Thách thức an ninh mạng kỷ nguyên mới

Trong bức tranh kinh tế hiện đại, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh không còn là hai khái niệm tách rời mà đã trở thành kim chỉ nam chiến lược cho các tổ chức, doanh nghiệp, đặc biệt trong lĩnh vực tài chính ngân hàng. Dẫu vậy, tiến trình số hóa sâu rộng cũng đặt ra không ít bài toán về an toàn và bảo mật hệ thống.

Công nghệ lượng tử mở ra những năng lực tính toán mới, nhưng đồng thời cũng tạo nên những thách thức lớn nhất đối với nền tảng bảo mật. Trong tương lai, khi máy tính lượng tử đạt đủ sức mạnh, một số thuật toán mật mã khóa công khai có thể bị suy yếu, ảnh hưởng trực tiếp đến chữ ký số, chứng thư số, giao dịch trực tuyến, thanh toán điện tử, xác thực khách hàng và các kết nối liên thông giữa hệ thống ngân hàng với đối tác.

Nam A Bank đồng hành cùng Trường Đại học Quang Trung ra mắt Trung tâm giải mã lượng tử. Ảnh: Nam A Bank

Đáng lưu ý là nguy cơ “thu thập trước, giải mã sau” khi dữ liệu mã hóa bị đánh cắp và lưu trữ từ hôm nay để chờ giải mã trong tương lai. Đối với ngân hàng, nơi hồ sơ khách hàng, thông tin giao dịch, dữ liệu định danh điện tử và lịch sử tài chính có giá trị bảo mật lâu dài, đây không còn là rủi ro mang tính giả định, mà là vấn đề cần được đưa vào chiến lược an toàn thông tin ngay từ hiện tại.

Bên cạnh bài toán mật mã, sự phát triển của các kênh ngân hàng số cũng đặt ra yêu cầu cao đối với an toàn giao dịch trực tuyến và bảo mật thẻ thanh toán. Các hình thức tấn công như chiếm quyền tài khoản, giả mạo danh tính, lừa đảo trực tuyến, gian lận thanh toán thẻ, đánh cắp thông tin xác thực hay tấn công vào quy trình xác thực đa yếu tố đang gia tăng cả về quy mô lẫn mức độ tinh vi.

Trong bối cảnh đó, công nghệ lượng tử kết hợp với trí tuệ nhân tạo có tiềm năng nâng cao khả năng phân tích hành vi khách hàng theo thời gian thực, phát hiện các dấu hiệu bất thường trong giao dịch online và giao dịch thẻ trước khi thiệt hại xảy ra.

Các đơn vị ký kết hợp tác trong lĩnh vực lượng tử tại sự kiện. Ảnh: Nam A Bank

Ở chiều ngược lại, điện toán lượng tử khi kết hợp với trí tuệ nhân tạo và phân tích mạng lưới có thể trở thành công cụ hỗ trợ đắc lực trong việc phát hiện gian lận số.

Năng lực xử lý dữ liệu quy mô lớn giúp hệ thống nhận diện nhanh các mô hình gian lận phức tạp mà các phương pháp truyền thống khó phát hiện, chẳng hạn như giao dịch bất thường theo chuỗi, tài khoản trung gian, gian lận có tổ chức, tấn công tài khoản hàng loạt, gian lận thẻ xuyên biên giới và các mạng lưới rửa tiền đa tầng.

Trong mô hình ngân hàng mở (Open Banking), công nghệ này còn có thể nâng cao khả năng giám sát kết nối API, kiểm soát rủi ro xuyên hệ sinh thái và bảo vệ dữ liệu khách hàng trên nhiều nền tảng số.

Đối với lĩnh vực thẻ, công nghệ lượng tử trong tương lai có thể hỗ trợ xây dựng các mô hình đánh giá rủi ro theo ngữ cảnh (Context-Aware Risk Scoring), phân tích đồng thời hàng triệu giao dịch để xác định xác suất gian lận theo thời gian thực.

Điều này giúp các ngân hàng giảm tỷ lệ giao dịch giả mạo, hạn chế tổn thất tài chính và nâng cao trải nghiệm khách hàng thông qua cơ chế phê duyệt giao dịch thông minh, thay vì áp dụng các biện pháp khóa hoặc từ chối giao dịch mang tính cứng nhắc.

