Đại biểu Đặng Ngọc Huy - Đoàn ĐBQH tỉnh Quảng Ngãi, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Công tác đại biểu. Media Quốc hội.

Sáng 11/11, tiếp tục chương trình kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI, Quốc hội thảo luận tại hội trường về dự án Nghị quyết của Quốc hội về cơ chế, chính sách đặc thù về phát triển du lịch.

Các góp ý tập trung vào cách chuyển tiềm năng thành sản phẩm, bảo đảm người dân được tham gia và thụ hưởng, đồng thời gắn ưu đãi với kết quả thực tế của dự án. Giải trình tại phiên họp, Bộ trưởng Văn hóa, Thể thao và Du lịch Lâm Thị Phương Thanh làm rõ phạm vi chính sách, điều kiện hưởng ưu đãi và cơ chế dành cho các mô hình mới.

Từ quy mô đầu tư đến sức cạnh tranh của điểm đến

Đại biểu Đặng Ngọc Huy - Đoàn ĐBQH tỉnh Quảng Ngãi, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Công tác đại biểu, cho rằng chính sách phát triển du lịch cần hướng đến lợi ích của cả điểm đến. Quy mô vốn, số dự án và lượng khách chưa phản ánh đầy đủ hiệu quả nếu chưa xem xét thu nhập người dân, chất lượng dịch vụ và khả năng liên kết tại địa phương.

Đại biểu phân tích, một khu nghỉ dưỡng được đầu tư lớn, kinh doanh hiệu quả nhưng nếu khách chủ yếu sử dụng dịch vụ bên trong thì lợi ích lan tỏa có thể hạn chế. Trong khi đó, các doanh nghiệp nhỏ và vừa cung cấp sản phẩm đặc trưng, khi được kết nối thành chuỗi, có thể cùng tạo việc làm và tăng giá trị cho điểm đến.

Lấy ví dụ Lý Sơn với cảnh quan núi lửa, biển đảo và lịch sử Hải đội Hoàng Sa, ông đề nghị xác định sản phẩm riêng, nhóm khách cần thu hút, cách kéo dài lưu trú và tăng chi tiêu cho dịch vụ người dân cung cấp. Từ những yêu cầu đó mới tính toán hạ tầng cần đầu tư.

Theo đại biểu, ưu đãi phải gắn với kết quả và có giám sát. Nhà đầu tư không thực hiện cam kết về liên kết địa phương, môi trường hoặc hiệu quả điểm đến cần bị điều chỉnh, thậm chí thu hồi ưu đãi.

Đại biểu Nguyễn Văn Huy - Đoàn ĐBQH tỉnh Hưng Yên. Media Quốc hội.

Người gìn giữ tài nguyên phải được hưởng lợi từ du lịch

Đại biểu Nguyễn Văn Huy - Đoàn ĐBQH tỉnh Hưng Yên đặt trọng tâm vào vị thế của cộng đồng. Theo ông, phát triển du lịch cần đồng thời tạo giá trị kinh tế, bảo tồn văn hóa và cải thiện đời sống người dân tại điểm đến.

Đại biểu lưu ý, nhiều tài nguyên du lịch là cảnh quan, di sản, phong tục và nghề truyền thống được cộng đồng gìn giữ lâu đời. Tuy nhiên, khi đưa vào khai thác, có trường hợp lợi ích chủ yếu thuộc về doanh nghiệp, còn người dân làm những công việc giản đơn, thu nhập thiếu ổn định.

Vì vậy, ông đề nghị cụ thể hóa hình thức tham gia, trách nhiệm, quyền lợi của cộng đồng và cơ chế chia sẻ lợi ích với nhà đầu tư. Những nội dung này cần được xác định rõ để người dân thực sự có vai trò trong phát triển du lịch.

Đối với bản sắc, đại biểu cảnh báo tình trạng lễ hội bị sân khấu hóa, phong tục biến đổi theo nhu cầu khách và không gian sinh hoạt truyền thống bị thu hẹp. Ông kiến nghị bổ sung nguyên tắc khai thác văn hóa không làm biến dạng, mai một những giá trị ấy.

