Bộ trưởng Tài chính Ngô Văn Tuấn. Ảnh: Quốc hội.

Ngày 17/10, Quốc hội họp phiên toàn thể tại hội trường nghe trình bày báo cáo và báo cáo thẩm tra về: Tình hình thực hiện ngân sách Nhà nước năm 2026, dự toán ngân sách Nhà nước, phương án phân bổ ngân sách trung ương năm 2027; Tình hình thực hiện kế hoạch đầu tư công năm 2026 và dự kiến kế hoạch đầu tư công năm 2027; Quyết toán ngân sách Nhà nước năm 2025; Báo cáo kiểm toán quyết toán ngân sách Nhà nước năm 2025.

Thu ngân sách vượt 20,8% dự toán

Theo báo cáo của Chính phủ, tình hình thực hiện ngân sách Nhà nước và kế hoạch đầu tư công năm 2026 ghi nhận nhiều kết quả tích cực. Thu ngân sách Nhà nước ước vượt 20,8% so với dự toán, tăng 14% so với thực hiện năm 2025 với tỷ lệ huy động vào ngân sách đạt khoảng 20,8% GDP.

Về chi ngân sách Nhà nước, bằng 116,4% dự toán, qua đó bảo đảm thực hiện hiệu quả các chủ trương của Đảng, các nhiệm vụ quan trọng, chi trả nợ và viện trợ.

Đối với kế hoạch đầu tư công, tính đến hết tháng 9/2026, tỷ lệ giải ngân đã đạt 62,9%, cao hơn cùng kỳ các năm trước cả về số tuyệt đối và tỷ lệ phần trăm, phản ánh quyết tâm phấn đấu giải ngân 100% kế hoạch vốn đầu tư công đã giao của Chính phủ, trong khi mức bội chi ngân sách Nhà nước được kiểm soát khoảng 4,1% GDP.

Bước sang năm 2027, dự toán ngân sách Nhà nước và phương án phân bổ ngân sách Trung ương được xây dựng với tinh thần chủ động và tích cực. Bộ trưởng Bộ Tài chính cho biết dự kiến dự toán thu tăng khoảng 9,1% so với ước thực hiện năm 2026 với tỷ lệ huy động thu khoảng 20,2% GDP. Đây là mức phân bổ cao so với các năm gần đây trong bối cảnh tình hình thế giới và khu vực còn tiềm ẩn nhiều khó khăn, thách thức.

Về phân cấp ngân sách, Chính phủ đã trình Quốc hội phương án phân chia bốn khoản thuế, gồm thuế thu nhập doanh nghiệp, thuế thu nhập cá nhân, thuế tiêu thụ đặc biệt và thuế bảo vệ môi trường theo bốn nhóm địa phương. Việc này nhằm thực hiện phân cấp đầy đủ theo Kết luận số 18 của Trung ương và Luật Ngân sách Nhà nước, bảo đảm vai trò chủ đạo của ngân sách Trung ương trong các nhiệm vụ chiến lược quốc gia đồng thời phát huy tính chủ động của ngân sách địa phương trong phát triển kinh tế-xã hội trên địa bàn.

Bên cạnh đó, dự toán ngân sách Nhà nước đã bám sát các mục tiêu phát triển kinh tế-xã hội và kế hoạch tài chính quốc gia 5 năm 2026-2030, đưa dự toán thu chi ngân sách lên mức cao nhất từ trước đến nay.

Cơ cấu ngân sách tiếp tục được tái cơ cấu theo hướng tích cực, tỷ trọng chi đầu tư phát triển đạt khoảng 43% tổng chi (dự toán năm 2026 là 35,5%).

Nhằm tạo nguồn lực quan trọng thực hiện các mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số, tỷ trọng chi thường xuyên được tiết giảm còn 50,6% (dự toán năm 2026 là 57,3%), đồng thời yêu cầu bố trí chi thường xuyên hợp lý, triệt để tiết kiệm để đảm bảo tiến độ kế hoạch tài chính quốc gia trong 2 năm 2026-2027.