Việt Nam hiện đang từng bước nghiên cứu lộ trình chuyển đổi sang mật mã hậu lượng tử. Những nhiệm vụ trọng tâm đối với ngành ngân hàng bao gồm kiểm kê các thuật toán mật mã đang sử dụng, xác định hệ thống trọng yếu cần ưu tiên, xây dựng khả năng thay đổi thuật toán linh hoạt và thử nghiệm các mô hình mật mã lai, kết hợp giữa công nghệ hiện hành với các tiêu chuẩn hậu lượng tử.

Song song đó, các tổ chức tài chính cần đầu tư cho những nền tảng phát hiện gian lận theo thời gian thực, tích hợp AI, phân tích hành vi và cảnh báo sớm nhằm bảo vệ giao dịch số và hệ sinh thái thanh toán không dùng tiền mặt.

Chuẩn bị cho an toàn hậu lượng tử vì vậy không chỉ là câu chuyện nâng cấp thuật toán hay hạ tầng kỹ thuật. Đây còn là quá trình bảo vệ tính toàn vẹn của giao dịch trực tuyến, bảo đảm an toàn cho hệ thống thanh toán thẻ, tăng cường năng lực phát hiện và phòng chống gian lận số, duy trì niềm tin số của khách hàng và củng cố khả năng chống chịu lâu dài của toàn bộ hệ sinh thái tài chính – ngân hàng trong kỷ nguyên số.

Nam A Bank và hành trình tiên phong chủ động đón đầu công nghệ lượng tử

Nhận thức sớm tầm quan trọng chiến lược của công nghệ lượng tử trong an toàn bảo mật ngành tài chính ngân hàng, Nam A Bank đã chủ động tham gia xây dựng hệ sinh thái nghiên cứu và ứng dụng công nghệ này thông qua chuỗi hoạt động thiết thực.

Cụ thể, Nam A Bank đồng hành cùng Trường Đại học Quang Trung và các doanh nghiệp công nghệ lượng tử hàng đầu ra mắt Trung tâm Giải mã Lượng tử Quang Trung, đồng thời công bố Chương trình Đào tạo Nhân lực Lượng tử Việt Nam.

Khách tham quan trung tâm giải mã lượng tử. Ảnh: Nam A Bank

Trung tâm không chỉ là không gian nghiên cứu, trải nghiệm cho học sinh, sinh viên mà còn là tiền đề xây dựng Trung tâm Tính toán Lượng tử và AI trong tương lai. Bước đi này góp phần rút ngắn khoảng cách giữa đào tạo và thực tiễn, từng bước làm chủ các công nghệ lõi như an ninh mạng, tài chính, y sinh và AI.

Ông Nguyễn Vĩnh Tuyên – Phó Tổng giám đốc Nam A Bank, thành viên Ban giám khảo cuộc thi đang trao đổi cùng các thí sinh. Ảnh: Nam A Bank

Bên cạnh đó, Nam A Bank cũng là một trong những đơn vị đồng hành chính của Cuộc thi Hackathon Quốc tế về tính toán lượng tử vì mục tiêu phát triển xã hội (Quantathon Gia Lai 2026). Đây là lần đầu tiên cuộc thi quy mô này được tổ chức tại Việt Nam (lần thứ 2 tại Đông Nam Á), thu hút hơn 500 tài năng trẻ từ hơn 30 quốc gia và vùng lãnh thổ.

Thí sinh và Ban giám khảo chụp ảnh lưu niệm. Ảnh: Nam A Bank

Đảm nhận vai trò thành viên Ban giám khảo, ông Nguyễn Vĩnh Tuyên – Phó Tổng giám đốc Nam A Bank nhận định công nghệ lượng tử và AI sẽ là chìa khóa thay đổi hoàn toàn cục diện kinh tế, tài chính toàn cầu trong thập kỷ tới.

"Tham gia Quantathon Gia Lai 2026, Nam A Bank không chỉ tìm kiếm các giải pháp thuật toán xuất sắc mà còn mong muốn tiếp lửa cho thế hệ tài năng trẻ, khẳng định cam kết thúc đẩy ứng dụng công nghệ vào thực tiễn ngành tài chính - ngân hàng." ông Tuyến nhấn mạnh.