Phát biểu khai mạc Hội thảo và Triển lãm Smart Banking 2026 ngày 22/10, ông Đào Minh Tú, Phó Chủ tịch kiêm Tổng thư ký Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam, cho biết ngành ngân hàng đang chuyển từ số hóa quy trình, đưa giao dịch lên môi trường trực tuyến sang khai thác dữ liệu và ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) sâu hơn trong vận hành, phát triển dịch vụ.

Theo ông Tú, ba chuyển dịch lớn đang diễn ra là mở rộng ứng dụng AI từ những công việc riêng lẻ sang toàn bộ hoạt động ngân hàng; sử dụng AI để phát hiện, phòng chống gian lận theo thời gian thực đồng thời hoàn thiện khuôn khổ pháp lý về an toàn và quản trị rủi ro khi triển khai công nghệ này.

AI hiện không chỉ phục vụ định danh khách hàng điện tử hay trả lời tự động, mà còn tham gia cá nhân hóa trải nghiệm, tối ưu thẩm định tín dụng và tự động hóa nghiệp vụ nội bộ. Theo ông, những ứng dụng này đã giúp nhiều ngân hàng tiết kiệm 20 - 40% chi phí vận hành. Việc kết hợp AI với các hệ thống giám sát rủi ro tập trung như SIMO của NHNN cũng hỗ trợ phát hiện, ngăn chặn hàng triệu lượt giao dịch nghi ngờ, bảo vệ hàng nghìn tỷ đồng cho người dân và doanh nghiệp.

Tuy nhiên, ông Tú cho biết chuyển đổi số phải đi đôi với an toàn số. Để phát triển bền vững, ngành ngân hàng cần tập trung vào ba trụ cột: thúc đẩy đổi mới sáng tạo dựa trên AI có trách nhiệm, củng cố niềm tin khách hàng và nâng cao khả năng chống chịu số.

Theo đó, ứng dụng AI cần vượt qua giai đoạn thử nghiệm để tạo tác động thực chất trên toàn tổ chức, gắn với quản trị dữ liệu và hạ tầng công nghệ linh hoạt. Các ngân hàng đồng thời phải đầu tư bảo mật, bảo vệ dữ liệu cá nhân, tăng khả năng phát hiện gian lận và chuẩn bị năng lực ứng phó, phục hồi khi xảy ra sự cố.

Ông Tú cũng đề cao sự phối hợp giữa NHNN, Bộ Công an, các tổ chức tín dụng, công ty tài chính, doanh nghiệp công nghệ tài chính và các tập đoàn công nghệ trong xây dựng môi trường số an toàn. Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam sẽ tiếp tục làm cầu nối chính sách, hỗ trợ tháo gỡ vướng mắc, thúc đẩy chia sẻ dữ liệu phòng chống gian lận và đào tạo nhân sự.

Ông Đào Minh Tú, Phó Chủ tịch kiêm Tổng thư ký Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam phát biểu khai mạc diễn đàn. Ảnh: Trung Anh/Mekong ASEAN

AI phải giúp khách hàng, thay vì chỉ tạo hình ảnh hiện đại

Chia sẻ tại diễn đàn, Phó Thống đốc NHNN Phạm Tiến Dũng đề nghị các ngân hàng phải đánh giá thực chất hiệu quả ứng dụng AI.

Ông cho biết, trước khi đến hội thảo đã truy cập ứng dụng Mobile Banking của một ngân hàng và đăng nhập tài khoản. Dù ứng dụng có tích hợp AI, khi hỏi về những đặc quyền của mình, ông nhận được hướng dẫn liên hệ trung tâm chăm sóc khách hàng.

Theo Phó Thống đốc, khi khách hàng đã đăng nhập mà AI vẫn không giải đáp được một câu hỏi cơ bản liên quan đến chính người sử dụng, công nghệ chưa mang lại sự hỗ trợ thiết thực. "Không phải là ngân hàng đã ứng dụng AI hay chưa, mà là AI đang giải quyết vấn đề gì và tạo ra giá trị gì," ông Dũng nói.

Công nghệ chỉ có ý nghĩa khi giúp khách hàng được phục vụ tốt hơn, ngân hàng vận hành hiệu quả hơn và rủi ro được nhận diện sớm hơn. Do đó, AI phải được đặt trong tổng thể chiến lược của tổ chức, gắn với dữ liệu, quy trình nghiệp vụ, nguồn nhân lực và mô hình quản trị.

Phó Thống đốc cho biết NHNN đã ban hành thông tư về AI và đề nghị các tổ chức tín dụng nghiên cứu, triển khai có trách nhiệm với khách hàng, với tổ chức, bảo đảm hiệu quả thực tế.

Theo ông, chuyển đổi số giai đoạn tới phụ thuộc vào sự kết hợp đồng bộ giữa công nghệ đủ mạnh, dữ liệu đủ tốt, quản trị chặt chẽ và con người đủ năng lực. Công nghệ mạnh nhưng dữ liệu kém sẽ hạn chế giá trị của AI; dữ liệu tốt nhưng quản trị yếu làm gia tăng rủi ro; hệ thống hiện đại nhưng nhân sự thiếu năng lực sẽ khó đưa đổi mới vào thực chất.