Theo đại biểu, kết quả phát triển còn phải thể hiện ở sinh kế được tạo ra, mức thụ hưởng của người dân và những giá trị văn hóa được bảo vệ.

Đào tạo nhân lực để biến tài nguyên thành sản phẩm

Đại biểu Nguyễn Hoàng Giang - Đoàn ĐBQH tỉnh Đắk Lắk cho rằng nguồn nhân lực quyết định khả năng chuyển tài nguyên thành sản phẩm và đưa sản phẩm đến thị trường. Địa phương có nhiều lợi thế vẫn có thể phát triển chưa tương xứng nếu thiếu đội ngũ đủ năng lực tổ chức, quản trị và kinh doanh du lịch.

Góp ý Điều 10, đại biểu đề nghị gắn hỗ trợ đào tạo với nhu cầu phát triển sản phẩm đặc thù. Với du lịch sinh thái, người làm nghề cần hiểu đa dạng sinh học, biết diễn giải thiên nhiên bằng ngoại ngữ, tổ chức trải nghiệm và bảo đảm an toàn.

Với cà phê Buôn Ma Thuột, cần thêm nhân lực thiết kế hành trình, xây dựng thương hiệu, kết nối lữ hành và thị trường quốc tế. Với du lịch cộng đồng, cần giúp người dân tổ chức dịch vụ, giới thiệu văn hóa và quản lý kinh doanh để có thu nhập ổn định.

Đại biểu kiến nghị ưu tiên quản trị điểm đến, phát triển sản phẩm, quảng bá và hướng dẫn chuyên sâu; đánh giá đào tạo bằng năng lực nghề nghiệp và khả năng tạo việc làm.

Ông cũng đề xuất cơ chế quốc gia điều phối nhân lực chất lượng cao, hỗ trợ từ ngân sách Trung ương cho chương trình chuyên sâu tại vùng khó khăn. Nếu chỉ dựa vào ngân sách từng tỉnh, những nơi cần nhân lực để phát triển lại khó thu hút, giữ chân người giỏi.

Ưu đãi phải gắn với hiệu quả của sản phẩm du lịch

Giải trình tại phiên thảo luận, Bộ trưởng Văn hóa, Thể thao và Du lịch Lâm Thị Phương Thanh cho biết cơ quan soạn thảo đã rà soát, chỉnh lý dự thảo theo hướng lựa chọn những vấn đề cấp bách, có tính đặc thù. Một số chính sách mới được thiết kế để thí điểm có thời hạn, thuộc thẩm quyền quyết định của Quốc hội.

Về địa bàn áp dụng chính sách, Bộ trưởng khẳng định dự thảo Nghị quyết hướng tới thúc đẩy phát triển du lịch trên phạm vi cả nước. Bên cạnh ba cực tăng trưởng du lịch là Hà Nội, TP HCM và Đà Nẵng, các địa bàn khác cũng được xác định theo Quy hoạch hệ thống du lịch, bảo đảm phù hợp với mục tiêu của Nghị quyết số 26-NQ/TW và đặc điểm tài nguyên du lịch của Việt Nam.

Đối với du lịch cộng đồng, doanh nghiệp nhỏ và vừa, hợp tác xã và hộ kinh doanh, Bộ trưởng cho biết dự thảo đã thiết kế các nhóm chính sách hỗ trợ riêng, không đặt ra yêu cầu về ngưỡng lao động để được hưởng chính sách. Đồng thời, cơ quan soạn thảo đã bổ sung hợp tác xã vào nhóm đối tượng được tham gia và thụ hưởng các chính sách hỗ trợ phát triển du lịch.

Về nội dung hỗ trợ, dự thảo dự kiến phát triển hạ tầng giao thông kết nối từ các trục giao thông chính đến điểm du lịch cộng đồng; hỗ trợ hoạt động xúc tiến du lịch, tư vấn pháp lý và thực hiện thủ tục hành chính. Bên cạnh đó, dự thảo có chính sách hỗ trợ đầu tư, cải tạo cơ sở lưu trú cộng đồng và các ưu đãi phù hợp đối với dự án du lịch cộng đồng, du lịch sinh thái.

