Theo số liệu Tổng cục Hải quan, 7 tháng đầu năm 2022, kim ngạch xuất khẩu hàng rau quả của Việt Nam đạt 1,92 tỷ USD, giảm 15,8% so với cùng kỳ năm 2021. Sự sụt giảm này phần lớn do xuất khẩu sang thị trường Trung Quốc chững lại.

Hiện Trung Quốc là thị trường xuất khẩu rau quả lớn nhất của Việt Nam, đạt 877 triệu USD, chiếm 45% tổng kim ngạch xuất khẩu hàng rau quả của Việt Nam. Tuy nhiên so với cùng kỳ năm 2021, kim ngạch 7 tháng đầu năm 2022 lại giảm 34%.

Đứng thứ hai là thị trường Hoa Kỳ, đạt 158 triệu USD, tăng gần 18%; thứ ba là Hàn Quốc đạt 110 triệu USD, tăng 15%; Nhật Bản đạt 100 triệu USD, tăng 7%...

Nhìn chung, kim ngạch xuất khẩu sang các thị trường Hoa Kỳ, Hàn Quốc, Nhật Bản, Thái Lan, Đài Loan đều ghi nhận tăng trưởng khả quan. Tuy nhiên, do trị giá xuất khẩu sang các thị trường này tương đối thấp nên dù tăng trưởng tốt cũng không thể bù đắp được phần sụt giảm tại thị trường Trung Quốc.

Phát biểu tại diễn đàn kết nối nông sản 970 diễn ra vào tháng 6 vừa qua, Phó Cục trưởng Cục Trồng trọt (Bộ NN&PTNT) Lê Thanh Tùng cho biết, chính sách “Zero Covid” từ phía Trung Quốc đã gây ảnh hưởng đến xuất khẩu hàng hóa của Việt Nam, trong đó bao gồm mặt hàng rau quả. Thị trường Trung Quốc tăng biện pháp kiểm dịch bệnh, có thể làm chậm tiến độ xuất khẩu, gây ùn ứ tại cửa khẩu, ảnh hưởng đến tiêu thụ trong nước.

Với dân số hơn 1,4 tỷ người, Trung Quốc có nhu cầu nhập khẩu lớn về mặt hàng rau quả để phục vụ nhu cầu nội địa cũng như sản xuất chế biến để xuất khẩu.

Trong tháng 7 vừa qua, chanh leo và sầu riêng là hai mặt hàng trái cây thứ 10 và thứ 11 chính thức được xuất khẩu chính ngạch sang thị trường Trung Quốc. Cụ thể, sau 6 năm đàm phán, Tổng cục Hải quan Trung Quốc (GACC) đã có văn bản đồng ý thí điểm nhập khẩu chanh leo từ Việt Nam vào Trung Quốc kể từ tháng 7/2022 qua 7 cửa khẩu, bao gồm Hữu Nghị Quan, Pò Chài, Ga đường sắt Bằng Tường, Bằng Tường, Đông Hưng, Long Bang và Thủy Khẩu.

Trong khi đó, Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn (Bộ NN&PTNT) và Tổng cục Hải quan Trung Quốc (GACC) đã ký nghị định thư xuất khẩu chính ngạch trái sầu riêng từ Việt Nam vào thị trường Trung Quốc, thông qua tất cả cửa khẩu liên kết với quốc gia này. Nghị định chính thức có hiệu lực từ ngày 11/7/2022 và có hiệu lực trong vòng 3 năm.

Theo tham tán thương mại Việt Nam tại Trung Quốc Nông Đức Lai, lượng tiêu thụ trái cây trung bình của Trung Quốc là 270 triệu tấn trái cây/năm, tiêu thụ bình quân đầu người đạt 56,3 kg/năm.

Riêng với trái sầu riêng, năm 2021 Trung Quốc đã phải nhập khẩu tới 800.000 tấn, kim ngạch đạt 1,2 tỷ USD (trong khi năm 2014 mới chỉ nhập khoảng 300.000 tấn). Hiện một số địa phương của Trung Quốc đã trồng loại trái cây này nhưng sản lượng không nhiều cho nên sản lượng tiêu thụ vẫn phụ thuộc vào nhập khẩu. Trung Quốc hiện mới chỉ nhập khẩu sầu riêng từ Malaysia (đông lạnh), Thái Lan (tươi, đông lạnh) và mới đây là Việt Nam.

Việc đưa trái sầu riêng tiến vào thị trường Trung Quốc được kỳ vọng sẽ thúc đẩy kim ngạch xuất khẩu hàng rau quả của Việt Nam trong các tháng cuối năm cũng như các năm sau khi đây là thị trường chiếm thị phần xuất khẩu rau quả lớn nhất của Việt Nam.

Bộ Công Thương đánh giá, trong những tháng cuối năm 2022, khi tình hình dịch bệnh được kiểm soát, nhu cầu tiêu dùng của người Trung Quốc tăng, đặc biệt là vào mùa lễ hội cuối năm, dự kiến trị giá xuất khẩu hàng rau quả sang thị trường này sẽ khả quan hơn.