Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội Phan Văn Mãi trình bày Báo cáo thẩm tra về tình hình thực hiện Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội năm 2026 và dự kiến kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội năm 2027. Ảnh: Media Quốc hội.

Sáng 17/10, tại Nhà Quốc hội, Kỳ họp thứ 2 Quốc hội khóa XVI khai mạc. Sau báo cáo của Thủ tướng, Quốc hội nghe Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội trình bày Báo cáo thẩm tra về tình hình thực hiện Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội năm 2026 và dự kiến kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội năm 2027.

Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội Phan Văn Mãi cho biết, Ủy ban đánh giá cao sự chỉ đạo, điều hành quyết liệt, linh hoạt của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ và nỗ lực của các bộ, ngành, địa phương.

"Những kết quả đạt được trong năm đầu nhiệm kỳ rất đáng ghi nhận, thể hiện khả năng thích ứng và giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô trước nhiều biến động. Đặc biệt, các quyết sách chiến lược về thể chế, hạ tầng, khoa học, công nghệ và tổ chức bộ máy đã bước đầu đi vào thực tiễn, củng cố niềm tin, tạo nền tảng quan trọng để tăng tốc, bứt phá trong giai đoạn 2026 - 2030," ông Mãi nêu.

Bên cạnh đó, Ủy ban Kinh tế và Tài chính lưu ý 6 vấn đề trọng tâm cần quan tâm trong công tác chỉ đạo, điều hành thời gian tới.

Trong đó, Ủy ban cho rằng, tăng trưởng cao nhưng nền tảng chưa vững chắc. 4 địa phương có quy mô kinh tế lớn nhất (TP HCM, Hà Nội, Hải Phòng, Đồng Nai), chiếm gần 47% tổng GRDP, đều dự kiến không đạt mục tiêu tăng trưởng năm 2026.

Đầu tư tư nhân chưa thực sự bứt phá, chiếm 53% tổng vốn đầu tư toàn xã hội nhưng chỉ tăng 14%, thấp nhất trong 3 khu vực. Xuất khẩu tăng 24,5% nhưng nhập khẩu tăng 36,7%, nhập siêu 19,42 tỷ USD; xuất khẩu phụ thuộc lớn vào khu vực FDI, trong khi công nghiệp hỗ trợ, tỷ lệ nội địa hóa và năng lực làm chủ công nghệ còn hạn chế. Năng suất lao động cải thiện còn chậm. Tăng trưởng về quy mô chưa đi đôi với nâng cao năng suất, giá trị gia tăng tạo ra trong nước và năng lực tự chủ của nền kinh tế.

Bên cạnh đó, áp lực ổn định kinh tế vĩ mô và an toàn tài chính gia tăng. CPI bình quân 9 tháng tăng 4,52%, đã ở mức mục tiêu khoảng 4,5% của cả năm, riêng quý III tăng 4,80%; giá hàng hóa, dịch vụ thiết yếu tăng, trong khi sức mua thực tế phục hồi chậm.

Tín dụng tăng nhanh hơn huy động vốn, tỷ lệ tín dụng/GDP ở mức cao; thị trường vốn chưa đáp ứng tương xứng nhu cầu trung, dài hạn, khiến gánh nặng cung ứng vốn dồn lên hệ thống ngân hàng, làm gia tăng rủi ro mất cân đối kỳ hạn, áp lực thanh khoản; rủi ro giữa ngân hàng, trái phiếu doanh nghiệp và bất động sản có tính liên thông, dễ khuếch đại lẫn nhau. Dư địa nới lỏng chính sách tiền tệ ngày càng hạn chế.

Chủ nhiệm Phan Văn Mãi cho rằng, nguồn lực đầu tư lớn nhưng chậm chuyển hóa thành năng lực sản xuất và động lực tăng trưởng mới. Giải ngân đầu tư công 9 tháng đạt 62,9% kế hoạch, nhưng vốn tạm ứng chưa thu hồi chiếm tới 37% số đã giải ngân; mới hoàn thiện thủ tục đầu tư đối với khoảng 58% vốn ngân sách trung ương đã thông báo cho giai đoạn 2026 - 2030.

Một số dự án trọng điểm chậm tiến độ, còn 1.131 dự án tồn đọng đã có phương án nhưng chưa hoàn thành tháo gỡ. Các dự án nguồn điện, lưới truyền tải, nhất là điện LNG, triển khai chậm, năng lực dự trữ năng lượng hạn chế, tiềm ẩn rủi ro an ninh năng lượng.

