Trước lễ khai mạc, lãnh đạo tỉnh Hưng Yên và các đại biểu đã dâng hương thành kính tưởng nhớ và tri ân công đức của Thánh tổ Không Lộ Thiền sư và các bậc Thánh hiền.

Lãnh đạo tỉnh Hưng Yên, các đại biểu, người dân và du khách dự lễ khai mạc. Ảnh: Phòng VHXH xã Vũ Tiên.

Theo thông tin tại buổi lễ, chùa Keo, tên chữ là Thần Quang tự, còn được gọi là Nghiêm Quang tự, tọa lạc tại xã Vũ Tiên, tỉnh Hưng Yên, là nơi thờ Phật và Thiền sư Không Lộ. Theo tư liệu lịch sử, Thiền sư Không Lộ là người có công truyền bá Phật giáo dưới thời Lý, thế kỷ XI, đồng thời có công xây dựng chùa Nghiêm Quang. Năm 1167, vua Lý Anh Tông ban chiếu đổi tên chùa Nghiêm Quang thành Thần Quang tự để tri ân công đức của Thiền sư.

Sau hơn 500 năm tồn tại, chùa Thần Quang bị trận đại hồng thủy năm 1611 phá hủy. Cư dân làng Keo phải di chuyển đến nơi khác, hình thành hai cộng đồng dân cư ở hai bên sông Hồng.

Sau này, nhân dân hai làng cùng phát tâm xây dựng lại chùa, trong đó chùa Keo tại xã Vũ Tiên ngày nay được khởi dựng với sự vận động, tổ chức của Quận công Hoàng Nhân Dũng và phu nhân Lại Thị Ngọc Lễ dưới thời Lê - Trịnh. Sau 19 năm chuẩn bị và 28 tháng thi công, công trình hoàn thành vào tháng 11/1632. Chùa được xây dựng theo kiểu “tiền Phật hậu Thánh”, phía trước thờ Phật, phía sau thờ Đức Thánh Dương Không Lộ.

Ông Trần Quốc Toản, Phó Bí thư Thường trực Tỉnh ủy, Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh Hưng Yên khởi trống khai hội chùa Keo mùa Thu năm 2026. Ảnh: Phòng VHXH xã Vũ Tiên.

Năm 1962, chùa Keo được xếp hạng di tích lịch sử - văn hóa cấp quốc gia; năm 2012 được xếp hạng di tích quốc gia đặc biệt. Trải qua nhiều lần tu bổ, tôn tạo, chùa vẫn bảo lưu được kiến trúc độc đáo mang dấu ấn thời Lê Trung Hưng thế kỷ 17.

Trong đó, hệ thống kiến trúc gỗ với kỹ thuật xây dựng và nghệ thuật chạm khắc tinh xảo, đặc biệt là gác chuông ba tầng, tạo nên giá trị nổi bật của di tích. Chùa còn lưu giữ Hương án chùa Keo, bảo vật quốc gia có giá trị đặc sắc về lịch sử, văn hóa, mỹ thuật và kỹ thuật chế tác.

Ông Phạm Văn Nghiêm, Phó Chủ tịch UBND tỉnh, Trưởng ban Tổ chức các lễ hội quy mô cấp tỉnh Hưng Yên phát biểu khai mạc. Ảnh: Hungyen.gov.vn.

Phát biểu tại lễ khai mạc, ông Phạm Văn Nghiêm, Phó Chủ tịch UBND tỉnh, Trưởng ban Tổ chức các lễ hội quy mô cấp tỉnh Hưng Yên nhấn mạnh lễ hội chùa Keo từ lâu đã trở thành một phần không thể thiếu trong đời sống văn hóa, tín ngưỡng của cộng đồng, được tổ chức theo lệ “xuân thu nhị kỳ”.

Trong đó, lễ hội mùa Xuân mang ý nghĩa cầu an, cầu phúc, gửi gắm ước vọng về một năm mới bình an, thuận hòa; lễ hội mùa Thu là lễ hội chính trong năm, gắn với việc tưởng niệm ngày sinh, ngày hóa và tri ân công đức của Thánh tổ Không Lộ Thiền sư. Đây cũng là không gian để cộng đồng thực hành, gìn giữ và trao truyền những giá trị văn hóa truyền thống đặc sắc.

Với những giá trị nổi bật về lịch sử, văn hóa và tín ngưỡng, năm 2017, lễ hội chùa Keo được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đưa vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.

Đông đảo người dân và du khách dự khai mạc lễ hội. Ảnh: Phòng VHXH xã Vũ Tiên.

