![]() |
| Quốc hội thông qua Luật Đấu giá tài sản (sửa đổi) tại Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khoá XVI. Ảnh: Media Quốc hội. |
Nâng mức tiền đặt trước, hạn chế tình trạng bỏ cọc
Với 475/482 đại biểu tham gia biểu quyết tán thành, sáng 20/11, Quốc hội chính thức thông qua Luật Đấu giá tài sản (sửa đổi). Luật gồm 7 chương, 66 điều, có hiệu lực thi hành từ ngày 1/7/2027, trừ quy định tại khoản 2 Điều 65.
Một trong những nội dung đáng chú ý của luật là quy định về tiền đặt trước đối với hoạt động đấu giá quyền sử dụng đất. Theo đó, trường hợp đấu giá quyền sử dụng đất để Nhà nước giao đất ở cho cá nhân theo quy định của pháp luật về đất đai, tiền đặt trước tối thiểu bằng 20% và tối đa bằng 50% giá khởi điểm.
Đối với đấu giá quyền sử dụng đất để Nhà nước giao đất, cho thuê đất thực hiện dự án đầu tư, mức tiền đặt trước được quy định từ 10% đến 20% giá khởi điểm. Các trường hợp đấu giá tài sản khác tiếp tục thực hiện theo khung tiền đặt trước tương ứng được quy định tại luật.
Việc nâng mức tiền đặt trước tối thiểu đối với đấu giá đất ở lên 20% được đặt ra trong bối cảnh tình trạng trả giá cao bất thường rồi không thực hiện nghĩa vụ tài chính, chấp nhận bỏ cọc từng gây nhiều hệ lụy cho hoạt động đấu giá và thị trường bất động sản. Những cuộc đấu giá có mức giá trúng cao bất thường nhưng sau đó bị hủy kết quả không chỉ làm mất thời gian, chi phí tổ chức mà còn có thể tạo mặt bằng giá thiếu phản ánh đúng giá trị thị trường.
Trước khi Quốc hội biểu quyết thông qua luật, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng, thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ, đã trình bày báo cáo tiếp thu, giải trình và chỉnh lý dự thảo. Theo đó, có ý kiến đại biểu đề nghị bổ sung số liệu về tình trạng bỏ cọc, đồng thời đánh giá tác động của khung tiền đặt trước 20-50%, bởi mức cao có thể hạn chế những người có nhu cầu thực sự tham gia đấu giá.
Tiếp thu ý kiến này, dự thảo luật được bổ sung quy định giao Chính phủ ban hành nguyên tắc, tiêu chí xác định mức tiền đặt trước cụ thể trong khung luật định. Việc xác định mức tiền phải căn cứ tính chất của từng loại tài sản và điều kiện thực tiễn tại từng địa phương, bảo đảm không tạo ra rào cản bất hợp lý đối với người tham gia đấu giá.
Báo cáo của Chính phủ cũng dẫn kết quả thống kê nhanh tại 16 tỉnh, thành phố thường xuyên phát sinh hoạt động đấu giá quyền sử dụng đất ở. Theo đó, các quy định về nâng tiền đặt trước, hủy kết quả trúng đấu giá và cấm tham gia đấu giá tại Nghị quyết số 66.11/2026/NQ-CP bước đầu phát huy hiệu quả, số trường hợp trúng đấu giá nhưng bỏ cọc giảm đáng kể.
Riêng tại Thanh Hóa, sau khi áp dụng mức 50% giá khởi điểm, số thửa, lô đất bị hủy kết quả do không nộp tiền giảm từ 377 trường hợp năm 2025 xuống 82 trường hợp trong 9 tháng năm 2026; trong khi số thửa, lô đưa ra đấu giá tăng từ 1.129 lên 3.889 thửa đất, lô đất. Tại Quảng Trị, số trường hợp bị hủy kết quả giảm từ 35 xuống 11.
Vì vậy, Chính phủ đề nghị giữ khung tiền đặt trước từ 20% đến 50% giá khởi điểm đối với đấu giá quyền sử dụng đất để giao đất ở cho cá nhân nhằm khắc phục tình trạng trả giá cao bất thường rồi bỏ cọc, gây tác động tiêu cực đến thị trường bất động sản.
Bổ sung hai trường hợp bị cấm tham gia đấu giá
Bên cạnh việc siết mức tiền đặt trước, Luật Đấu giá tài sản (sửa đổi) còn bổ sung hai trường hợp bị cấm tham gia đấu giá, gồm người từ chối kết quả trúng đấu giá và người từ chối ký biên bản đấu giá.
Theo giải trình của Chính phủ, việc bổ sung các trường hợp này nhằm xử lý đầy đủ những hành vi vi phạm có thể phát sinh ở các giai đoạn khác nhau của quá trình đấu giá, tăng tính răn đe và phòng ngừa tình trạng người tham gia trả giá cao bất thường, sau đó từ chối kết quả để trục lợi.