Ông cũng chỉ ra tình trạng có ngân hàng mua thiết bị hiện đại nhưng giữ nguyên cấu hình mặc định của nhà cung cấp, thậm chí cả mật khẩu. Điều này cho thấy hạn chế về năng lực nhân sự và nhận thức rủi ro trong quản trị.

Ngược lại, việc nhiều ngân hàng thành lập bộ phận an ninh mạng độc lập với công nghệ thông tin, đồng thời có các kênh giám sát riêng, được Phó Thống đốc đánh giá tích cực.

Phó Thống đốc cho biết, ngân hàng là ngành kinh doanh dựa trên niềm tin. Trong môi trường số, niềm tin đến từ khả năng bảo vệ tài sản, dữ liệu và quyền lợi khách hàng trong từng giao dịch.

Thời gian qua, ngành ngân hàng đã củng cố nền tảng định danh, xác thực, làm sạch dữ liệu và cảnh báo sớm các giao dịch rủi ro. Các yêu cầu xác thực được triển khai với khách hàng cá nhân từ ngày 1/7/2024 và khách hàng tổ chức từ ngày 1/7/2025.

NHNN cũng ban hành các yêu cầu tăng cường an toàn ứng dụng, trong đó có nhận diện thiết bị bị phá khóa và khả năng phát hiện nguy cơ dịch ngược ứng dụng. Bên cạnh đó là yêu cầu cung cấp tính năng để khách hàng chủ động thiết lập biện pháp bảo vệ, như đặt thời gian chờ có thể lên tới 24 giờ đối với giao dịch chuyển tiền lần đầu.

Theo Phó Thống đốc, công nghệ và thủ đoạn tấn công liên tục thay đổi nên cơ quan quản lý cùng các tổ chức tín dụng phải thường xuyên cập nhật giải pháp bảo vệ.

NHNN sẽ tiếp tục đồng hành với các tổ chức tín dụng trong đổi mới sáng tạo, phát triển thanh toán số, khai thác dữ liệu và ứng dụng công nghệ mới; đồng thời hoàn thiện khuôn khổ pháp lý, bảo vệ dữ liệu và nâng cao khả năng chống chịu toàn ngành.

"AI có thể giúp ngân hàng thông minh hơn, dữ liệu có thể giúp ngân hàng hiểu hơn khách hàng tốt hơn, nhưng niềm tin và khả năng chống chịu mới quyết định ngân hàng có thể đi được bao xa trong chuyển đổi số," Phó Thống đốc chia sẻ.

Phó Thống đốc NHNN Phạm Tiến Dũng phát biểu tại sự kiện. Ảnh: Trung Anh/Mekong ASEAN

Bảo đảm hệ thống dự phòng hoạt động liên tục

Theo Phó Thống đốc, khi ngân hàng phụ thuộc ngày càng nhiều vào công nghệ, dữ liệu và kết nối với các đối tác, sự cố tại một điểm có thể gây tác động lan rộng. Rủi ro an ninh mạng vì thế gắn trực tiếp với hoạt động kinh doanh, uy tín và sự ổn định của hệ thống.

Các ngân hàng cần chuyển từ tư duy bảo vệ hệ thống sang xây dựng khả năng chống chịu, bao gồm phòng vệ, phát hiện sớm, ứng phó nhanh, duy trì dịch vụ thiết yếu và khôi phục hoạt động hiệu quả khi xảy ra sự cố. An ninh, an toàn phải trở thành một phần trong chiến lược và quản trị ngân hàng.

Đặc biệt, Phó Thống đốc nhấn mạnh yêu cầu bảo đảm hoạt động liên tục. Với kinh doanh ngân hàng, việc hệ thống chính bị tấn công và ngừng hoạt động dù chỉ một giờ cũng có thể gây hậu quả lớn.

Một số ngân hàng đã xây dựng hệ thống dự phòng nhưng mới đáp ứng được một phần dịch vụ. Khi hệ thống chính gặp vấn đề, không phải tất cả dịch vụ đều có thể tiếp tục hoạt động tại trung tâm dự phòng. Do đó các ngân hàng cần quyết liệt khắc phục tình trạng này, bảo đảm trung tâm dự phòng có thể được kích hoạt ngay khi cần để duy trì phục vụ khách hàng. Việc đầu tư sẽ tốn kém, bởi hệ thống dự phòng cần được trang bị năng lực tương ứng với công suất hoạt động.

Phó Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Phạm Tiến Dũng

Ông Phạm Tiến Dũng ghi nhận một số ngân hàng đã triển khai bài bản, bố trí cả địa điểm làm việc dự phòng cho hàng trăm cán bộ, nhân viên. Có đơn vị duy trì nhân sự thường trực tại cơ sở dự phòng để sẵn sàng tiếp quản khi hệ thống chính xảy ra sự cố.

Theo ông, đây là những khoản đầu tư quan trọng, gắn với ba yêu cầu mà mỗi ngân hàng phải quan tâm: an ninh, an toàn và hoạt động liên tục.