Theo ông Phạm Văn Nghiêm, tỉnh Hưng Yên là vùng đất văn hiến, nơi hội tụ và kết tinh nhiều giá trị lịch sử, văn hóa của dân tộc. Trong kho tàng di sản phong phú ấy, chùa Keo là một di sản đặc biệt. Bảo tồn chùa Keo không chỉ là gìn giữ một công trình kiến trúc cổ mà còn là bảo vệ không gian văn hóa, ký ức cộng đồng cùng những giá trị đạo lý, tín ngưỡng, nghệ thuật và lối sống được hun đúc qua nhiều thế hệ.

Phát huy giá trị di sản chùa Keo cũng không chỉ dừng lại ở việc tổ chức lễ hội hàng năm mà cần gắn với phát triển văn hóa, giáo dục truyền thống, xây dựng đời sống văn hóa cơ sở và phát triển du lịch bền vững; từng bước đưa di sản trở thành nguồn lực phục vụ phát triển kinh tế - xã hội, góp phần quảng bá hình ảnh đất và người Hưng Yên đến với nhân dân cả nước và bạn bè quốc tế.

Tại buổi khai mạc lễ hội đã diễn ra chương trình nghệ thuật đặc sắc gồm ba chương: “Huyền tích ngàn năm”, “Di sản lưu truyền” và “Uy linh tỏa sáng”. Ảnh: Phòng VHXH xã Vũ Tiên.

Chương trình tái hiện hành trình hình thành, phát triển và sức sống của di sản qua các thời kỳ; qua đó khắc họa vẻ đẹp của chùa Keo trong dòng chảy lịch sử dân tộc, đồng thời thể hiện khát vọng tiếp nối, gìn giữ và phát huy các giá trị di sản trong đời sống hôm nay. Ảnh: Phòng VHXH xã Vũ Tiên.

Phó Chủ tịch UBND tỉnh Hưng Yên đồng thời cho biết, lễ hội chùa Keo mùa Thu năm 2026 được tổ chức với quy mô cấp tỉnh, là sự kiện văn hóa có ý nghĩa quan trọng, thể hiện sự quan tâm của tỉnh đối với công tác bảo tồn, phát huy giá trị di sản văn hóa; đồng thời khẳng định trách nhiệm của các cấp, các ngành, địa phương và cộng đồng trong xây dựng, quảng bá những sản phẩm văn hóa đặc sắc của Hưng Yên.

Hiện nay, tỉnh Hưng Yên có 3.716 di tích trong danh mục kiểm kê, trong đó có 6 di tích quốc gia đặc biệt, 284 di tích, cụm di tích xếp hạng quốc gia, 885 di tích, cụm di tích xếp hạng cấp tỉnh và 12 hiện vật, nhóm hiện vật được công nhận là bảo vật quốc gia. Toàn tỉnh còn lưu giữ 1.152 lễ hội truyền thống, trong đó có 20 lễ hội được đưa vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.

Đây là nguồn tài nguyên văn hóa quý giá, góp phần gìn giữ bản sắc, giáo dục truyền thống, đáp ứng nhu cầu sinh hoạt văn hóa tinh thần của nhân dân, đồng thời tạo tiềm năng phát triển du lịch và các ngành công nghiệp văn hóa.

Phó Chủ tịch UBND tỉnh Hưng Yên đề nghị các cấp, các ngành, địa phương và cộng đồng tiếp tục phối hợp chặt chẽ trong bảo tồn, phát huy giá trị di sản văn hóa dân tộc; bảo đảm hài hòa giữa gìn giữ các giá trị truyền thống với yêu cầu của đời sống đương đại; phát huy vai trò chủ thể của nhân dân và vai trò trung tâm của cộng đồng trong quá trình bảo tồn di sản.

Các giá trị văn hóa cần được gắn kết hài hòa, thấm sâu vào mọi mặt đời sống xã hội, từ chính trị, kinh tế, xã hội đến quốc phòng, an ninh và đối ngoại, thực sự trở thành sức mạnh nội sinh, sức mạnh mềm phục vụ phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới…

Quang cảnh khu di tích chùa Keo, xã Vũ Tiên, tỉnh Hưng Yên. Ảnh: Phòng VHXH xã Vũ Tiên.

Theo kế hoạch, lễ hội chùa Keo mùa Thu năm 2026 diễn ra trong 6 ngày, từ ngày 19 - 24/10, với nhiều hoạt động phong phú, đặc sắc. Đây là dịp giới thiệu những giá trị tiêu biểu của chùa Keo tới nhân dân, du khách trong nước và quốc tế; tăng cường kết nối di sản với các điểm đến văn hóa, lịch sử, du lịch trên địa bàn tỉnh, từng bước hình thành những sản phẩm du lịch văn hóa có chiều sâu, nâng cao sức hấp dẫn của điểm đến Hưng Yên...