Định vị Việt Nam trong chuỗi giá trị toàn cầu

Ngày 1/8/2026 đánh dấu cột mốc tròn 6 năm Hiệp định thương mại tự do Việt Nam-EU (EVFTA) chính thức đi vào hiệu lực.

Trong báo cáo mới công bố về EVFTA, Hiệp hội Doanh nghiệp Châu Âu tại Việt Nam (EuroCham) khẳng định: Dù 6 năm chỉ là một chương ngắn ngủi trong hành trình 36 năm thiết lập quan hệ ngoại giao giữa Liên minh châu Âu (EU) và Việt Nam, Hiệp định này đã tạo ra những tác động chuyển biến sâu sắc đối với hành lang kinh tế song phương.

EVFTA đã thành công biến chuyển những thiện chí chính trị thành tiến trình hội nhập thương mại giá trị cao. Qua đó, Hiệp định không chỉ củng cố niềm tin vững chắc cho cộng đồng doanh nghiệp mà còn đưa Việt Nam định vị ngày càng vững chắc trong chuỗi giá trị toàn cầu.

Báo cáo của EuroCham về EVFTA cũng dẫn số liệu từ Cục Hải quan Việt Nam và Cơ quan Thống kê Quốc gia (NSO), minh chứng rõ nét cho quy mô bứt phá của tiến trình hội nhập này. Tổng kim ngạch thương mại song phương giữa Việt Nam và EU từ tháng 1/1995 đến tháng 6/2026 đã vượt mốc 900 tỷ USD. Đáng chú ý, có tới 383,8 tỷ USD, chiếm 42,6% tổng kim ngạch của suốt hơn ba thập kỷ được tạo ra chỉ trong 6 năm thực thi EVFTA (từ tháng 8/2020 đến nay).

Đà tăng trưởng tiếp tục duy trì mạnh mẽ trong nửa đầu năm 2026 với kim ngạch song phương đạt 41,4 tỷ USD. Trong đó, Việt Nam xuất khẩu sang EU đạt 31,8 tỷ USD và nhập khẩu 9,7 tỷ USD, mang về khoản thặng dư thương mại kỷ lục lên tới 22 tỷ USD chỉ sau 6 tháng. Con số thặng dư nửa đầu năm nay thậm chí đã vượt qua tổng mức thặng dư của cả năm 2019 (21,7 tỷ USD) — thời điểm trước khi EVFTA chính thức có hiệu lực.

Nhìn nhận về sức bật kinh tế này, ông Jean Jacques Bouflet, Phó Chủ tịch EuroCham, người từng trực tiếp tham gia đoàn đàm phán của EU về EVFTA nhấn mạnh trong báo cáo rằng, mối quan hệ đối tác này đang kiến tạo lợi thế cạnh tranh lâu dài cho cả hai phía.

"Dù Việt Nam đang duy trì mức thặng dư thương mại rất lớn với EU, chúng ta không nên nhìn nhận mối quan hệ này qua lăng kính “được - mất” đơn thuần. Những mặt hàng từ châu Âu như công nghệ cao, máy móc thiết bị tiên tiến và dược phẩm chính là đòn bẩy trực tiếp nâng tầm năng suất công nghiệp cho Việt Nam.

Ngược lại, thế mạnh của Việt Nam trong các lĩnh vực điện tử, cơ khí, dệt may, da giày, đồ gỗ và nông sản lại là mảnh ghép hoàn hảo để củng cố các chuỗi cung ứng của châu Âu, đồng thời phục vụ nhu cầu của hàng triệu người tiêu dùng tại đây," ông Jean Jacques Bouflet phân tích.

Cũng theo lãnh đạo EuroCham, EVFTA đã thiết lập một hệ sinh thái kinh tế mang tính bổ trợ sâu sắc, nơi mỗi bên đều tối ưu hóa sức mạnh nội tại để cùng phát triển. Tuy nhiên, dư địa hợp tác song phương vẫn còn rất rộng mở.

"Chúng tôi khuyến khích Việt Nam tăng cường nhập khẩu các giải pháp công nghệ giá trị cao từ châu Âu nhằm phục vụ chiến lược hiện đại hóa công nghiệp và nâng cao năng lực làm chủ chuỗi giá trị sản xuất," Phó Chủ tịch EuroCham khuyến nghị trong báo cáo.

Thực tế hiện nay, EU chiếm khoảng 12% tổng kim ngạch xuất khẩu toàn cầu của Việt Nam, nhưng tỷ trọng nhập khẩu của Việt Nam từ EU mới dừng lại ở mức 4%. Việc gia tăng hấp thụ các công nghệ tiên tiến từ EU không chỉ giúp cân bằng bền vững cán cân thương mại song phương, mà còn đóng vai trò là bệ phóng giúp gia tăng năng lực cạnh tranh dài hạn, đưa nền công nghiệp Việt Nam tiến sâu hơn vào các công đoạn giá trị gia tăng cao trên thế giới.

