Sáng 7/11, Quốc hội thảo luận ở hội trường về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chứng khoán, Luật Kế toán, Luật Kiểm toán độc lập, Luật Ngân sách nhà nước, Luật Quản lý, sử dụng tài sản công, Luật Quản lý thuế và Luật Dự trữ quốc gia.

Thảo luận về dự thảo sửa đổi bổ sung Luật Kiểm toán, các đại biểu Quốc hội nêu nhiều ý kiến đa chiều liên quan đến quy định mức phạt tiền tối đa 2 tỷ đồng (đối với tổ chức) và 1 tỷ đồng (đối với cá nhân) và thời hiệu xử phạt tối đa lên tới 5 năm trong lĩnh vực kiểm toán.

Tăng mức xử phạt trong lĩnh vực về kiểm toán và kế toán

Đại biểu Thái Thị An Chung (Đoàn ĐBQH tỉnh Nghệ An). Ảnh: CTTĐT Quốc hội

Đại biểu Thái Thị An Chung (Đoàn ĐBQH tỉnh Nghệ An) cho rằng quy định về mức phạt trong dự thảo Luật có nhiều điểm chưa phù hợp khi mức phạt tiền tối đa mà dự thảo Luật quy định tăng gấp 20 lần so với mức phạt tối đa mà Luật xử lý vi phạm hành chính quy định đối với vi phạm trong lĩnh vực kiểm toán độc lập (50 triệu đồng đối với cá nhân và 100 triệu đồng đối với tổ chức).

Trong khi đó, mức phạt tối đa 1 tỷ đồng theo Luật xử lý vi phạm hành chính chỉ được áp dụng đối với vi phạm trong lĩnh vực quản lý các vùng biển, đảo và thềm lục địa, quản lý hạt nhân và chất phóng xạ, năng lượng nguyên tử; tiền tệ, kim loại quý, đá quý, ngân hàng, tín dụng; hoạt động dầu khí và hoạt động khoáng sản khác, bảo vệ môi trường, thuỷ sản. Thời hiệu xử phạt theo dự thảo Luật đưa ra là 5 năm, trong khi Luật xử lý vi phạm hành chính quy định thời hiệu xử phạt tối đa là 2 năm.

Theo đại biểu Chung, hiện nay, việc xử lý vi phạm hành chính trong lĩnh vực về kiểm toán và kế toán được điều chỉnh chung bằng Nghị định 41/2018/NĐ-CP bởi hai lĩnh vực này có tính chất khá tương đồng. Đại biểu đặt câu hỏi: “Nếu điều chỉnh tăng mức phạt vi phạm hành chính đối với kiểm toán thì có đặt ra vấn đề điều chỉnh tăng trong lĩnh vực kế toán hay không? Việc nâng mức phạt trong lĩnh vực kiểm toán lên gần với lĩnh vực có mức phạt cao nhất là chứng khoán liệu đã là hợp lý chưa nếu so sánh với tính chất, mức độ và hậu quả vi phạm?”

Phó trưởng đoàn ĐBQH tỉnh Nghệ An cũng lập luận, vi phạm trong lĩnh vực chứng khoán ảnh hưởng trực tiếp, ngay lập tức và tới hàng trăm, hàng ngàn, thậm chí là hàng triệu giao dịch cũng như nhà đầu tư. Trong khi đó, vi phạm trong lĩnh vực kiểm toán ảnh hưởng gián tiếp, có độ trễ và phạm vi ảnh hưởng hẹp hơn rất nhiều.

Mức xử phạt có quá nặng?

Trong phát biểu, đại biểu Thái Thị An Chung đã bày tỏ băn khoăn với dự thảo Nghị định của Chính phủ quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực kiểm toán độc lập kèm theo hồ sơ dự thảo Luật. Đơn cử, mức phạt tiền tối đa 1 tỷ đồng dự kiến được áp dụng cho hành vi vi phạm quy định về hồ sơ dự thi chứng chỉ kiểm toán viên (cụ thể là hành vi sửa chữa, giả mạo, khai man về bằng cấp, chứng chỉ và các tài liệu khác trong hồ sơ để đủ điều kiện dự thi lấy chứng chỉ kiểm toán viên).

Hành vi này nếu đủ điều kiện cấu thành tội phạm hình sự thì sẽ bị xử lý theo quy định của Bộ luật Hình sự. Nếu chưa đến mức xử lý hình sự thì bị xử lý hành chính và mức phạt tiền hiện nay đang áp dụng tối đa là 30 triệu đồng theo Nghị định 41, mức phạt tương đương như đối với hành vi vi phạm quy định về hồ sơ dự thi chứng chỉ kế toán viên.

