Rạng sáng 1/3 giờ địa phương, các hãng thông tấn Iran đưa tin, Chính phủ Iran xác nhận Lãnh tụ tối cao Ali Khamenei đã thiệt mạng trong cuộc tấn công phối hợp của Mỹ và Israel ngày 28/2. Iran thông báo tổ chức 40 ngày quốc tang và cho nghỉ lễ 7 ngày để tưởng niệm cố lãnh đạo.
Trên thế giới, từ Moscow, Bắc Kinh đến các thủ đô châu Âu và Trung Đông, các tuyên bố liên tiếp được đưa ra, thể hiện những lập trường và cách tiếp cận khác nhau trước diễn biến mới.
 |
| Lãnh đạo tối cao Iran Ali Khamenei (bên phải) và Tổng thống Nga Vladimir Putin trong cuộc gặp tại Tehran, Iran, ngày 19/7/2022. Ảnh: Văn phòng Lãnh tụ tối cao Iran |
Nga
TASS đưa tin, trong bức điện gửi tới người đồng cấp Iran Masoud Pezeshkian ngày 1/3, Tổng thống Nga Vladimir Putin đã “gửi lời chia buồn sâu sắc nhất về vụ ám sát” nhằm vào Lãnh tụ tối cao Ali Khamenei cùng các thành viên trong gia đình ông.
“Vụ ám sát là hành động vi phạm một cách trắng trợn mọi chuẩn mực của đạo đức nhân loại và luật pháp quốc tế,” ông nhấn mạnh.
Tổng thống Putin khẳng định ông Khamenei sẽ được ghi nhớ như “một chính khách xuất chúng, người đã có đóng góp cá nhân to lớn cho sự phát triển của mối quan hệ hữu nghị Nga - Iran và đưa mối quan hệ này lên tầm đối tác chiến lược toàn diện”.
Trung Quốc
Theo Xinhua, ngày 1/3, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc tuyên bố Bắc Kinh kiên quyết phản đối và mạnh mẽ lên án vụ tấn công sát hại lãnh tụ tối cao của Iran.
Trung Quốc cho rằng vụ tấn công và hạ sát ông Khamenei là “sự vi phạm nghiêm trọng chủ quyền và an ninh của Iran, chà đạp lên các mục đích, nguyên tắc của Hiến chương Liên Hợp Quốc và các chuẩn mực cơ bản trong quan hệ quốc tế”.
“Trung Quốc kêu gọi chấm dứt ngay lập tức các hoạt động quân sự, không để tình hình căng thẳng tiếp tục leo thang, đồng thời nỗ lực duy trì hòa bình và ổn định tại Trung Đông cũng như trên toàn thế giới,” người phát ngôn nhấn mạnh.
Triều Tiên
Theo hãng thông tấn KCNA, trong tuyên bố ngày 1/3, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Triều Tiên đã lên án mạnh mẽ cuộc tấn công của Mỹ và Israel nhằm vào Iran, cho rằng đây là “hành động xâm lược hoàn toàn bất hợp pháp và là hình thức vi phạm chủ quyền tồi tệ nhất”.
Iraq
Iraq đã tuyên bố quốc tang 3 ngày sau khi lãnh tụ tối cao Iran Ali Khamenei qua đời. Người phát ngôn Chính phủ Iraq Bassem al-Awadi bày tỏ “nỗi tiếc thương sâu sắc” và “lời chia buồn tới nhân dân Iran và toàn thể thế giới Hồi giáo”. Ông al-Awadi đồng thời chỉ trích vụ hạ sát ông Khamenei là “một hành động xâm lược trắng trợn, đáng lên án”.
Phong trào Hamas
Phong trào Hamas ngày 1/3 cho biết đang để tang trước sự ra đi của Lãnh tụ tối cao Iran Ali Khamenei. “Chúng tôi, Hamas, tiếc thương sự ra đi của ông Ali Khamenei. Ông đã cung cấp mọi hình thức hỗ trợ về chính trị, ngoại giao và quân sự cho người dân của chúng tôi, cho sự nghiệp của chúng tôi và cho cuộc kháng chiến của chúng tôi,” tuyên bố nêu rõ.
Hamas cho rằng Mỹ và Israel phải chịu hoàn toàn trách nhiệm về cuộc tấn công Iran, cũng như những hệ lụy nghiêm trọng đối với an ninh và ổn định của khu vực; đồng thời kêu gọi các quốc gia Arab và Hồi giáo “có trách nhiệm chính trị, pháp lý và lịch sử phải hành động ngay lập tức và dứt khoát”.
Lực lượng Houthi
Ban lãnh đạo chính trị của lực lượng Houthi tại Yemen đã gửi “lời chia buồn chân thành và sự cảm thông sâu sắc nhất” tới người dân Iran trước cái chết của ông Khamenei. Nhóm này chỉ trích cuộc không kích là “sự vi phạm luật pháp và chuẩn mực quốc tế, thể hiện sự tiếp diễn của cuộc tấn công bất công nhằm vào cộng đồng Hồi giáo”.
Liên minh châu Âu (EU)
Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen cho rằng việc Lãnh tụ tối cao Iran Ali Khamenei bị hạ sát tiềm ẩn nguy cơ bất ổn thực sự, có thể đẩy khu vực vào vòng xoáy bạo lực.
Trong khi đó, Đại diện cấp cao phụ trách chính sách đối ngoại của Liên minh châu Âu Kaja Kallas cho rằng đây là thời khắc mang tính bước ngoặt trong lịch sử Iran.
Pháp
Chính phủ Pháp bày tỏ ủng hộ việc Mỹ và Israel hạ sát Lãnh tụ Tối cao Iran. “Ông Khamenei phải chịu trách nhiệm cho cái chết của hàng nghìn dân thường tại đất nước mình và trong khu vực. Giờ đây, người dân Iran phải tự lựa chọn vận mệnh của mình,” người phát ngôn chính phủ Pháp Maud Bregeon nói.
Italy
Ngoại trưởng Italy Antonio Tajani nhận định Iran đang trong giai đoạn chuyển tiếp sau cái chết của Lãnh tụ tối cao Ali Khamenei, song chưa thể dự đoán giai đoạn này sẽ kéo dài bao lâu và xung đột sẽ tác động ra sao. “Điều chắc chắn là một nhà lãnh đạo đã dẫn dắt Iran suốt nhiều thập kỷ nay đã không còn và chắc chắn sẽ kéo theo những hệ quả,” ông cảnh báo.
Thụy Điển
Ngoại trưởng Thụy Điển Maria Stenergard cho rằng sự ra đi của Đại giáo chủ Iran có thể mở ra một số cơ hội mới, song cũng đi kèm nhiều bất định phía trước. “Tương lai của Iran phải thuộc về người dân. Tuy nhiên, con đường đi tới đó còn dài. Nguy cơ về một vòng xoáy bạo lực tại Trung Đông vẫn ở mức cao,” bà cho hay.
