 |
| Ông Hoàng Ninh, Phó Cục trưởng Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số phát biểu tại Diễn đàn Thương mại điện tử năm 2026. Ảnh: Hà Anh/Mekong ASEAN. |
Ngày 2/2, Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số (Bộ Công Thương) tổ chức Diễn đàn Thương mại điện tử năm 2026 với chủ đề “Nâng cao năng lực quản lý và định hướng phát triển bền vững”.
Thời gian qua, thương mại điện tử duy trì mức tăng trưởng bình quân khoảng 25%/năm. Quy mô bán lẻ lĩnh vực thương mại điện tử trong năm 2025 ước đạt 31 tỷ USD, chiếm khoảng 11% tổng mức bán lẻ hàng hóa với khoảng 60% dân số tham gia mua sắm trực tuyến.
Tuy nhiên, thông tin tại Diễn đàn, ông Hoàng Ninh, Phó Cục trưởng Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số cho biết, mức độ phát triển thương mại điện tử giữa các địa phương hiện vẫn còn chênh lệch lớn, đặc biệt giữa các đô thị lớn và nhiều tỉnh miền núi, biên giới. Nguyên nhân chủ yếu đến từ những hạn chế về hạ tầng số, logistics, nguồn nhân lực, cũng như mức độ sẵn sàng chuyển đổi số của doanh nghiệp.
Bên cạnh đó, sự phát triển nhanh và lan rộng của thị trường cũng đặt ra yêu cầu ngày càng cao về kỷ cương, minh bạch thông tin, bảo vệ người tiêu dùng và tuân thủ pháp luật, nhằm bảo đảm thương mại điện tử phát triển theo hướng bền vững.
Đồng tình với quan điểm này, ông Nguyễn Văn Thành, Trưởng Phòng Chính sách, Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số cho rằng đi kèm với tốc độ tăng trưởng nhanh là hàng loạt vấn đề phát sinh. Thực tế cho thấy người tiêu dùng ngày càng thường xuyên đối mặt với tình trạng mua phải hàng kém chất lượng, hàng giả, hàng vi phạm quyền sở hữu trí tuệ.
Theo ông Thành, nguyên nhân cốt lõi nằm ở khung pháp lý hiện hành chưa theo kịp sự phát triển nhanh của thị trường, nhất là khi hoạt động bán hàng chuyển mạnh sang mạng xã hội và hình thức livestream (phát trực tiếp). Điều này khiến nhiều khoảng trống quản lý bộc lộ, làm gia tăng rủi ro cho người tiêu dùng.
Những điểm mới trong Luật Thương mại điện tử
Năm 2026 được xác định là thời điểm mang tính bản lề đối với lĩnh vực thương mại điện tử, khi Luật Thương mại điện tử chính thức bước vào giai đoạn thực thi, đồng thời mở đầu cho việc triển khai Kế hoạch tổng thể phát triển thương mại điện tử quốc gia giai đoạn 2026 - 2030.
Tại diễn đàn, ông Nguyễn Văn Thành đã giới thiệu và chỉ ra một số điểm mới của Luật Thương mại điện tử. Theo đó, Luật này gồm 7 chương, 41 điều, tập trung vào 5 nhóm vấn đề lớn, bao gồm phạm vi điều chỉnh; phân loại mô hình thương mại điện tử; trách nhiệm của các chủ thể tham gia; hoạt động bán hàng, đặc biệt là bán hàng qua livestream; quản lý hoạt động thương mại điện tử có yếu tố nước ngoài.
Luật sẽ chính thức có hiệu lực từ ngày 1/7/2026. Đồng thời, các nghị định hướng dẫn đang được xây dựng để ban hành trước thời điểm này nhằm bảo đảm tính đồng bộ trong quá trình triển khai.
Một trong những điểm mới quan trọng của Luật là việc phân loại rõ các mô hình thương mại điện tử. Cụ thể, luật xác định 4 loại hình gồm nền tảng thương mại điện tử bán hàng trực tiếp; nền tảng trung gian (sàn giao dịch, đấu giá, khuyến mại); mạng xã hội có tích hợp chức năng mua bán; nền tảng tích hợp đa chức năng, với vai trò kết nối nhiều ứng dụng và chia sẻ dữ liệu.
Việc phân loại này không chỉ mang tính kỹ thuật, mà còn là cơ sở quan trọng để xác định trách nhiệm pháp lý tương ứng của từng mô hình, qua đó khắc phục tình trạng “đứng ngoài” phạm vi quản lý như trước đây, đặc biệt đối với các nền tảng mạng xã hội.
Về trách nhiệm, Luật quy định nghĩa vụ chung đối với các nền tảng thương mại điện tử, bao gồm việc minh bạch thông tin về sản phẩm, hàng hóa, nhãn mác, chất lượng; phối hợp với cơ quan quản lý khi phát hiện vi phạm; chủ động kiểm soát rủi ro và kịp thời gỡ bỏ nội dung sai phạm. Đối với các nền tảng số có quy mô lớn, Luật yêu cầu phải thiết lập hệ thống tiếp nhận, xử lý phản ánh và có bộ phận chuyên trách.
Một quy định mới khác là yêu cầu lưu trữ dữ liệu giao dịch tối thiểu 3 năm, kể cả trong trường hợp gian hàng đã ngừng hoạt động. “Trước đây, quy định này chưa được đặt ra, nhưng nay được xem là điều kiện bắt buộc để phục vụ công tác thanh tra, đối soát và giải quyết tranh chấp,” ông Thành nói.
Luật cũng lần đầu tiên quy định cụ thể trách nhiệm của các mạng xã hội có hoạt động thương mại. Theo đó, nền tảng phải phân biệt rõ tài khoản kinh doanh và tài khoản cá nhân; tách bạch nội dung thương mại với nội dung thông thường; đồng thời lưu trữ đầy đủ dữ liệu giao dịch. Với các nền tảng có quy mô lớn, yêu cầu tuân thủ đầy đủ các quy định tương tự như sàn thương mại điện tử trung gian.
Cùng với đó, luật xác định 3 nhóm chủ thể chịu sự điều chỉnh trực tiếp gồm củ sở hữu nền tảng, người bán và người trực tiếp livestream bán hàng. Chủ nền tảng phải công khai quy chế hoạt động, xác thực danh tính người bán, có công cụ kiểm soát nội dung livestream và kết nối, xác thực thông tin với cơ sở dữ liệu quốc gia. Khi phát hiện dấu hiệu vi phạm, nền tảng có quyền và trách nhiệm dừng phát sóng, gỡ bỏ nội dung theo yêu cầu của cơ quan có thẩm quyền.
Đối với người bán và người trực tiếp livestream, luật yêu cầu phải cung cấp đầy đủ, chính xác thông tin về hàng hóa và các giấy tờ pháp lý liên quan; thực hiện đúng nội dung quảng cáo đã được xác nhận; không sử dụng ngôn ngữ, hình ảnh, trang phục trái pháp luật và thuần phong mỹ tục. Quy định này được kỳ vọng sẽ góp phần kiểm soát, hạn chế tình trạng quảng cáo quá mức, thổi phồng công dụng sản phẩm trên môi trường số.
Riêng đối với các nền tảng thương mại điện tử có yếu tố nước ngoài, luật yêu cầu phải có hiện diện pháp lý tại Việt Nam hoặc đại diện được ủy quyền, nhằm bảo đảm việc giải quyết tranh chấp, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng và thực hiện đầy đủ nghĩa vụ tài chính khi phát sinh vi phạm.