Cũng hành vi này, Nghị định 144/2021/NĐ-CP quy định mức phạt tiền tối đa là 40 triệu đồng (làm giả giấy chứng nhận đảm bảo điều kiện về an ninh trật tự), Nghị định 82/2020/NĐ-CP quy định mức phạt tối đa là 7 triệu đồng (tẩy xóa, sửa chữa làm sai lệch nội dung giấy tờ, văn bản trong hồ sơ đề nghị cấp, cấp lại chứng chỉ hành nghề luật sư, công chứng, đấu giá)…

Theo đại biểu, nhiều vi phạm nhỏ cũng bị xử lý rất khắt khe, ví dụ hành vi nộp trả lại giấy chứng nhận đăng ký hành nghề kiểm toán/giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh dịch vụ kiểm toán chậm dưới 15 ngày so với thời hạn quy định chỉ bị phạt cảnh cáo thì nay dự thảo đưa ra mức phạt tiền từ 10-20 triệu đồng đối với cá nhân và từ 20-40 triệu đồng đối với tổ chức; hành vi vi phạm quy định về mua bảo hiểm trách nhiệm nghề nghiệp cho kiểm toán viên hành nghề hoặc trích lập quỹ dự phòng rủi ro nghề nghiệp không đúng quy định của Bộ Tài chính hiện nay là từ 5-10 triệu đồng nay dự kiến tăng lên 20-40 triệu đồng (gấp 4 lần).

Đại biểu chỉ ra rằng, thời gian qua, khi điều tra, xử lý một số vụ án lớn xảy ra tại SCB, Vạn Thịnh Phát, FLC cho thấy có trách nhiệm của một số cơ quan, đơn vị, trong đó có công ty kiểm toán, kiểm toán viên với các báo cáo kiểm toán thiếu trung thực. Do đó, đại biểu đồng tình cần tăng mức xử phạt và tăng thời hiệu xử phạt để đảm bảo tính răn đe đối với doanh nghiệp kiểm toán, kiểm toán viên vi phạm. Tuy nhiên, việc tăng như thế nào cần phải cân nhắc để đảm bảo phù hợp với tính chất, mức độ và hậu quả vi phạm, đối tượng vi phạm.

Phải nâng mức phạt tiền để đảm bảo răn đe

Đại biểu Đỗ Thị Lan (Đoàn ĐBQH tỉnh Quảng Ninh). Ảnh: CTTĐT Quốc hội

Cũng thảo luận về dự thảo Luật Kiểm toán độc lập sửa đổi, bổ sung, đại biểu Đỗ Thị Lan (Đoàn ĐBQH tỉnh Quảng Ninh) cơ bản thống nhất về tăng thời hiệu xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực kiểm toán độc lập là từ 1 năm lên 5 năm và nâng mức phạt từ mức đến 50 triệu hiện nay tăng lên 20 lần, tức tối đa là 1 tỷ đối với cá nhân.

Tuy nhiên, đại biểu chưa thống nhất với mức phạt tiền vi phạm hành chính tối đa là 2 tỷ đồng đối với tổ chức. Đại biểu cho rằng mức phạt tối đa 2 tỷ đồng đối với tổ chức là thấp, chưa đủ sức răn đe và chưa tương xứng với sự phát triển quy mô tổ chức kiểm toán độc lập, phạm vi hoạt động, đối tượng kiểm toán đang được mở rộng, một số Công ty kiểm toán lớn có doanh thu trên 500 tỷ, hàng nghìn tỷ đồng.

Do đó, đại biểu đề nghị Cơ quan chủ trì soạn thảo, Cơ quan thẩm tra cần nghiên cứu thêm, nâng mức phạt tiền đối với tổ chức cao hơn cho phù hợp; đồng thời đề xuất mức phạt tối đa là 3 tỷ đồng.

Mặt khác, đại biểu cũng đề nghị không quy định cụ thể mức phạt tiền vi phạm hành chính trong lĩnh vực kiểm toán tại dự thảo Luật để Chính phủ quy định cho bảo đảm sự ổn định của Luật, phù hợp với yêu cầu đổi mới trong xây dựng Luật hiện nay, linh hoạt, phù hợp với sự thay đổi về quy mô hoạt động, tính chất, mức độ vi phạm trong hoạt động kiểm toán độc lập từng thời kỳ.