Đối với khoa học, công nghệ, dù đã bố trí khoảng 95.000 tỷ đồng, sau 9 tháng mới giải ngân 37,26% số đã phân bổ, còn khoảng 24.000 tỷ đồng chưa phân bổ; đầu tư cho công nghệ chiến lược chưa tương xứng. "Vấn đề cốt lõi không chỉ ở quy mô nguồn lực mà ở chất lượng chuẩn bị, phân bổ, khả năng hấp thụ và hiệu quả thực thi," ông Mãi nói.

Ủy ban cũng đánh giá, mô hình chính quyền địa phương 2 cấp cơ bản vận hành thông suốt nhưng chất lượng chưa đồng đều, nhất là cấp xã; phân cấp, phân quyền có nơi chưa gắn với nguồn lực, nhân lực và trách nhiệm thực thi, có thể làm dịch chuyển điểm nghẽn từ cấp trên xuống cơ sở.

Cùng với đó, khu vực doanh nghiệp và hộ kinh doanh còn nhiều khó khăn. Trong 9 tháng, số doanh nghiệp gia nhập và quay lại thị trường giảm 3,2%, trong khi số doanh nghiệp hoàn tất thủ tục giải thể tăng 118,8%.

Doanh nghiệp nhỏ và vừa khó tiếp cận vốn, chịu sức ép chi phí đầu vào, logistics và chi phí tuân thủ. Hộ kinh doanh đối mặt với sức mua phục hồi chậm, đồng thời phải thích ứng với yêu cầu chuyển đổi số, quản trị và chính sách thuế. Những khó khăn này ảnh hưởng trực tiếp đến đầu tư, việc làm, thu nhập và sức cầu trong nước, ông Phan Văn Mãi cho hay.

Kế hoạch điều hành cần có phương án dự phòng

Về dự kiến Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội năm 2027, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chínhlưu ý, kịch bản điều hành năm 2027 cần tính đến độ trễ của các cú sốc năm 2026, nhất là khả năng giá năng lượng tiếp tục ở mức cao, lạm phát "dồn nén" khi các biện pháp hỗ trợ thuế, phí được điều chỉnh. Kế hoạch điều hành cần có phương án dự phòng và ngưỡng phản ứng rõ ràng đối với các kịch bản bất lợi, tránh để yêu cầu tăng trưởng cao làm thu hẹp dư địa ổn định và phát triển trong trung hạn.

Ủy ban Kinh tế và Tài chính cơ bản thống nhất với định hướng, mục tiêu, chỉ tiêu và 11 nhóm nhiệm vụ, giải pháp của Chính phủ. Mục tiêu GDP tăng từ 10% trở lên thể hiện quyết tâm cao nhưng đặt ra thách thức lớn khi nền tảng tăng trưởng chưa vững, áp lực lạm phát và nhu cầu vốn, năng lượng gia tăng.

Một số ý kiến đề nghị làm rõ kịch bản tăng trưởng và có giải pháp theo từng ngành, địa phương, động lực tăng trưởng mới; đánh giá sát khả năng tăng trưởng của các trung tâm kinh tế lớn, dư địa kiểm soát CPI khoảng 4,5%; tính đồng bộ, khả thi của các cân đối lớn.

Ủy ban Kinh tế và Tài chính cho rằng, hệ thống nhiệm vụ, giải pháp năm 2027 của Chính phủ cơ bản bao quát yêu cầu trước mắt và định hướng trung, dài hạn, nhưng cần khắc phục tình trạng dàn trải, làm rõ thứ tự ưu tiên. Với mục tiêu tăng trưởng từ 10% trở lên, vấn đề quyết định không phải bổ sung thêm giải pháp mà là lựa chọn đúng khâu đột phá, nâng cao hiệu quả thực thi, năng suất và năng lực tự chủ của nền kinh tế.

Ủy ban Kinh tế và Tài chính nhấn mạnh, tổ chức thực hiện là khâu quyết định. Đề nghị xác định rõ trách nhiệm, thời hạn, nguồn lực và kết quả đầu ra của từng nhiệm vụ; tăng cường kiểm tra, giám sát, gắn kết quả thực hiện với trách nhiệm người đứng đầu. Yêu cầu xuyên suốt là gắn tăng trưởng cao với ổn định kinh tế vĩ mô, phát triển bền vững và nâng cao thực chất đời sống vật chất, tinh thần của nhân dân.