Trao đổi với Mekong ASEAN, ông Cao Xuân Thanh, Chánh Văn phòng Hiệp hội Gỗ và Lâm sản Việt Nam (Viforest) cho biết, 7 tháng đầu năm 2026, kim ngạch xuất khẩu gỗ và sản phẩm gỗ đạt 10,2 tỷ USD, chỉ tăng 5,5% so với cùng kỳ năm 2025.

Tại các thị trường, Mỹ tiếp tục là thị trường xuất khẩu gỗ lớn nhất của Việt Nam, chiếm 49,7% thị phần (khoảng 4,2 tỷ USD); Trung Quốc và Nhật Bản đứng sau với lần lượt 14,9% và 12,5%.

Xét về các nhóm hàng, ngành gỗ đang cho thấy sự phân hóa rõ rệt. Theo ông Cao Xuân Thanh, nhóm đồ gỗ có giá trị gia tăng cao xuất khẩu trong kỳ đi lùi, trong khi dăm gỗ và viên nén lại trở thành động lực tăng trưởng.

Với nhóm đồ gỗ giá trị gia tăng, nhóm này đã giảm 6,2% về kim ngạch so với cùng kỳ năm trước trong 7 tháng.

Sự sụt giảm chủ yếu đến từ những khó khăn về biến động thuế quan và chính sách thương mại tại thị trường Mỹ. Các yếu tố này đang tạo sức ép lớn cho các doanh nghiệp xuất khẩu gỗ tại thị trường Mỹ - nơi các sản phẩm gỗ chế biến sâu xuất khẩu chiếm tỷ trọng lớn.

Động lực tăng trưởng từ dăm gỗ - viên nén

Trái ngược với đà giảm trên, dăm gỗ và viên nén lại nổi lên là động lực tăng trưởng của ngành trong các tháng qua. Báo cáo của Forest Trends dẫn số liệu của Cục Hải quan cho biết, riêng 6 tháng đầu năm 2026, Việt Nam xuất khẩu gần 7,8 triệu tấn dăm gỗ, trị giá khoảng 1,3 tỷ USD, tăng lần lượt 9,4% về lượng và 9,9% về trị giá so với cùng kỳ năm 2025.

Sự cạnh tranh mạnh mẽ giữa các quốc gia nhập khẩu đã đẩy giá xuất khẩu dăm gỗ bình quân của Việt Nam nửa đầu năm 2026 lên khoảng 173,7 USD/tấn, tăng 18,3% so với cùng kỳ năm trước.

Trung Quốc tiếp tục là thị trường xuất khẩu dăm gỗ lớn nhất của Việt Nam, chiếm 68,6% tổng lượng, đồng thời là thị trường tạo động lực tăng trưởng xuất khẩu nhóm hàng này.

Giá xuất khẩu dăm gỗ sang Trung Quốc đạt 173,9 USD/tấn, tăng 22,3% so với cùng kỳ năm trước.

Forest Trends nhận định, nhu cầu dăm gỗ tại Trung Quốc phục hồi trong bối cảnh ngành giấy châu Á có sự cạnh tranh gay gắt, với nhiều dự án bột giấy mới được công bố hoặc đưa vào hoạt động.

Ngoài ra, Indonesia cũng nổi lên là thị trường tiềm năng khi nhiều nhà máy giấy mới chuẩn bị đi vào hoạt động. 6 tháng đầu năm, Indonesia nhập khoảng 809.600 tấn dăm gỗ Việt Nam, chiếm 10,4% tổng lượng, với trị giá 139,5 triệu USD.

Với viên nén, kim ngạch xuất khẩu trong nửa đầu năm 2026 đạt gần 3,8 triệu tấn, trị giá 557,1 triệu USD, tăng lần lượt 3,3% và 1% so với cùng kỳ năm 2025. Giá xuất khẩu viên nén bình quân 6 tháng đầu năm đạt khoảng 147,8 USD/tấn, tăng 2,3% so với bình quân năm 2025.

Chiếm tỷ trọng lớn nhất là thị trường Nhật Bản với 75% tổng lượng (đạt 2,8 triệu tấn), trị giá 431 triệu USD. Forest Trends cho rằng, nhu cầu tại quốc gia này tăng chủ yếu nhờ việc mở rộng các nhà máy đồng đốt sinh khối theo cơ chế Feed-in Tariff (FIT) và Feed-in Premium (FIP).

Viên nén xuất khẩu sang EU cũng tăng đáng kể trong kỳ với lượng và trị giá đạt lần lượt 249.600 tấn và 38,1 triệu USD, chiếm khoảng 6,6% về lượng viên nén xuất khẩu của Việt Nam.

Dù ghi nhận kết quả tích cực tại các thị trường chủ lực, dăm gỗ và viên nén vẫn phản ánh thực trạng "tiêu tốn nguyên liệu nhưng giá trị thấp" của ngành. Theo ông Hà Công Tuấn, Chủ tịch Hội Khoa học Kinh tế Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Việt Nam, nguyên Thứ trưởng Thường trực Bộ Nông nghiệp, trái ngược với nhóm chế biến sâu chỉ dùng khoảng 20% nguyên liệu để tạo ra trị giá 14 - 15 tỷ USD, dăm gỗ và viên nén dù tiêu thụ tới 80% nguyên liệu từ rừng trồng nhưng chỉ mang về khoảng 3 - 4 tỷ USD kim ngạch.

Trong khi đó, "việc xuất khẩu dăm gỗ và viên nén những năm qua đã hút phần lớn nguyên liệu từ rừng trồng, khiến ngành sản xuất đồ gỗ phải gia tăng phụ thuộc vào nguồn gỗ nhập khẩu," ông Hà Công Tuấn nhận định. Hiện Việt Nam có khoảng 4 triệu ha rừng trồng sản xuất, hơn 1 triệu hộ trồng rừng cùng hàng nghìn doanh nghiệp chế biến, xuất khẩu gỗ.