Thượng tá Triệu Mạnh Tùng, Phó Cục trưởng Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (A05, Bộ Công an) phát biểu tại sự kiện. Ảnh: Trung Anh/Mekong ASEAN

Tại Hội thảo và Triển lãm Smart Banking 2026 ngày 22/10, Thượng tá Triệu Mạnh Tùng, Phó Cục trưởng Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (A05, Bộ Công an), cho biết, các vụ mất tiền gần đây không chỉ liên quan đến tài khoản khách hàng mà còn xảy ra đối với tiền của chính ngân hàng và các tổ chức.

Qua xác minh, xử lý một số vụ việc, ông Tùng nhận định hoạt động xâm nhập vào hệ thống tài chính, ngân hàng có dấu hiệu trở thành một hoạt động tội phạm được tổ chức chuyên nghiệp nhằm thu lợi bất chính với số tiền lớn.

Tấn công xuyên quốc gia, nhiều người tham gia tẩu tán tiền

Theo đại diện Bộ Công an, một số vụ tấn công vào dữ liệu ngân hàng có đối tượng chủ mưu ở nước ngoài, thuê hacker có trình độ cao xâm nhập hệ thống. Việc luân chuyển, tẩu tán tiền cũng được tổ chức chặt chẽ, với hàng chục người tham gia ở nhiều công đoạn.

Ông Tùng cho biết một số hệ thống ngân hàng vẫn có thể bị vượt qua bước xác thực sinh trắc học. Các đối tượng sử dụng hình ảnh hoặc video giả để thay thế dữ liệu sinh trắc học trong quá trình xác thực giao dịch.

Dù Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN) đã triển khai nhiều biện pháp tăng cường xác thực và bảo mật, thực tế vẫn xảy ra những vụ mất tiền, trong khi dòng tiền được luân chuyển rất nhanh.

Tốc độ tẩu tán tiền đặt ra yêu cầu phản ứng kịp thời khi xảy ra sự cố. Tuy nhiên, theo đại diện A05, một số đơn vị còn lúng túng trong xác định nguyên nhân, phối hợp truy vết và ngăn chặn dòng tiền bị chiếm đoạt.

Dù có sự hỗ trợ của Vụ Thanh toán thuộc NHNN và việc liên hệ trực tiếp giữa các bên, có trường hợp phải mất tới hai ngày mới xử lý xong một việc.

Ông Tùng cho rằng sự chậm trễ khiến việc ngăn chặn dòng tiền trở nên khó khăn, đặc biệt khi tiền đã đi qua nhiều khâu hoặc được sử dụng để thanh toán hàng hóa, dịch vụ. Khi đó, quá trình xử lý còn có thể phát sinh những tranh chấp dân sự phức tạp.

Từ thực tế này, đại diện Bộ Công an đề nghị các ngân hàng không chỉ trông chờ vào khả năng phát hiện xâm nhập của bộ phận an ninh mạng. Hoạt động giám sát cần bao quát cả giao dịch bất thường, dựa trên những dấu hiệu về số lượng, giá trị và thời điểm phát sinh.

Đồng thời, ngân hàng cần hoàn thiện quy trình xử lý sự cố, tăng cường phối hợp với cơ quan chức năng để truy vết, ngăn chặn dòng tiền bị chiếm đoạt; tổ chức đào tạo, diễn tập nhằm sẵn sàng ứng phó khi bị tấn công vào hệ thống dữ liệu ngân hàng.

Giám sát giao dịch phải đi cùng giám sát an ninh mạng

Trước những rủi ro trên, Phó Thống đốc NHNN Phạm Tiến Dũng cảnh báo nguy cơ mất tiền từ các cuộc xâm nhập trực tiếp vào hệ thống dữ liệu ngân hàng, trong bối cảnh một số đơn vị chưa thực hiện đầy đủ yêu cầu giám sát giao dịch.

Dữ liệu NHNN cho biết, hệ thống ngân hàng Việt Nam đang xử lý khoảng 100 triệu giao dịch thanh toán mỗi ngày, với tổng giá trị khoảng 1,2 triệu tỷ đồng.

Ngày nay, lợi thế cạnh tranh không còn nằm ở việc ngân hàng nào ứng dụng nhiều công nghệ hơn, mà ở khả năng biến dữ liệu thành giá trị, biến công nghệ thành năng suất, hiệu quả hoạt động và củng cố niềm tin của khách hàng.

"Khi hoạt động ngân hàng ngày càng phụ thuộc vào công nghệ, dữ liệu và kết nối với các đối tác trong hệ sinh thái, một sự cố tại một điểm có thể gây ra tác động lan rộng đến toàn hệ thống. Rủi ro an ninh mạng vì vậy không còn là vấn đề riêng của bộ phận công nghệ thông tin, mà liên quan trực tiếp đến hoạt động kinh doanh, uy tín, niềm tin của khách hàng và sự ổn định của hệ thống ngân hàng," ông Dũng cho hay.

