Sáng 24/9 (14/8 âm lịch), tại di tích lịch sử văn hóa quốc gia đền Quát, xã Yết Kiêu (thành phố Hải Phòng) trang trọng tổ chức khai hội truyền thống Đền Quát mùa thu năm 2026.

Lễ rước bộ được tổ chức trước khi khai hội. Ảnh: Phùng Lâm Hòa.

Trong diễn văn khai hội, bà Phạm Thị Thu, Phó Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch UBND xã Yết Kiêu cho biết, danh tướng Yết Kiêu tên thật là Phạm Hữu Thế, sinh năm Nhâm Dần (1242) trong một gia đình ngư dân nghèo ở vùng sông nước thuộc ấp Hạ Bì, huyện Trường Tân, Lộ Hồng (nay là thôn Hạ Bì, xã Yết Kiêu, thành phố Hải Phòng). Phụ thân ông là cụ Phạm Hữu Hiệu, người làng Hạ Bì. Mẫu thân ông là cụ Vũ Thị Duyên, người huyện Thanh Hà, tỉnh Hải Dương trước đây.

Theo truyền thuyết, tuổi niên thiếu của Phạm Hữu Thế gắn với Trâu thần linh thiêng. Tương truyền, một hôm, ông ra sông gánh nước, thấy hai con trâu trắng húc nhau liền dùng đòn ống đánh đuổi, can ngăn. Hai con trâu biến mất, ông thấy còn hai chiếc lông còn dính vào đòn ống, đặt xuống nước, nước rẽ ra làm đôi. Nghĩ là lông trâu thần, ông liền nuốt vào bụng.

Từ đấy, Phạm Hữu Thế có thân thể hùng cường, trí lực, bơi lội tài giỏi, đi trong nước như ở trên đất bằng. Sự lạ lùng ấy ứng với bức hoành phi trong đền Quát “Thiên cổ dị nhân” (từ trước tới nay mới có người lạ thường như vậy).

Các đại biểu, người dân và du khách đến dự lễ khai hội. Ảnh: Phùng Lâm Hòa.

Tài năng của ông ngày một nổi tiếng, được Hưng Đạo Đại vương trọng dụng và đặt tên là Yết Kiêu; là cận vệ trung thành, tài trí, mưu lược, dũng cảm. Ông được Đức thánh Trần Hưng Đạo ghi nhận, ngợi ca: “Chim hồng hộc bay được cao và xa là nhờ sáu cái trụ lông cánh, nếu không, khác gì chim thường. Yết Kiêu, Dã Tượng là cánh chim hồng hộc của ta”.

Biểu diễn múa lân tại lễ khai hội. Ảnh: Phùng Lâm Hòa.

Với tinh thần "Sát Thát", "Bình Nguyên" cùng tài bơi lội "nhập thuỷ như phúc bình địa hỹ", Yết Kiêu đã trở thành huyền thoại trong lịch sử Việt Nam, như là một trong những người đã có công lớn đối với sự nghiệp chống quân Nguyên - Mông; là một anh hùng tận trung vì đại nghĩa cứu nước, xứng đáng sánh ngang hàng với các bậc hào kiệt trong lịch sử.

Ông được vua Trần phong tặng: “Trần triều Hữu tướng Đệ nhất bộ, đô soái thủy quân, Tước hầu” và Đại tướng quân triều Trần - Yết Kiêu Đại vương dũng lược, uy hùng, nhiều lần phù giúp Vua dẹp loạn, trừ hiểm nguy, từng được các triều đại ban tặng nhiều sắc phong.

Khi ông mất, vua Trần cho lập đền thờ ở bờ sông thôn Hạ Bì, quê ông; người dân địa phương tôn kính thờ ông là Thành hoàng làng với niềm tin sâu sắc rằng ông sẽ phù hộ cho quốc thái dân an, cho mưa thuận gió hòa, bảo vệ chở che và mang lại cho nhân dân cuộc sống ấm no, hạnh phúc.

Bà Phạm Thị Thu, Phó Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch UBND xã Yết Kiêu đọc diễn văn khai hội. Ảnh: Phùng Lâm Hòa.

Khu Đền thờ Trần triều Hữu tướng Đệ nhất bộ, đô soái thủy quân, Tước hầu - Phạm Hữu Thế đã trải qua hơn 700 năm lịch sử, được tôn tạo khang trang và tu sửa nhiều lần.

Theo Đền phả và truyền thuyết của người dân địa phương, đây là ngôi đền từ xưa đã nổi tiếng linh thiêng.

Các đại biểu dâng hương tại đền Quát. Ảnh: Phùng Lâm Hòa.

Trong đền, còn nhiều hiện vật cổ, quý như tượng Đức thánh Yết Kiêu, tượng công chúa Triều Nguyên (phu nhân), tượng chín nàng hầu, mõ cá, mõ cáo....và có nhiều cổ vật, hiện vật có giá trị gắn với những câu chuyện truyền thuyết dân gian đầy ly kỳ và rất linh thiêng, đó là tượng trâu trắng và câu đối cổ “Nhập thủy như bình địa” gắn với truyền thuyết về tài bơi lội rất đặc biệt của tướng quân; pho tượng phỗng đá quỳ gắn với câu chuyện chiến thắng Đô Châu, chiến thắng một đô vật lừng lẫy, nhiều năm liên tiếp vô địch tại hội vật Vạn Kiếp mà triều đình mở để tuyển người tài.

Và tượng cáo thần cứu nạn gắn với chuyện một lần ông đục thuyền bị giặc phát hiện bủa vây. Ông nhanh trí lặn vào một cái hang trong đám lau sậy. Giặc vây và thuốn hang, có con cáo trong hang chạy ra, giặc thấy vậy bỏ đi, ông thoát nạn…

Những hiện vật, cổ vật và những giai thoại đó đã tạo nên sự linh thiêng, một không gian văn hóa tâm linh sâu sắc của ngôi đền.

Người dân và du khách dâng hương tại đền Quát. Ảnh: Phùng Lâm Hòa.

Cũng theo bà Phạm Thị Thu, hơn 700 năm đã qua, di tích lịch sử văn hóa quốc gia đền Quát đã góp phần tạo dựng những nét văn hóa đặc sắc không chỉ riêng của thôn Hạ Bì, của xã Yết Kiêu mà trở thành dòng chảy liên tục “hội tụ, kết tinh và lan tỏa”, tạo sức sống văn hóa và bằng tâm nguyện của người dân, du khách từ mọi miền quê hương, đất nước đã về đây cùng thành kính bày tỏ ước vọng bồi đắp tinh thần yêu nước, tinh thần đoàn kết…

Bơi chiềng truyền thống trên sông, bên cạnh đền Quát. Ảnh: Phùng Lâm Hòa.

Lễ hội được tổ chức cũng là dịp để giáo dục các thế hệ hôm nay, đặc biệt là thế hệ trẻ, về truyền thống yêu nước, lòng tự hào dân tộc, đạo lý “uống nước nhớ nguồn”, qua đó nâng cao ý thức trách nhiệm trong việc bảo tồn và phát huy di sản văn hóa của quê hương Yết Kiêu.

Trong những ngày diễn ra lễ hội năm nay còn có các hoạt động phong phú như biểu diễn múa lân, rồng, múa rối nước, hát văn, hát quan họ, bơi chải, cờ tướng và các trò chơi dân gian...