Bộ trưởng Văn hóa, Thể thao và Du lịch Lâm Thị Phương Thanh. Ảnh: Media Quốc hội.

Làm rõ tiêu chí ưu đãi và trách nhiệm triển khai dự án

Theo Bộ trưởng Lâm Thị Phương Thanh, các chính sách ưu đãi, hỗ trợ trong dự thảo được xem xét trên cơ sở năm tiêu chí, gồm: loại hình dự án, địa bàn triển khai, quy mô đầu tư, hiệu quả kinh tế - xã hội và phát triển bền vững. Trong đó, hiệu quả kinh tế - xã hội và phát triển bền vững là hai tiêu chí quan trọng để xác định dự án được hưởng chính sách ưu đãi, hỗ trợ.

Giải thích về việc phân chia thành ba nhóm dự án du lịch, Bộ trưởng cho biết dự thảo bổ sung nhóm dự án mang tính chiến lược nhằm thu hút những dự án có quy mô lớn, sức lan tỏa mạnh và tầm ảnh hưởng quốc tế. Đây là định hướng góp phần thực hiện mục tiêu đến năm 2045, Việt Nam thuộc nhóm 30 quốc gia có năng lực cạnh tranh du lịch hàng đầu thế giới. Theo thông tin Bộ trưởng nêu tại phiên thảo luận, Việt Nam hiện đứng ở vị trí thứ 52.

Để hạn chế nguy cơ trục lợi chính sách, Bộ trưởng cho biết dự thảo đã quy định các hạng mục phục vụ du lịch phải chiếm tối thiểu 50% tổng vốn đầu tư của dự án. Đồng thời, các hạng mục kinh doanh casino, trò chơi điện tử có thưởng, đặt cược và kinh doanh bất động sản không thuộc phạm vi được hưởng ưu đãi dành cho hoạt động du lịch.

Tiếp thu ý kiến đại biểu Quốc hội, cơ quan soạn thảo đã thống nhất áp dụng các tiêu chí về bảo vệ môi trường và hiệu quả kinh tế đối với cả ba nhóm dự án. Dự thảo cũng bổ sung điều kiện dự án phải giải ngân tối thiểu 30% tổng vốn đầu tư trong thời hạn ba năm. Bên cạnh yêu cầu về tiến độ giải ngân, cơ quan soạn thảo sẽ tiếp tục nghiên cứu bổ sung điều kiện về thời hạn đưa dự án vào hoạt động nhằm bảo đảm hiệu quả đầu tư.

Về các mô hình kinh doanh du lịch mới và cơ chế thử nghiệm có kiểm soát, Bộ trưởng làm rõ rằng hoạt động kinh tế đêm đã và đang được triển khai trong thực tế, vì vậy không phải toàn bộ hoạt động kinh tế đêm đều cần đưa vào diện thử nghiệm. Nội dung cần thử nghiệm là việc cho phép các mô hình này vận hành liên tục 24 giờ mỗi ngày, bảy ngày mỗi tuần, do phương thức hoạt động đó có ảnh hưởng đến đời sống, sinh hoạt của người dân.

Bộ trưởng nhấn mạnh, việc xác định và đánh giá dự án du lịch phải gắn với những sản phẩm du lịch mà dự án tạo ra. Hiệu quả của các sản phẩm đó là căn cứ để đánh giá hiệu quả dự án. Cùng với yêu cầu phát triển sản phẩm thực chất, quá trình phát triển du lịch phải bảo đảm hài hòa giữa bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa, bảo đảm người dân được hưởng lợi, đồng thời nâng cao chất lượng nguồn nhân lực phục vụ ngành.

Bộ trưởng cho biết cơ quan soạn thảo sẽ tiếp tục rà soát, nghiên cứu đầy đủ các ý kiến của đại biểu Quốc hội để hoàn thiện dự thảo Nghị quyết trước khi trình Quốc hội xem xét.