Tại phiên họp, Chính phủ đã trình Quốc hội thông qua nội dung kiến nghị và số liệu dự toán ngân sách Nhà nước, phân bổ ngân sách Nhà nước, phân bổ ngân sách Trung ương năm 2027, dự kiến tỷ lệ phân chia bốn khoản thu giữa Trung ương và địa phương, quyết toán ngân sách Nhà nước năm 2025, trong đó có các kiến nghị về chuyển nguồn kinh phí xây dựng các trường nội trú của xã biên giới, phương án sử dụng nguồn tiết kiệm chi thường xuyên năm 2026, thực hiện tiết kiệm 5% chi đầu tư công và 10% chi thường xuyên năm 2027, giao Chính phủ chỉ đạo đánh giá tổng thể các quy định về tỷ lệ phần trăm bố trí chi ngân sách một số ngành, lĩnh vực.

Bảo đảm nguồn lực cho các nhiệm vụ chi

Thẩm tra báo cáo của Chính phủ, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi ghi nhận thu ngân sách Nhà nước ước vượt 20,8% so với dự toán cho thấy sự chỉ đạo sát sao của Chính phủ trong điều hành, giúp cơ cấu thu chuyển biến tích cực và bền vững hơn. Dù vậy, Cơ quan Thẩm tra lưu ý thu ngân sách Trung ương vẫn chiếm dưới 50% tổng thu ngân sách Nhà nước, chưa cải thiện so với giai đoạn 2021-2025. Riêng thu tiền sử dụng đất ước cả năm tăng khoảng 35% so với dự toán, góp phần bảo đảm nhiệm vụ chi địa phương, song trước dấu hiệu trầm lắng của thị trường bất động sản, Chính phủ được đề nghị chỉ đạo rà soát kỹ khoản thu này để bám sát thực tiễn.

Về chi ngân sách, tổng chi tăng 16,4% so với dự toán phản ánh nỗ lực của Chính phủ trong việc bảo đảm các nhiệm vụ đã được Quốc hội quyết định. Tuy nhiên, kinh phí ngân sách Trung ương chưa phân bổ chi tiết và chưa giao còn khá lớn, đòi hỏi Chính phủ làm rõ nguyên nhân và khắc phục. Với tỷ lệ thực hiện chi 9 tháng đạt 59,3% dự toán và ước cả năm vượt 16,4%, khối lượng kinh phí cần giải ngân trong các tháng cuối năm là rất lớn.

Đối với dự toán năm 2027, Cơ quan Thẩm tra đề nghị tiếp tục rà soát phương án thu sát thực tế, phù hợp với dự báo kinh tế để bảo đảm nguồn lực cho các nhiệm vụ chi. Về chi ngân sách và phương án phân bổ ngân sách Trung ương, các Bộ, ngành, địa phương cần triệt để tiết kiệm chi thường xuyên, điều hành chặt chẽ trong phạm vi dự toán, nâng cao hiệu quả và tránh thất thoát, lãng phí. Bên cạnh đó, Chính phủ cần làm rõ căn cứ, tiêu chí áp dụng tỷ lệ phân chia đối với từng nhóm địa phương, đánh giá rõ tác động so với giai đoạn trước về mức điều tiết và bổ sung cân đối.

Về danh mục đầu tư công năm 2027, Cơ quan Thẩm tra nhấn mạnh yêu cầu rà soát danh mục dự án bố trí vốn bảo đảm phù hợp với định hướng chiến lược, quy hoạch và kế hoạch phát triển kinh tế-xã hội, tuân thủ nguyên tắc pháp luật và chỉ phân bổ vốn cho các dự án đủ điều kiện để tối ưu hóa hiệu quả sử dụng vốn.

Đối với báo cáo quyết toán ngân sách Nhà nước năm 2025, Ủy ban Kinh tế-Tài chính thống nhất với số liệu do Chính phủ trình đã được Kiểm toán Nhà nước xác nhận, qua đó trình Quốc hội xem xét phê chuẩn đồng thời khẳng định Chính phủ và Kiểm toán Nhà nước chịu trách nhiệm toàn diện về tính đầy đủ, chính xác của số liệu quyết toán.