Theo ông Dũng, thời gian qua đã xảy ra trường hợp tin tặc xâm nhập, tồn tại trong hệ thống nhiều tháng nhưng bộ phận an ninh mạng không phát hiện. Có thời điểm từ nửa đêm đến 1h sáng, hệ thống phát sinh giao dịch bất thường song các bộ phận nghiệp vụ không có phản ứng.

Phó Thống đốc cho biết NHNN đã có văn bản yêu cầu các ngân hàng tổ chức giám sát giao dịch song song với giám sát an ninh mạng. Bên cạnh những đơn vị triển khai tốt, vẫn còn một số ngân hàng chưa thực hiện.

Ông yêu cầu Cục Công nghệ thông tin tổng hợp, báo cáo tình hình và đề xuất thanh tra, kiểm tra đột xuất đối với các ngân hàng chưa triển khai giám sát giao dịch theo yêu cầu.

Theo lãnh đạo NHNN, nguy cơ không chỉ nằm ở việc tài khoản khách hàng bị chiếm đoạt. Tin tặc có thể lấy tiền từ hệ thống ngân hàng mà khách hàng không nhận được thông báo biến động số dư, còn ngân hàng không kịp phát hiện.

Do đó, trách nhiệm bảo đảm an toàn giao dịch cần có sự tham gia của cả bộ phận công nghệ thông tin, an ninh mạng và các đơn vị nghiệp vụ, đặc biệt là những bộ phận trực tiếp quản lý, giám sát giao dịch.

Bên cạnh khả năng phát hiện, ngăn chặn tấn công dữ liệu, Phó Thống đốc lưu ý ngân hàng phải bảo đảm hoạt động liên tục khi xảy ra sự cố. Một số đơn vị đã đầu tư hệ thống dự phòng nhưng chưa bảo đảm đầy đủ các dịch vụ có thể vận hành khi hệ thống chính gặp vấn đề.

Ông Dũng nhấn mạnh trung tâm dự phòng cần được trang bị đủ 100% công suất, đồng thời chuẩn bị địa điểm làm việc dự phòng để nhanh chóng kích hoạt khi cần, duy trì hoạt động và phục vụ khách hàng khi hệ thống chính xảy ra sự cố.

Kiểm soát rủi ro từ việc ứng dụng AI

Ở góc độ ngân hàng thương mại, ông Nguyễn Hưng, Tổng giám đốc TPBank, cho rằng sự phát triển của dịch vụ ngân hàng số và ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) đang đặt ra yêu cầu ngày càng cao về an toàn hệ thống. AI có thể nâng hiệu quả hoạt động nhưng cũng có nguy cơ bị lợi dụng để thực hiện các cuộc tấn công mạng.

Bản thân việc ứng dụng công nghệ này cũng tiềm ẩn rủi ro. Ông Hưng lưu ý hiện tượng AI đưa ra thông tin không chính xác nhưng trình bày một cách tự tin, khiến người sử dụng khó nhận biết nếu thiếu kiến thức chuyên môn. Vì vậy, ngân hàng cần xây dựng cơ chế kiểm soát trong quá trình triển khai, thay vì chỉ tập trung mở rộng phạm vi ứng dụng.

Bảo mật dữ liệu cũng là vấn đề cần được chú trọng. Theo ông Hưng, việc đưa dữ liệu khách hàng và thông tin nghiệp vụ lên các mô hình AI công cộng có thể dẫn đến nguy cơ lộ lọt thông tin. Đây là lý do TPBank lựa chọn triển khai các mô hình AI nội bộ để kiểm soát việc sử dụng dữ liệu.

Về quản trị rủi ro công nghệ, TPBank áp dụng mô hình ba tuyến phòng thủ. Tuyến thứ nhất gồm bộ phận công nghệ thông tin và an ninh bảo mật, trực tiếp triển khai các biện pháp kỹ thuật.

Tuyến thứ hai là bộ phận quản lý rủi ro vận hành về an toàn thông tin, thực hiện kiểm soát độc lập để phát hiện những vấn đề mà bộ phận vận hành có thể bỏ sót. Tuyến thứ ba là kiểm toán nội bộ, thực hiện đánh giá định kỳ.

Theo Tổng giám đốc TPBank, giao dịch qua các kênh truyền thống hiện chỉ chiếm khoảng 1 - 2% tổng số giao dịch tại ngân hàng. Khi phần lớn hoạt động đã chuyển sang môi trường số, duy trì hệ thống vận hành liên tục và kiểm soát rủi ro trở thành yêu cầu đặc biệt quan trọng.