Quần thể Danh thắng Tam Chúc. Ảnh: Tam Chúc Complex.

Phó Thủ tướng Chính phủ Mai Văn Chính vừa ký Quyết định số 1959/QĐ-TTg ngày 11/9/2025 về việc xếp hạng Di tích quốc gia đặc biệt (đợt 18, năm 2025) đối với 4 di tích gồm: Di tích lịch sử Mộ cụ phó bảng Nguyễn Sinh Sắc, phường Cao Lãnh, tỉnh Đồng Tháp; Di tích lịch sử Những địa điểm ghi dấu phong trào Xô Viết Nghệ Tĩnh (1930 - 1931) tại Nghệ An; Danh lam thắng cảnh và khảo cổ quần thể Tam Chúc, phường Tam Chúc, tỉnh Ninh Bình; Di tích lịch sử và kiến trúc nghệ thuật chùa Cổ Lễ, xã Cổ Lễ, tỉnh Ninh Bình.

Khu vực bảo vệ di tích được xác định theo Biên bản và Bản đồ các khu vực bảo vệ di tích trong hồ sơ.

Thủ tướng giao Bộ trưởng Văn hóa, Thể thao và Du lịch; Chủ tịch UBND các cấp nơi có di tích được xếp hạng nêu trên, trong phạm vi nhiệm vụ và quyền hạn của mình thực hiện việc quản lý nhà nước đối với di tích theo quy định của pháp luật về di sản văn hóa; chịu trách nhiệm toàn diện về số liệu, nội dung, Hồ sơ đề nghị xếp hạng di tích theo quy định của pháp luật.

Quyết định này có hiệu lực kể từ ngày ký (11/9/2025).

Trong đợt xếp hạng di tích này tỉnh Ninh Bình có hai di tích được xếp hạng Di tích quốc gia đặc biệt gồm Danh lam thắng cảnh và khảo cổ quần thể Tam Chúc và di tích lịch sử và kiến trúc nghệ thuật chùa Cổ Lễ tỉnh Ninh Bình.

Danh lam thắng cảnh và khảo cổ học quần thể Tam Chúc tọa lạc tại phường Tam Chúc, tỉnh Ninh Bình, cách Chùa Hương khoảng 4 km, nổi bật với cảnh quan karst đá vôi nhiệt đới hình thành hơn 5 triệu năm, gồm các núi, hang động, suối ngầm và rừng bao phủ. Đây là môi trường sống của hơn 100 cá thể Voọc mông trắng - loài linh trưởng quý hiếm bậc nhất hiện nay.

Các phát hiện khảo cổ cho thấy Tam Chúc từng là nơi cư trú của người Việt cổ, chịu ảnh hưởng Văn hóa Hòa Bình 20.000 – 30.000 năm trước. Tại hang Đội 4, mộ song táng khoảng 1 vạn năm được ghi nhận là một trong những di tích Văn hóa Hòa Bình sớm nhất Đông Nam Á. Khu vực này còn gắn liền với sự hình thành, phát triển Phật giáo, đặc biệt qua Thiền sư Nguyễn Minh Không thời Lý và Phật hoàng Trần Nhân Tông. Hai năm trước danh thắng này đã được xếp hạng Di tích quốc gia.

Chùa Cổ Lễ (Thần Quang tự) tại xã Cổ Lễ, tỉnh Ninh Bình, khởi dựng từ thế kỷ XII gắn với Đức Thánh tổ Nguyễn Minh Không, hiện nay là công trình do Hòa thượng Phạm Quang Tuyên kiến tạo đầu thế kỷ XX. Ngôi chùa nổi bật bởi kiến trúc kết hợp hài hòa giữa truyền thống phương Đông và phong cách Gothic phương Tây, vừa là nơi thờ phụng Tiến sĩ Đào Toàn Bân, Trạng nguyên Đào Sư Tích, vừa gắn liền với lễ hội kỷ niệm ngày sinh Đức Thánh tổ Nguyễn Minh Không (13 - 16/9 âm lịch hằng năm). Đến nay, công trình vẫn giữ gần như nguyên trạng, tiêu biểu cho sự giao hòa Đông - Tây.

Với hai di tích vừa được công nhận, đến thời điểm này, tỉnh Ninh Bình có tổng cộng 10 Di tích quốc gia đặc biệt.