Bước sang năm thứ 7, EVFTA chính thức chạm cột mốc thuế quan đặc biệt quan trọng: EU hoàn tất lộ trình tự do hóa thương mại, mở rộng cửa miễn thuế cho 99% các dòng hàng xuất khẩu từ Việt Nam. Cú hích này sẽ tối đa hóa cơ hội tiếp cận thị trường cho các nhà sản xuất trong nước. Ở chiều ngược lại, tiến trình cắt giảm thuế quan của Việt Nam đối với hàng hóa EU sẽ tiếp tục được triển khai theo đúng cam kết trong 4 năm tới, hướng tới hoàn tất vào năm 2030 (đánh dấu tròn 10 năm thực thi Hiệp định).

Ông Jean Jacques Bouflet, Phó Chủ tịch EuroCham. Ảnh: EuroCham.

Khi thủ tục hành chính thay thế rào cản thuế quan

Sau 6 năm thực thi, hiệu quả của EVFTA không chỉ được phản ánh qua tăng trưởng thương mại mà còn qua chiến lược đầu tư của cộng đồng doanh nghiệp châu Âu tại Việt Nam.

Theo Chỉ số Niềm tin Kinh doanh (BCI) quý II/2026 của EuroCham, 55% doanh nghiệp châu Âu coi Việt Nam là trung tâm hoạt động cốt lõi hoặc thị trường tăng trưởng trọng điểm, trong khi 22% xem Việt Nam là mắt xích quan trọng trong chiến lược khu vực. Điều này cho thấy Việt Nam ngày càng trở thành điểm đến dài hạn của doanh nghiệp châu Âu tại châu Á.

Trong số các doanh nghiệp đang tham gia thương mại song phương, khoảng một nửa tận dụng trực tiếp ưu đãi thuế quan từ EVFTA. Có 33% doanh nghiệp áp dụng mức thuế ưu đãi cho ít nhất 20% kim ngạch thương mại và gần 20% áp dụng cho hơn một nửa hoạt động xuất nhập khẩu.

Tuy nhiên, báo cáo chỉ ra khi các rào cản thuế quan dần được gỡ bỏ, sự phức tạp về thủ tục hành chính và chi phí tuân thủ lại nổi lên thành những điểm nghẽn chính. Trong số các doanh nghiệp gặp vướng mắc khi tận dụng hiệp định, 50% chỉ ra công tác quản lý thuế nội địa, quy trình xử lý thuế phức tạp và cơ chế hoàn thuế VAT chậm trễ là những trở ngại cốt lõi. Ngoài ra, 33% đề cập đến sự phức tạp của Quy tắc Xuất xứ (RoO), thủ tục hồ sơ Chứng nhận Xuất xứ (C/O) và các yêu cầu xác minh khác nhau giữa các khu vực tài phán. Đối với 17% còn lại, chi phí tuân thủ vẫn quá cao so với mức tiết kiệm thuế biên có thể đạt được.

Để hỗ trợ doanh nghiệp tối ưu vận hành trong các khuôn khổ pháp lý này, đại diện của EuroCham cho biết đã và sẽ tích cực đóng góp vào các cuộc đối thoại công-tư bằng công tác vận động chính sách dựa trên bằng chứng thực tế.

Việt Nam - EU: Mở rộng dư địa thu hút dòng vốn FDI thế hệ mới

Trong khi thương mại hàng hóa tăng trưởng mạnh, dòng vốn đầu tư trực tiếp (FDI) từ châu Âu vào Việt Nam vẫn còn dư địa lớn. Theo EuroCham, các nhà đầu tư châu Âu tiếp tục đặt kỳ vọng vào một môi trường pháp lý ổn định, thủ tục hành chính minh bạch và cơ chế bảo hộ đầu tư hiệu quả.

Vì vậy, việc Hiệp định Bảo hộ đầu tư Việt Nam - EU (EVIPA) được tất cả các quốc gia thành viên EU phê chuẩn sẽ có ý nghĩa quan trọng trong việc thu hút dòng vốn chất lượng cao vào các lĩnh vực như năng lượng sạch, hạ tầng số và sản xuất công nghệ cao.

Trong báo cáo, Chủ tịch EuroCham Bruno Jaspaert cho rằng, sau khi quan hệ Việt Nam - EU được nâng cấp lên Đối tác Chiến lược Toàn diện vào đầu năm 2026, EVFTA tiếp tục là nền tảng cho giai đoạn hợp tác kinh tế sâu rộng hơn.

Theo ông, giá trị của EVFTA không chỉ được đo bằng kim ngạch thương mại, mà còn ở việc tạo dựng một mô hình hợp tác thành công giữa châu Âu và một nền kinh tế đang phát triển tại châu Á. Đây cũng là nền tảng để Việt Nam đóng vai trò cầu nối thúc đẩy hợp tác kinh tế giữa EU và ASEAN trong giai đoạn tới.