thế giới, trong đó có những kỹ thuật cao như phẫu thuật robot và ghép tạng. Đây là một nền tảng đáng kể về năng lực chuyên môn, nhưng bản thân tỷ lệ kỹ thuật chưa phản ánh đầy đủ khả năng cạnh tranh trên thị trường quốc tế.

Một bệnh viện có thể thực hiện một kỹ thuật tiên tiến, nhưng bệnh nhân ở nước ngoài vẫn cần biết bệnh viện đó mạnh ở lĩnh vực nào, kết quả điều trị ra sao và tiêu chuẩn chất lượng được chứng minh thế nào. Khoảng cách giữa năng lực chuyên môn và thị trường nằm ở những thông tin mà bệnh nhân có thể kiểm chứng trước khi quyết định.

Các nước trong khu vực đã phát triển những mô hình khác nhau để giải quyết bài toán này. Singapore tập trung vào điều trị chuyên sâu và chất lượng cao, Malaysia phát triển các medical hub tại Penang và Selangor, còn Thái Lan kết hợp bệnh viện với du lịch và wellness, đồng thời có chính sách thị thực dành cho khách điều trị.

Điểm chung của những mô hình đó nằm ở việc biến năng lực bệnh viện thành một sản phẩm có thể nhận diện từ bên ngoài. Việt Nam đang bắt đầu xây dựng những cấu phần tương tự.

Các bác sĩ thực hiện một ca phẫu thuật tại Bệnh viện Đa khoa Quốc tế S.I.S Cần Thơ. Ảnh: S.I.S Cần Thơ.

Đối với một bệnh nhân ở nước ngoài, hành trình lựa chọn bệnh viện bắt đầu trước chuyến bay rất lâu. Người bệnh cần tìm thông tin về bệnh viện và bác sĩ, gửi hồ sơ y tế, nhận tư vấn, biết chi phí dự kiến, xử lý thanh toán và bảo hiểm, sau đó tiếp tục được theo dõi khi trở về nước. “Muốn phát triển du lịch y tế thì không thể thiếu khám, chữa bệnh từ xa cũng như chuẩn hóa dữ liệu theo các tiêu chuẩn quốc tế”, ông Lương nói với Mekong ASEAN bên lề hội thảo.

Bộ Y tế đang nghiên cứu khoảng 30 gói dịch vụ y tế được chuẩn hóa, danh sách cơ sở đủ điều kiện phục vụ khách quốc tế, thương hiệu du lịch y tế quốc gia, hạ tầng số, cơ chế nhập cảnh và lưu trú cho bệnh nhân cùng người đi kèm, thanh toán qua bảo hiểm quốc tế, tiêu chuẩn cơ sở y tế, dữ liệu y tế xuyên biên giới và cơ chế giải quyết tranh chấp. Những nội dung này cho thấy bài toán đang được đặt ở cấp độ hệ sinh thái thay vì chỉ ở cấp bệnh viện.

“Việt Nam có thể học Thái Lan, chẳng hạn kéo dài thời gian lưu trú cho khách du lịch y tế, không chỉ 30 ngày mà có thể lên 90 ngày. Bên cạnh đó, cần xây dựng và chuẩn hóa các tiêu chuẩn để những bệnh viện đạt chất lượng cao được công khai, để người nước ngoài có thể lựa chọn ngay từ nước họ thông qua các trang thông tin”, ông Lương nói thêm.

Ở cấp bệnh viện, ThS.BS Trương Quốc Thành, Giám đốc Điều hành Bệnh viện Quốc tế Gia An 115, nhìn thấy một lớp khác của sản phẩm y tế. Theo ông, quyết định sử dụng dịch vụ của người bệnh phụ thuộc vào khả năng đáp ứng nhu cầu và trải nghiệm, bên cạnh giá. Với phân khúc cao cấp, sự đồng bộ giữa vận hành, nhân sự và chăm sóc bệnh nhân có thể quyết định chất lượng dịch vụ.

“Y tế là ngành kinh tế tri thức, với sản phẩm do con người tạo ra”, ông Thành nói. Với một dịch vụ xuyên biên giới, điều đó đặt danh tiếng của bác sĩ, kinh nghiệm xử lý ca bệnh và khả năng phối hợp giữa các bộ phận vào cùng một chuỗi giá trị với thiết bị và công nghệ.

Bác sĩ Trần Chí Cường trong một lần thăm khám bệnh nhân. Ảnh: Nhân vật cung cấp.

Việt Nam bước vào thị trường khi nhu cầu chăm sóc sức khỏe trong khu vực cũng đang thay đổi. Bà Rathanesh Ramasundram, Trưởng bộ phận Y tế và Khoa học sự sống tại Frost & Sullivan, cho biết các hệ thống y tế ASEAN đang dịch chuyển sang những lĩnh vực chuyên sâu như tim mạch, ung thư và cấy ghép, đồng thời mở rộng sang chăm sóc ngoại trú, người cao tuổi và phẫu thuật trong ngày.

Theo bà, sự dịch chuyển này kéo theo nhu cầu đầu tư vào chẩn đoán, y học chính xác, y tế số, AI và chăm sóc từ xa. Bà dự báo doanh thu du lịch y tế tại ASEAN có thể tăng khoảng 22% đến năm 2034, trong khi thị trường bệnh viện ASEAN được bà đánh giá đang tăng trưởng khoảng 7%.