Cụ thể, người từ chối kết quả trúng đấu giá; người trúng đấu giá quyền sử dụng đất trong trường hợp Nhà nước giao đất, cho thuê đất theo quy định của pháp luật về đất đai; người trúng đấu giá quyền khai thác khoáng sản theo quy định của pháp luật về địa chất và khoáng sản, tùy theo tính chất, mức độ vi phạm, có thể bị cấm tham gia đấu giá đối với loại tài sản đó trong thời hạn từ 6 tháng đến 5 năm.
Ngoài ra, người tham gia đấu giá, người trúng đấu giá và các cá nhân, tổ chức có liên quan nếu vi phạm quy định của luật, tùy tính chất, mức độ có thể bị xử lý kỷ luật, xử phạt vi phạm hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự. Trường hợp gây thiệt hại còn phải bồi thường theo quy định pháp luật.
Một nội dung khác được luật làm rõ là trách nhiệm của người tham dự phiên đấu giá đối với mức giá khởi điểm. Theo đó, người tham dự phiên đấu giá được coi là đồng ý trả giá bằng giá khởi điểm.
Giải trình về quy định này, Chính phủ cho rằng người tham gia đã tự nguyện đăng ký, được biết trước giá khởi điểm và quy chế cuộc đấu giá, đồng thời nộp tiền đặt trước trước khi quyết định tham dự. Vì vậy, việc xác định họ chấp nhận mức giá tối thiểu đã công khai là cách gắn quyền với trách nhiệm, không phải áp đặt một mức giá chưa được biết trước.
Quy định hướng đến ngăn chặn tình trạng nhiều người đăng ký tham gia nhưng đồng loạt không trả giá, khiến cuộc đấu giá không thành, gây tốn kém chi phí, kéo dài thời gian xử lý tài sản và tạo điều kiện cho hành vi thông đồng, dìm giá.
Đáng chú ý, luật không bắt buộc người tham gia phải trả giá cao hơn giá khởi điểm. Quyền quyết định mức giá cạnh tranh vẫn thuộc về người tham gia đấu giá. Trường hợp có nhiều người cùng chấp nhận giá khởi điểm nhưng không có ai trả giá cao hơn, người trúng đấu giá sẽ được xác định thông qua hình thức bốc thăm dưới sự giám sát của người có tài sản đấu giá, bảo đảm công khai, khách quan và bình đẳng.
Nếu tất cả người tham dự đều từ chối bốc thăm, cuộc đấu giá được xác định là không thành. Người từ chối bốc thăm được coi là rút lại giá đã trả và tiền đặt trước được xử lý theo quy định.
![]() |
| Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng trình bày báo cáo tiếp thu, giải trình, chỉnh lý và hoàn thiện dự thảo Luật Đấu giá tài sản (sửa đổi). Ảnh: Media Quốc hội |
Tăng minh bạch, bảo vệ người mua tài sản đấu giá ngay tình
Ngoài các quy định nhằm kiểm soát hành vi bỏ cọc và thông đồng, Luật Đấu giá tài sản (sửa đổi) còn điều chỉnh hoạt động đấu giá trực tuyến, đồng thời bổ sung cơ chế bảo vệ quyền lợi của người mua tài sản đấu giá ngay tình.
Đối với đấu giá trực tuyến, luật không quy định cứng ngưỡng 200 triệu đồng về giá khởi điểm hoặc tổng giá khởi điểm của tài sản thuộc diện bắt buộc đấu giá trực tuyến, mà giao Chính phủ quy định mức cụ thể. Cách tiếp cận này tạo điều kiện điều chỉnh theo tình hình thực tiễn và khả năng đáp ứng của hạ tầng công nghệ.
Đối với việc bảo vệ người mua tài sản đấu giá ngay tình, luật quy định trách nhiệm của cơ quan Nhà nước trong việc bảo vệ quyền sở hữu của người mua trong trường hợp có người thứ ba tranh chấp quyền sở hữu tài sản.
Theo đó, nếu bản án, quyết định liên quan đến tài sản bị sửa đổi, hủy bỏ sau khi đấu giá thành, nhưng trình tự, thủ tục đấu giá được thực hiện đúng quy định của Luật Đấu giá tài sản, tài sản vẫn thuộc quyền sở hữu của người mua ngay tình.
Trường hợp kết quả đấu giá bị hủy do vi phạm trình tự, thủ tục, các bên có trách nhiệm khôi phục tình trạng ban đầu, hoàn trả cho nhau tài sản đã nhận. Nếu không thể hoàn trả bằng hiện vật thì phải hoàn trả bằng tiền; bên gây thiệt hại phải bồi thường theo quy định pháp luật.
Với các điều chỉnh trên, Luật Đấu giá tài sản (sửa đổi) hướng tới siết chặt trách nhiệm của người tham gia, hạn chế những hành vi lợi dụng đấu giá để trục lợi, đồng thời tăng tính minh bạch và bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của các bên liên quan. Hiệu quả của các quy định sẽ phụ thuộc đáng kể vào việc Chính phủ cụ thể hóa tiêu chí xác định tiền đặt trước cũng như tổ chức thực thi, giám sát hoạt động đấu giá tại từng địa phương.