Bà Rathanesh gọi các mô hình chăm sóc chuyên sâu là “một mô hình có khả năng chống chịu với biên lợi nhuận cao”. Bà đồng thời cho rằng chuỗi giá trị y tế đang mở rộng sang chăm sóc dự phòng, kinh tế bạc, chăm sóc người cao tuổi, theo dõi bệnh nhân từ xa và hạ tầng phục vụ du lịch y tế.

Những nhận định này đặt Việt Nam vào một thị trường khu vực đang tăng trưởng, thay vì một cuộc cạnh tranh riêng lẻ giữa các bệnh viện. Khi Singapore, Malaysia và Thái Lan đã có những hệ sinh thái phục vụ bệnh nhân quốc tế, Việt Nam phải xác định rõ chuyên khoa nào có lợi thế và nhóm bệnh nhân nào có lý do đủ mạnh để lựa chọn mình.

Vai trò của chính phủ trong khu vực cũng đang thay đổi. Các cơ quan nhà nước ngày càng tham gia sâu hơn vào hệ sinh thái y tế, với tư cách nhà đồng đầu tư thay vì chỉ giữ vai trò quản lý. “Bộ Y tế, cơ quan xúc tiến đầu tư, hội đồng du lịch, ngân hàng trung ương và các doanh nghiệp tư nhân đang hợp tác tạo thành một hệ sinh thái kết nối để quảng bá thương hiệu quốc gia, đưa ra các chính sách ưu đãi vốn, cải cách giá, chuyển đổi số và thu hút đầu tư”, bà Rathanesh phân tích.

Nguồn ảnh: SIS Cần Thơ

Dự thảo Đề án phát triển du lịch y tế giai đoạn 2026-2030 đặt mục tiêu đến năm 2030 thu hút khoảng 750.000 lượt khách quốc tế, tạo khoảng 1 tỷ USD doanh thu trực tiếp từ dịch vụ y tế và 2,5 tỷ USD tổng chi tiêu, gồm lưu trú, vận chuyển, ăn uống, mua sắm, chăm sóc sức khỏe và các dịch vụ liên quan.

Nếu lấy 300.000 lượt hiện nay làm mốc tham chiếu, mục tiêu 750.000 lượt tương đương tăng 2,5 lần, tức thêm khoảng 450.000 lượt. Tuy nhiên, 300.000 lượt là một ước tính trong bối cảnh dữ liệu bệnh nhân quốc tế chưa được tách riêng hoàn toàn, còn 750.000 lượt là mục tiêu chính sách. Vì vậy, khoảng cách giữa hai con số cần được nhìn như một bài toán về khả năng thực thi.

Các thị trường tiềm năng mà ngành y tế xác định gồm Nhật Bản, Hàn Quốc, Trung Quốc, Australia, châu Âu và Trung Đông. Những dịch vụ đã có khách quốc tế gồm nha khoa, thẩm mỹ, hỗ trợ sinh sản, khám sức khỏe và y học cổ truyền, trong khi một số bệnh viện đang phát triển các trung tâm chuyên khoa sâu và kỹ thuật cao, theo chia sẻ từ ông Lương.

Đề án của Việt Nam đặt mục tiêu đến năm 2030 có ít nhất 20 bệnh viện đạt tiêu chuẩn chất lượng quốc tế và 30 gói dịch vụ y tế được chuẩn hóa, cùng một cổng thông tin và cơ sở dữ liệu đa ngôn ngữ cho du lịch y tế. Đây đều là những cấu phần cần thiết để một dịch vụ y tế có thể tiếp cận bệnh nhân bên ngoài lãnh thổ.

Bộ Y tế hiện đã triển khai Kế hoạch 1636/KH-BYT ngày 12/11/2025 để xây dựng Đề án phát triển du lịch y tế giai đoạn 2026-2030. Tháng 4/2026, Bộ Y tế tiếp tục rà soát tiến độ xây dựng đề án, trong đó nhấn mạnh việc xây dựng các gói dịch vụ đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế và gắn dịch vụ y tế với du lịch.

Ở cấp chính sách rộng hơn, Nghị quyết 72-NQ/TW ngày 9/9/2025 đặt mục tiêu phát triển một số trung tâm y tế chuyên sâu ngang tầm khu vực và quốc tế để thu hút, phát triển du lịch chữa bệnh tại Việt Nam và giảm tình trạng người dân ra nước ngoài chữa bệnh.

Trong bối cảnh đó, câu chuyện “xuất khẩu tại chỗ” của y tế Việt Nam đang chuyển từ việc chứng minh một ca bệnh có thể điều trị với giá cạnh tranh sang việc xây dựng một chuỗi dịch vụ có thể được bệnh nhân quốc tế nhận diện và sử dụng. TS.BS Trần Chí Cường nhìn về dài hạn ở nhu cầu đào tạo nhân lực chất lượng cao, làm chủ khoa học và công nghệ, tiến tới sản xuất thiết bị và vật tư y tế công nghệ cao trong nước, theo tinh thần “Made in Vietnam, Made by Vietnamese”.